Məmmədov Elşad Ərşad oğlu Azərbaycanın ali təhsil sisteminin formalaşmasına, gənc alimlərin yetişməsinə və ekoloji təhlükəsizlik sahəsində elmi məktəbin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir.

Tarix yalnız böyük hadisələrin salnaməsi deyil. Tarix həm də həmin hadisələri yaradan, elmə, cəmiyyətə və insanlığa xidmət edən şəxsiyyətlərin həyat kitabıdır. Zamanın axarında minlərlə insan yaşayır, çalışır və bu dünyadan köçür. Lakin onların hamısı tarixə çevrilmir. Tarix yalnız ömrünü xalqına, dövlətinə, elmə və gələcək nəsillərə həsr edən insanları yaşadır.
Elm bəşəriyyətin vicdanıdır. Elmsiz inkişaf mümkün olmadığı kimi, alimlərsiz də elm inkişaf etmir. Cəmiyyətin intellektual potensialını formalaşdıran, yeni biliklər yaradan, insanın təbiətə münasibətini dəyişən, gələcək nəsillərin düşüncə tərzini müəyyənləşdirən məhz alimlərdir. Onlar səssiz qəhrəmanlardır. Onların mübarizəsi döyüş meydanlarında deyil, laboratoriyalarda, auditoriyalarda, kitabxanalarda və elmi tədqiqat mərkəzlərində gedir. Qazandıqları qələbələr isə bəzən bir ölkənin deyil, bütün bəşəriyyətin inkişafına xidmət edir.Azərbaycan xalqı tarix boyu elmə və ziyalılığa böyük ehtiram göstərmişdir. Nəsirəddin Tusidən başlayaraq müasir dövrün görkəmli alimlərinədək uzanan bu şərəfli yol bu gün də davam edir. Məhz belə alimlərin zəhməti nəticəsində ölkəmizdə kimya, fizika, biologiya, ekologiya, kənd təsərrüfatı və digər elm sahələri davamlı inkişaf edir.
Bu görkəmli ziyalılar sırasında professor Məmmədov Elşad Ərşad oğlu xüsusi yer tutur. O, yarım əsrdən artıq elmi-pedaqoji fəaliyyəti ərzində yalnız kimya və ekologiya elmlərinin inkişafına deyil, həm də Azərbaycanın ali təhsil sisteminin formalaşmasına, gənc alimlərin yetişməsinə və ekoloji təhlükəsizlik sahəsində elmi məktəbin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir.
Professor Elşad Məmmədovun ömür yolu bir insanın bioqrafiyasından daha böyük məna daşıyır. Bu yol zəhmətin, əzmkarlığın, elmi dürüstlüyün, vətən sevgisinin və ziyalılığın həyat fəlsəfəsidir. O, müxtəlif vəzifələrdə çalışsa da, hər zaman bir prinsipə sadiq qalmışdır: elm insanlığa xidmət etməlidir.1952-ci il noyabrın 13-də Azərbaycanın sənaye və inkişaf mərkəzlərindən biri olan Şirvan şəhərində (o dövrdə Əli-Bayramlı) dünyaya göz açan Elşad Məmmədov taleyinə elmə xidmət kimi müqəddəs bir missiya yazılmışdı. O dövr Azərbaycan cəmiyyətində elmə, təhsilə və peşəkar kadrlara böyük ehtiyacın duyulduğu bir mərhələ idi. Belə bir mühitdə böyüyən gənc Elşadın xarakterində zəhmətkeşlik, məsuliyyət və biliyə maraq erkən yaşlarından formalaşmağa başladı.
Sonralar ailəsinin Gəncə şəhərinə köçməsi onun həyatında yeni bir mərhələ açdı. Qədim tarixə, zəngin mədəniyyətə və elm ənənələrinə malik Gəncə yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Şərqin böyük elm və ədəbiyyat mərkəzlərindən biri olmuşdur. Nizami Gəncəvi kimi dahi mütəfəkkirin nəfəsi duyulan bu şəhərin mənəvi mühiti gənc Elşadın dünyagörüşünə də təsirsiz ötüşmədi.
1959-cu ildə Gəncə şəhərindəki 4 nömrəli orta məktəbin birinci sinfinə qədəm qoyan Elşad Məmmədov məktəb həyatının ilk günlərindən çalışqanlığı, intizamı və elmə marağı ilə seçilirdi. O, müəllimlərin tapşırıqlarını böyük məsuliyyətlə yerinə yetirir, dərslərə ciddi hazırlaşır və yeni biliklər əldə etməkdən xüsusi zövq alırdı. Sinif yoldaşları arasında sakit təbiəti, düşüncəli davranışı və nizam-intizamı ilə fərqlənən Elşad müəllimlərinin rəğbətini qazanmışdı.
Məktəb illərində kimya, fizika, biologiya və riyaziyyat fənlərinə göstərdiyi maraq onun gələcək peşə seçiminin də əsasını qoydu. Təbiətdə baş verən hadisələrin səbəblərini öyrənmək, maddələrin xassələrini anlamaq və elmi eksperimentlərə maraq göstərmək onun xarakterinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdi.
O dövrdə məktəb laboratoriyalarında keçirilən sadə təcrübələr belə onda böyük maraq oyadırdı. Müəllimlərinin izah etdiyi hər bir mövzu gənc Elşad üçün yeni suallar doğurur, bu suallar isə onu daha çox oxumağa, araşdırmağa və düşünməyə sövq edirdi. Elmə olan bu təbii maraq sonralar onun bütün həyatının istiqamətini müəyyənləşdirdi.
Valideynlərinin zəhmətə və təhsilə verdiyi dəyər də onun formalaşmasında mühüm rol oynadı. Ailə mühitində dürüstlük, məsuliyyət, böyüklərə hörmət və vətənə bağlılıq kimi mənəvi dəyərlər gənc Elşadın xarakterinin ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Sonralar həm müəllim, həm alim, həm də rəhbər kimi qazandığı nüfuzun təməlində məhz bu dəyərlər dayanırdı.
1969-cu ildə orta məktəbi uğurla başa vuran Elşad Məmmədov artıq gələcək həyat yolunu müəyyən etmişdi. Onun məqsədi elmə xidmət etmək, kimya sahəsində dərin biliklər qazanmaq və bu bilikləri xalqının rifahı naminə tətbiq etmək idi.
1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsinə qəbul olunması onun uzun illər arzuladığı məqsədin gerçəkləşməsi idi. Həmin dövrdə universitet ölkənin ən nüfuzlu ali təhsil müəssisəsi hesab olunur, burada Azərbaycanın görkəmli alimləri və tanınmış professorları dərs deyirdilər. Belə bir elmi mühitdə təhsil almaq gənc Elşad üçün böyük məsuliyyətlə yanaşı, həm də böyük şərəf idi.
Kimya elmi sonsuz bir aləmdir. Maddələrin quruluşundan başlayaraq onların çevrilmələri, canlı və cansız təbiətdə baş verən proseslər, sənayenin inkişafı, ətraf mühitin qorunması – bütün bunlar kimyanın əhatə etdiyi geniş sahələrdir. Elşad Məmmədov tələbəlik illərində bu mürəkkəb elmin sirlərini böyük həvəslə öyrənir, laboratoriya məşğələlərində fəallığı və dəqiqliyi ilə seçilirdi.
O, yalnız dərsliklə kifayətlənmirdi. Elmi kitabxanalarda saatlarla çalışır, dövrün nüfuzlu elmi jurnallarını oxuyur, dünya alimlərinin araşdırmaları ilə tanış olurdu. Gənc tələbə yaxşı anlayırdı ki, elm daim inkişaf edir və alim olmaq istəyən insan öyrənməyi heç vaxt dayandırmamalıdır.
Universitet auditoriyalarında qazandığı biliklər onda elmi araşdırmalara marağı daha da artırdı. Tədricən o, nəzəri biliklə praktik tətbiqin vəhdətini dərk etməyə başladı. Bu yanaşma sonralar onun bütün elmi fəaliyyətinin əsas prinsiplərindən birinə çevrildi.
Universiteti müvəffəqiyyətlə başa vurduqdan sonra Elşad Məmmədov əmək fəaliyyətinə İmişli şəhərindəki 10 nömrəli Dəmir-Beton Zavodunda mühəndis-texnoloq kimi başladı. İlk baxışdan bu, sırf istehsalat sahəsi idi. Lakin o, burada da hər bir texnoloji prosesi elmi baxımdan təhlil edir, istehsalatda rast gəlinən problemlərin həllinə elmi yanaşma tətbiq etməyə çalışırdı.
İstehsalat mühiti ona çox qiymətli təcrübə qazandırdı. Burada o, nəzəri biliklərin praktik həyatda necə tətbiq olunduğunu gördü. Sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti, texnoloji proseslər və istehsalat tullantılarının ətraf mühitə təsiri onun gələcək elmi istiqamətlərinin formalaşmasına ciddi təsir göstərdi.
1978-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Gəncə filialına elmi işçi kimi dəvət olunması onun həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Artıq Elşad Məmmədov təkcə istehsalat mütəxəssisi deyil, həm də elmi araşdırmalar aparan tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərməyə başladı.
1979-cu ildə filialın komsomol komitəsinin katibi seçilməsi onun təşkilatçılıq qabiliyyətinə verilən yüksək qiymət idi. Bu vəzifədə çalışarkən o, gənclərin elmə marağının artırılması, ictimai fəallığın gücləndirilməsi və ali məktəbdə sağlam akademik mühitin formalaşdırılması istiqamətində təşəbbüslərlə çıxış edirdi.
1980-ci ildən kimya kafedrasında laborant kimi çalışması isə onun elmi fəaliyyətini daha da dərinləşdirdi. Laboratoriyada apardığı təcrübələr, müəllimlərlə birgə iştirak etdiyi araşdırmalar və topladığı praktik biliklər gələcək böyük elmi nailiyyətlərin bünövrəsini qoydu.
Həmin illərdə professor Elşad Məmmədov artıq anlayırdı ki, elm sonsuz bir okeandır. Bu okeanda irəliləmək üçün yalnız bilik kifayət etmir; əzm, səbir, zəhmət və daim yeniliyə açıq olmaq da vacibdir. O, məhz bu keyfiyyətləri öz xarakterinin ayrılmaz hissəsinə çevirdi.Hər bir alimin həyatında elə bir mərhələ olur ki, həmin dövr onun elmi dünyagörüşünü tamamilə dəyişir, düşüncələrini daha da zənginləşdirir və gələcək fəaliyyətinin istiqamətini müəyyənləşdirir. Professor Məmmədov Elşad Ərşad oğlu üçün belə bir mərhələ M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində keçirdiyi aspirantura illəri olmuşdur.
XX əsrin sonlarında Moskva Dövlət Universiteti təkcə Sovet İttifaqının deyil, dünyanın ən nüfuzlu elm və təhsil mərkəzlərindən biri kimi tanınırdı. Burada təhsil almaq böyük zəhmət, yüksək hazırlıq və elmi potensial tələb edirdi. 1982-ci ildə bu mötəbər universitetin Kimya fakültəsinin aspiranturasına qəbul olunması Elşad Məmmədovun bilik və bacarığının yüksək qiymətləndirilməsinin göstəricisi idi.
Aspirantura illəri onun üçün yalnız təhsil mərhələsi deyildi. Bu illər davamlı axtarışların, elmi müzakirələrin, laboratoriya təcrübələrinin və yeni ideyaların formalaşdığı məhsuldar bir dövr idi. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən gəlmiş gənc tədqiqatçılarla ünsiyyət, tanınmış alimlərin mühazirələri və müasir elmi metodlarla tanışlıq onun elmi baxışlarını daha da genişləndirdi.
Professor Elşad Məmmədov kimya elminin nəzəri əsaslarını dərindən mənimsəməklə yanaşı, əldə etdiyi bilikləri praktik problemlərin həllinə yönəltməyə çalışırdı. O hesab edirdi ki, elmin əsl dəyəri insan həyatına fayda verməsindədir. Bu düşüncə sonralar onun bütün tədqiqatlarının əsas fəlsəfəsinə çevrildi.
1986-cı ildə namizədlik dissertasiyasını uğurla müdafiə edərək kimya elmləri namizədi elmi dərəcəsini alması uzun illərin zəhmətinin məntiqi nəticəsi idi. Bu uğur yalnız şəxsi nailiyyət deyildi. Bu, Azərbaycan elminin yeni bir alimin timsalında beynəlxalq akademik mühitdə öz sözünü deməsinin növbəti təzahürü idi.
Vətənə qayıtdıqdan sonra professor Elşad Məmmədov bütün bilik və təcrübəsini Azərbaycan elminin inkişafına həsr etdi. O, Azərbaycan Texnologiya Universitetində müxtəlif vəzifələrdə çalışaraq elmi-pedaqoji fəaliyyətini ardıcıl şəkildə davam etdirdi. Baş laborant, assistent, dosent və daha sonra elmi işlər üzrə prorektor kimi fəaliyyət göstərməsi onun peşəkarlığının və təşkilatçılıq bacarığının göstəricisi idi.
Bu illər ərzində universitetdə elmi-tədqiqat işlərinin genişləndirilməsi, laboratoriyaların inkişafı, gənc tədqiqatçıların elmi fəaliyyətə cəlb olunması və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində mühüm təşəbbüslər irəli sürdü. Onun rəhbərlik etdiyi kollektivlərdə elmi dürüstlük, qarşılıqlı hörmət və yaradıcı mühit əsas prinsiplərdən idi.
Professor Elşad Məmmədovun fəaliyyətində diqqəti cəlb edən mühüm xüsusiyyətlərdən biri elmlə istehsalat arasında körpü yaratmaq bacarığı idi. O, hesab edirdi ki, universitetlərdə aparılan elmi tədqiqatlar yalnız nəzəri nəticələrlə kifayətlənməməli, həm də sənayenin, kənd təsərrüfatının və ekologiyanın aktual problemlərinin həllinə xidmət etməlidir.
Məhz bu yanaşma onu sonralar ətraf mühitin mühafizəsi, sənaye çirkab sularının təmizlənməsi, ekoloji monitorinq və biomonitorinq kimi mühüm istiqamətlər üzrə araşdırmalar aparmağa sövq etdi. Hər yeni tədqiqat onun elmi dünyagörüşünü daha da zənginləşdirir, onu müasir ekologiya elminin aktual problemlərinə yaxınlaşdırırdı.
İllər keçdikcə professor Elşad Məmmədovun elmi nüfuzu daha da artdı. Onun məqalələri müxtəlif elmi jurnallarda dərc olunur, araşdırmaları beynəlxalq konfranslarda təqdim edilir, fikirləri alimlər tərəfindən maraqla qarşılanırdı. O, elmi fəaliyyəti ilə sübut edirdi ki, zəhmətə söykənən bilik həmişə uğur gətirir.
Bu dövrdə formalaşan elmi təcrübə sonralar doktorluq dissertasiyasının hazırlanmasına da möhkəm zəmin yaratdı. Uzun illər apardığı araşdırmaların nəticəsi olaraq 2010-cu ildə kimya və ekologiya ixtisasları üzrə doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə etdi və elmlər doktoru elmi dərəcəsinə layiq görüldü.
Bu uğur professor Elşad Məmmədovun elmi yaradıcılığında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Artıq o, təkcə tədqiqatçı deyil, həm də elmi məktəb formalaşdıran, gənc alimlər yetişdirən, beynəlxalq layihələrə rəhbərlik edən və Azərbaycan ekologiya elminin inkişafında mühüm rol oynayan görkəmli alim kimi tanınırdı.
Kimya sahəsində qazandığı fundamental biliklər zaman keçdikcə onu ekologiya elminin ən aktual problemlərinin araşdırılmasına yönəltdi. Professor Elşad Məmmədov yaxşı anlayırdı ki, sənayenin sürətli inkişafı, urbanizasiya və təbii ehtiyatlardan intensiv istifadə yeni ekoloji çağırışlar yaradır. Bu problemlərin həlli isə yalnız elmi yanaşma və beynəlxalq əməkdaşlıq sayəsində mümkündür.
Məhz bu düşüncə ilə o, uzun illər ərzində Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində ekoloji vəziyyətin öyrənilməsi, su ehtiyatlarının monitorinqi, biomüxtəlifliyin qorunması və sənaye təsirlərinin qiymətləndirilməsi istiqamətində mühüm layihələrdə iştirak etmişdir.
2000-ci ildə həyata keçirilən “Gəncənin içməli su mənbələrinin monitorinqi” layihəsi regionun su ehtiyatlarının vəziyyətinin elmi əsaslarla qiymətləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. Eyni ildə icra olunan “Uşaqlar – III minilliyə” layihəsi isə ekoloji maarifləndirmənin cəmiyyətin gələcəyi üçün nə qədər vacib olduğunu göstərən təşəbbüslərdən biri idi.
Professor Elşad Məmmədovun elmi fəaliyyətində Göygöl xüsusi yer tutur. Azərbaycanın ən nadir təbiət incilərindən biri olan bu gölün ekoloji monitorinqi və ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına həsr olunmuş layihələrdə iştirakı onun təbiətə olan həssas münasibətinin bariz nümunəsidir. Bu tədqiqatlar nəticəsində göl ekosisteminin qorunmasına xidmət edən mühüm elmi yanaşmalar irəli sürülmüşdür.
Sonrakı illərdə həyata keçirilən BTC neft kəmərinin ekoloji monitorinqi layihəsi də professor Elşad Məmmədovun fəaliyyətində mühüm yer tutmuşdur. Böyük infrastruktur layihələrinin ətraf mühitə təsirinin qiymətləndirilməsi müasir ekologiyanın əsas istiqamətlərindən biridir. Bu sahədə aparılan monitorinqlər ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsinə və mümkün risklərin vaxtında müəyyən olunmasına xidmət etmişdir.
Alimin beynəlxalq əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri də Azərbaycan–Gürcüstan əməkdaşlığı çərçivəsində Candar gölünün monitorinqi olmuşdur. Sərhədyanı su hövzələrinin qorunması yalnız bir ölkənin deyil, region dövlətlərinin birgə fəaliyyətini tələb edir. Bu layihə həmin əməkdaşlığın uğurlu nümunələrindən biri idi.
2020-ci ildə ERASMUS proqramı çərçivəsində həyata keçirilən “Sahil ekosistemlərinin iqlim dəyişməsinə uyğunlaşması” layihəsində iştirakı professor Elşad Məmmədovun elmi maraqlarının müasir qlobal problemlərlə sıx bağlı olduğunu göstərir. İqlim dəyişmələri XXI əsrin ən ciddi çağırışlarından biridir və bu istiqamətdə aparılan tədqiqatlar gələcək nəsillərin təhlükəsizliyi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Professor Elşad Məmmədov yalnız layihələrin iştirakçısı kimi deyil, həm də Azərbaycan elmini beynəlxalq konfranslarda layiqincə təmsil edən alim kimi tanınmışdır. Onun məruzələri Qazaxıstan, Hindistan, Türkiyə, Gürcüstan, Macarıstan, Rumıniya, Latviya, Polşa, Belçika, Moldova və Tacikistanda keçirilən nüfuzlu elmi tədbirlərdə təqdim olunmuşdur.
NATO-nun “Science for Peace and Security” proqramı çərçivəsində təqdim etdiyi araşdırmalar, Dünya Gölləri Konfransında Göygölün təbii irs kimi əhəmiyyətinə dair məruzəsi, atmosferdə mikroelementlərin və ağır metalların biomonitorinqinə həsr olunmuş beynəlxalq tədqiqatları Azərbaycan elminin dünya elmi məkanında tanınmasına mühüm töhfə vermişdir.
Onun tədqiqatlarında xüsusilə mamır (moss) biomonitorinqi üsulundan istifadə etməklə atmosferdə mikroelementlərin çökməsinin öyrənilməsi diqqət çəkir. Bu metod ətraf mühitin çirklənmə səviyyəsinin qiymətləndirilməsində beynəlxalq elmi praktikada geniş istifadə olunan yanaşmalardan biridir və Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində aparılan araşdırmalar bu sahədə mühüm məlumatlar təqdim etmişdir.
Professor Elşad Məmmədovun elmi fəaliyyətində nəzəri biliklə praktik tətbiqin vəhdəti əsas prinsip olmuşdur. Onun sənaye çirkab sularının elektrokatalitik üsulla təmizlənməsi istiqamətində apardığı tədqiqatlar və bu sahədə aldığı müəlliflik şəhadətnaməsi göstərir ki, elm yalnız nəzəri nəticələrlə məhdudlaşmamalı, real istehsalat və ekoloji problemlərin həllinə də xidmət etməlidir.Professor Elşad Məmmədovun elmi yaradıcılığı kimya və ekologiya elmlərinin müxtəlif istiqamətlərini əhatə edir. Onun araşdırmalarında sənaye çirkab sularının təmizlənməsi, ətraf mühitin mühafizəsi, atmosfer havasının biomonitorinqi, ağır metalların təbii mühitə təsiri, biomüxtəlifliyin qorunması, ekoturizm ərazilərinin ekoloji vəziyyəti və davamlı inkişaf kimi mövzular mühüm yer tutur.
Alimin elmi əsərlərinin əsas üstünlüklərindən biri fundamental biliklə praktik tətbiqin vəhdətidir. O, hər zaman hesab etmişdir ki, elmi araşdırma yalnız nəzəri nəticə ilə yekunlaşmamalı, cəmiyyətin qarşılaşdığı problemlərin həllinə də xidmət etməlidir. Bu yanaşma onun elmi fəaliyyətinin bütün mərhələlərində özünü göstərmişdir.
Professor Elşad Məmmədovun müxtəlif ölkələrin nüfuzlu elmi jurnallarında dərc olunmuş məqalələri beynəlxalq elmi ictimaiyyət tərəfindən maraqla qarşılanmışdır. Moskva, Vyana, Budapeşt, Tbilisi və digər elmi mərkəzlərdə nəşr olunan araşdırmaları onun tədqiqatlarının coğrafiyasının genişliyini və aktuallığını nümayiş etdirir.
Onun elmi fəaliyyətində sənaye çirkab sularının elektrokatalitik üsulla təmizlənməsi xüsusi yer tutur. Boyaq istehsalı müəssisələrinin tullantı sularının rəngsizləşdirilməsi, üzvi çirkləndiricilərin parçalanması və təmizlənmə proseslərinin səmərəliliyinin artırılması istiqamətində apardığı araşdırmalar həm elmi, həm də praktiki baxımdan əhəmiyyətli nəticələr vermişdir. Bu tədqiqatlar sənaye müəssisələrində ekoloji yükün azaldılması və su ehtiyatlarının mühafizəsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Professor Elşad Məmmədov biomonitorinq sahəsində də mühüm araşdırmalar aparmışdır. Xüsusilə mamır (moss) üsulu və neytron aktivləşdirmə analizi vasitəsilə atmosferə çökən mikroelementlərin və ağır metalların öyrənilməsi istiqamətində beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilən tədqiqatlar Azərbaycan ekologiya elminin inkişafına mühüm töhfə olmuşdur. Bu araşdırmalar Göygöl, Daşkəsən və Gədəbəy kimi mühüm ekoloji və turizm ərazilərində atmosfer havasının vəziyyətinin qiymətləndirilməsinə imkan vermişdir.
Onun elmi maraq dairəsində genetik modifikasiya olunmuş orqanizmlərin (GMO) ekoloji aspektləri, biomüxtəlifliyin qorunması, boru kəmərlərinin su hövzələrinə təsiri, dağ ekosistemlərinin mühafizəsi və davamlı inkişaf məsələləri də mühüm yer tutur. Bu mövzular müasir dövrdə yalnız elmi deyil, həm də sosial və iqtisadi baxımdan xüsusi aktuallıq daşıyır.
Professor Elşad Məmmədovun elmi fəaliyyətinin mühüm nəticələrindən biri də müəlliflik şəhadətnaməsi ilə təsdiqlənmiş “Çirkab suların elektrokatalitik üsulla təmizlənməsi üçün axın xətti” adlı ixtirasıdır. Bu yenilik sənaye çirkab sularının daha səmərəli təmizlənməsinə yönəlmiş tətbiqi həll kimi qiymətləndirilə bilər və alimin elmi ideyalarını praktik müstəviyə daşımaq bacarığını nümayiş etdirir.
Elmi əsərlər yalnız müəllifin biliyini deyil, onun cəmiyyət qarşısındakı məsuliyyətini də əks etdirir. Professor Elşad Məmmədovun məqalələri və tədqiqatları da məhz bu baxımdan dəyərlidir. Onlar yalnız elmi nəticələr təqdim etmir, eyni zamanda ekoloji düşüncənin formalaşmasına, təbiətə məsuliyyətli münasibətin güclənməsinə və davamlı inkişaf prinsiplərinin təbliğinə xidmət edir.
Beynəlxalq konfranslarda təqdim olunan məruzələri, nüfuzlu jurnallarda dərc olunan elmi məqalələri və həyata keçirdiyi layihələr onun adını Azərbaycan elmini dünya elmi məkanında layiqincə təmsil edən alimlər sırasında ön sıralara çıxarmışdır. Onun elmi fəaliyyəti göstərir ki, əsl tədqiqatçı üçün elm heç vaxt sərhəd tanımır; o, daim yeni suallar axtarır, yeni həll yolları təklif edir və əldə etdiyi bilikləri cəmiyyətin rifahına yönəldir.
Bu zəngin elmi irs yalnız bugünkü nəsil üçün deyil, gələcək alimlər üçün də dəyərli bir məktəbdir. Professor Elşad Məmmədovun əsərləri və tədqiqatları gələcək araşdırmalar üçün möhkəm elmi baza olmaqla yanaşı, gənc tədqiqatçılara məsuliyyətli, vicdanlı və məqsədyönlü elmi fəaliyyət nümunəsi göstərir.
Elm insan ömrünü mənalandıran ən böyük dəyərlərdən biridir. Professor Məmmədov Elşad Ərşad oğlunun çoxillik fəaliyyəti isə sübut edir ki, elmə sevgi, zəhmətə sədaqət və insanlığa xidmət amalı ilə yaşanan ömür zaman keçdikcə daha da qiymətli elmi irsə çevrilir.Professor Məmmədov Elşad Ərşad oğlu uzun illər ərzində həm ali məktəb auditoriyalarında, həm də elmi müəssisələrdə çalışaraq öz fəaliyyətini yalnız tədqiqatlarla məhdudlaşdırmamış, pedaqoji missiyanı da böyük məsuliyyətlə yerinə yetirmişdir. Onun üçün müəllimlik peşə deyil, cəmiyyət qarşısında mənəvi borc idi.
Azərbaycan Texnologiya Universitetində müxtəlif vəzifələrdə çalışdığı illərdə o, elmi-tədqiqat işlərinin inkişafına, gənc mütəxəssislərin hazırlanmasına və universitetdə elmi mühitin gücləndirilməsinə öz töhfəsini vermişdir. Baş laborantdan başlayaraq assistent, dosent, elmi işlər üzrə prorektor və professor kimi keçdiyi yol peşəkarlığın, zəhmətin və ardıcıl inkişafın nümunəsidir.
2012-ci ildə Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində professor vəzifəsinə seçilməsi onun elmi və pedaqoji təcrübəsinin yeni bir mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərirdi. Burada ekologiya sahəsində müasir elmi yanaşmaların tədrisinə, ətraf mühitin mühafizəsi üzrə mütəxəssislərin hazırlanmasına və tələbələrdə ekoloji düşüncənin formalaşmasına xüsusi diqqət yetirmişdir.
2013-cü ildən Azərbaycan Texnologiya Universitetində Ekologiya mühəndisliyi kafedrasına rəhbərlik etməsi, daha sonra isə 2023-cü ildən Ətraf mühitin mühafizəsi kafedrasının müdiri kimi fəaliyyət göstərməsi onun elmi təşkilatçılıq bacarığının göstəricisidir. Kafedra rəhbəri kimi professor Elşad Məmmədov tədris proqramlarının təkmilləşdirilməsi, elmi araşdırmaların genişləndirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafı istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərmişdir.
2019-cu ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Gəncə Bölməsinin Ekologiya və Təbii Ehtiyatlar İnstitutunda direktor müavini, eyni zamanda Gəncə Bölməsinin sədr müavini vəzifələrində çalışması onun elmi idarəçilik sahəsində də mühüm xidmətlər göstərdiyini təsdiqləyir. Bu vəzifələrdə o, elmi kollektivlərin fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi, yeni tədqiqat istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi və regional ekoloji problemlərin öyrənilməsinə yönəlmiş işlərin təşkili ilə məşğul olmuşdur.
Professor Elşad Məmmədovun fəaliyyətində diqqəti cəlb edən əsas xüsusiyyətlərdən biri elmi dürüstlük və prinsipiallıqdır. O, gənc tədqiqatçılara yalnız elmi bilik deyil, həm də araşdırma mədəniyyəti, faktlara hörmət, dəqiqlik və məsuliyyət hissini aşılamağa çalışmışdır. Onun fikrincə, elmdə ən böyük nailiyyət həqiqətə sadiq qalmaqdır.
Pedaqoji fəaliyyəti boyunca yüzlərlə tələbə onun mühazirələrindən bəhrələnmiş, kimya və ekologiya sahəsində nəzəri biliklərlə yanaşı, praktik yanaşmalar da mənimsəmişdir. Auditoriyada yaratdığı elmi mühit tələbələrin müstəqil düşünməsinə, araşdırma aparmasına və elmə maraq göstərməsinə stimul vermişdir.
Professor Elşad Məmmədov üçün elm və təhsil bir-birindən ayrılmaz anlayışlardır. O hesab edir ki, ali məktəb yalnız bilik verən müəssisə deyil, həm də şəxsiyyət formalaşdıran, cəmiyyətə məsuliyyətli vətəndaş yetişdirən bir mərkəz olmalıdır. Bu baxış onun bütün pedaqoji fəaliyyətində öz əksini tapmışdır.
Alimin həyat yoluna nəzər saldıqda aydın görünür ki, qazandığı elmi nailiyyətlər təsadüfi deyil. Onların arxasında uzun illərin zəhməti, fasiləsiz axtarışlar, elmə sonsuz sevgi və Vətənə xidmət amalı dayanır. O, müxtəlif vəzifələrdə çalışsa da, əsas məqsədini heç vaxt dəyişməmişdir: Azərbaycan elminin inkişafına töhfə vermək və gələcək nəsillərə möhkəm elmi irs miras qoymaq.
Bu gün professor Məmmədov Elşad Ərşad oğlunun fəaliyyəti gənc alimlər üçün örnək, həmkarları üçün etibarlı əməkdaşlıq nümunəsi, tələbələri üçün isə müəllim-vətəndaş modelidir. Onun həyat yolu göstərir ki, elmə sədaqət, zəhmət və yüksək mənəvi dəyərlər insanı cəmiyyət qarşısında ucaldan ən böyük amillərdir.Azərbaycanın zəngin təbii sərvətləri, dağ-meşə landşaftları, çayları, gölləri və xüsusi mühafizə olunan əraziləri ölkənin milli sərvətidir. Bu sərvətlərin qorunması isə müasir elmi yanaşmalar tələb edir. Professor Elşad Məmmədovun Göygöl, Candar gölü və digər ərazilərdə aparılan monitorinq layihələrində iştirakı bu istiqamətdə mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Onun tədqiqatlarında diqqət mərkəzində olan məsələlərdən biri atmosfer havasının keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi olmuşdur. Ağır metalların və mikroelementlərin təbiətdə yayılmasının biomonitorinq üsulları ilə öyrənilməsi Azərbaycanda bu istiqamətdə aparılan mühüm elmi araşdırmalar sırasındadır. Bu tədqiqatların nəticələri həm elmi ictimaiyyət, həm də ekoloji idarəetmə sahəsində çalışan mütəxəssislər üçün dəyərli məlumat mənbəyinə çevrilmişdir.
Professor Elşad Məmmədovun fəaliyyətinin digər mühüm istiqaməti sənaye və ekologiya arasında tarazlığın qorunması ideyası olmuşdur. O, hesab edirdi ki, iqtisadi inkişaf təbiətin hesabına baş verməməlidir. Müasir texnologiyalar və elmi yeniliklər sayəsində istehsal proseslərini daha təhlükəsiz və ekoloji cəhətdən səmərəli qurmaq mümkündür.
Bu baxımdan onun sənaye çirkab sularının elektrokatalitik üsulla təmizlənməsi istiqamətində apardığı araşdırmalar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu tədqiqatlar göstərir ki, elmi yeniliklər ətraf mühitin qorunmasına praktiki töhfə verə bilər.
Professor Elşad Məmmədovun beynəlxalq elmi layihələrdə və konfranslarda iştirakı Azərbaycan ekologiya elminin dünya elmi məkanına inteqrasiyasına da xidmət etmişdir. Müxtəlif ölkələrdə təqdim etdiyi məruzələr, beynəlxalq elmi nəşrlərdə çap olunan məqalələri və xarici alimlərlə birgə apardığı tədqiqatlar ölkəmizin elmi potensialının tanıdılmasına mühüm töhfə vermişdir.Professor Elşad Məmmədovun çoxillik elmi fəaliyyəti göstərir ki, onun üçün ən böyük mükafat yeni bir elmi nəticənin əldə olunması, cəmiyyət üçün faydalı bir araşdırmanın başa çatdırılması və yetişdirdiyi gənclərin uğur qazanması olmuşdur.
Kimya elmi ilə başlayan fəaliyyətinin ekologiya istiqamətində davam etməsi təsadüfi deyildi. Təbiət və insan arasında tarazlığın qorunmasının gələcəyin əsas məsələlərindən biri olacağını o, hələ uzun illər əvvəl dərk etmişdi. Buna görə də elmi axtarışlarını sənaye inkişafı ilə ətraf mühitin mühafizəsi arasında sağlam balansın yaradılmasına yönəltmişdir.
Professor Məmmədovun beynəlxalq layihələrdə iştirakı, müxtəlif ölkələrdə keçirilən konfranslarda çıxışları və xarici alimlərlə əməkdaşlığı göstərir ki, elm dil, din və coğrafiya tanımır. Elmi həqiqət bütün bəşəriyyət üçün ortaq dəyərdir. Məhz buna görə onun fəaliyyəti Azərbaycanın elmi potensialının beynəlxalq səviyyədə tanınmasına da öz töhfəsini vermişdir.
Lakin onun həyat fəlsəfəsinin mərkəzində yalnız elm deyil, insan amili də dayanırdı. O, hər zaman gənc nəslin bilikli, məsuliyyətli və vətənpərvər yetişməsinin vacibliyini vurğulamış, auditoriyada tələbələrinə yalnız dərs keçməklə kifayətlənməyərək, elmə vicdanla yanaşmağın əhəmiyyətini aşılamışdır.
Onun rəhbərlik etdiyi kafedralarda və elmi kollektivlərdə yaradılan iş mühiti qarşılıqlı hörmətə, əməkdaşlığa və elmi dürüstlüyə əsaslanmışdır. Bu yanaşma nəticəsində bir çox gənc tədqiqatçı ilk elmi addımlarını inamla atmış, araşdırma mədəniyyətini mənimsəmiş və gələcək fəaliyyətləri üçün möhkəm təməl qazanmışdır.XXI əsr bəşəriyyət qarşısında yeni ekoloji çağırışlar qoymuşdur. Qlobal iqlim dəyişiklikləri, atmosferin çirklənməsi, içməli su ehtiyatlarının azalması, biomüxtəlifliyin zəifləməsi və sənaye tullantılarının artması artıq təkcə alimlərin deyil, bütün cəmiyyətin diqqət mərkəzindədir. Professor Elşad Məmmədov uzun illər əvvəl bu problemlərin elmi həlli istiqamətində araşdırmalar apararaq göstərmişdir ki, ekologiya gələcəyin deyil, bu günün ən vacib elm sahələrindən biridir.
Onun iştirak etdiyi layihələr yalnız elmi hesabatlarla yekunlaşmırdı. Bu layihələrin hər biri ətraf mühitin real vəziyyətinin öyrənilməsinə, ekoloji risklərin müəyyənləşdirilməsinə və onların azaldılması istiqamətində tövsiyələrin hazırlanmasına xidmət edirdi. Gəncənin içməli su mənbələrinin monitorinqi, Göygölün ekoloji vəziyyətinin öyrənilməsi, Candar gölünün monitorinqi və sahil ekosistemlərinin iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşması istiqamətində aparılan işlər bunun bariz nümunəsidir.
Professor Elşad Məmmədovun elmi yaradıcılığının başqa bir mühüm cəhəti beynəlxalq elmi inteqrasiyaya verdiyi töhfədir. O, müxtəlif ölkələrdə keçirilən konfranslarda Azərbaycanı təmsil etməklə yanaşı, ölkəmizin ekoloji problemlərini və onların həlli yollarını beynəlxalq elmi ictimaiyyətə təqdim etmişdir. Bu fəaliyyət Azərbaycan alimlərinin nüfuzunun artmasına və ölkəmizin elmi potensialının tanınmasına xidmət etmişdir.
Alimin zəngin elmi irsində tətbiqi xarakterli tədqiqatlar xüsusi yer tutur. Çirkab suların elektrokatalitik üsulla təmizlənməsi istiqamətində apardığı araşdırmalar və bu sahədə əldə etdiyi müəlliflik şəhadətnaməsi onun elmi ideyalarının praktik əhəmiyyətini nümayiş etdirir. Elmi nəticələrin istehsalatda tətbiq olunması həm ətraf mühitin qorunmasına, həm də sənayenin ekoloji cəhətdən daha təhlükəsiz inkişafına töhfə verir.
İnsan həyatında elə dəyərlər vardır ki, onlar hər bir uğurun görünməyən, lakin ən möhkəm təməlini təşkil edir. Bu dəyərlərin başında isə ailə dayanır. Ailə insanın mənəvi güc aldığı, çətin anlarında dayaq tapdığı, sevincini və uğurlarını bölüşdüyü müqəddəs ocaqdır.
Professor Məmmədov Elşad Ərşad oğlu da zəngin elmi və pedaqoji fəaliyyəti ilə yanaşı, ailə dəyərlərinə daim böyük önəm verən ziyalılardandır. O, ailəsini həyatının ən qiymətli mənəvi sərvətlərindən biri hesab etmiş, yüksək insani keyfiyyətləri ilə həm elm aləmində, həm də ailə mühitində nümunəvi şəxsiyyət kimi tanınmışdır.
Ailəli olan professor Elşad Məmmədov üç övlad atasıdır. Onun həyat yolu göstərir ki, insanın qazandığı ən böyük uğurlardan biri də sağlam ailə mühitini qorumaq, övladlarına elmə, zəhmətə, Vətənə və milli-mənəvi dəyərlərə sevgi aşılamaqdır.Uzun illər elmi araşdırmalar, pedaqoji fəaliyyət və məsul vəzifələrdə çalışmasına baxmayaraq, ailəsinin mənəvi dəstəyi onun fəaliyyətində mühüm rol oynamışdır. Ailəsinin göstərdiyi anlayış və dəstək professorun elm yolunda inamla irəliləməsinə, qarşıya qoyduğu məqsədlərə çatmasına əlavə stimul vermişdir. Professor Məmmədov Elşad Ərşad oğluna gələcək elmi, pedaqoji və ictimai fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar, möhkəm cansağlığı, tükənməz yaradıcılıq enerjisi və bol nailiyyətlər arzulayırıq. Arzu edirik ki, onun zəngin elmi irsi bundan sonra da yeni tədqiqatlara yol açsın, yetişdirdiyi gənc mütəxəssislərin həyatına işıq tutsun Azərbaycan elminin inkişafına layiqli töhfələr versinlər. Qoy uzun illər ərzində qazandığı bilik, təcrübə və yüksək ziyalılıq nümunəsi gələcək nəsillər üçün daim örnək olsun. Professor Elşad Məmmədovun elmə, təhsilə və ətraf mühitin qorunmasına həsr etdiyi şərəfli ömür yolu bundan sonra da yeni uğurlarla zənginləşsin, Azərbaycan elminin inkişafına xidmət edən dəyərli fəaliyyətləri davam etsin. Professor Elşad bəyə möhkəm cansağlığı, ailə səadəti, tükənməz həyat eşqi və gələcək fəaliyyətində daha böyük uğurlar, bol nailiyyətlər arzulayırıq.