Müstəqil Azərbaycanın banisi, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik fəaliyyəti ,ölkəmizin təkrar müstəqilliyinin bərpasından sonra, qarşılaşdığı ən kritik dövrlərdə xilaskar missiyasını yerinə yetirmiş, Azərbaycanı xaosdan çıxararaq tərəqqi və inkişaf yoluna yönəltmişdir. Onun irəli sürdüyü və həyata keçirdiyi köklü islahatlar bu gün hüquqi, demokratik və dünyəvi dövlət modelinin sarsılmaz təməlini təşkil edir.Bu gün hüquqi, demokratik dövlət quruculuğunda böyük nailiyyətlər qazanmış müstəqil Azərbaycan təkcə regionda deyil, dünyada ictimai-siyasi həyatın bütün sahələrində tərəqqiyə doğru inkişafın hökm sürdüyü bir ölkə kimi tanınır. Hər bir azərbaycanlının qəlbində yüksək qürur və iftixar hissi doğuran bu nailiyyətlər, dövlət müstəqilliyimizin möhkəmləndirilməsi və onun dönməzliyinin təmin edilməsi Ümummilli Liderimiz, Ulu Öndər Heydər Əliyevin apardığı gərgin mübarizənin, əzəmətli quruculuq işlərinin məntiqi nəticəsidir.
Müdrik siyasətçi Heydər Əliyevin zəngin həyat yolu və müstəsna fəaliyyətinin bütün mərhələləri bir-birini tamamlamış, öz xalqına sıx bağlılığın, milli dövlәtçilik məfkurəsinə sadiqliyin canlı təcəssümü olmuşdur. Geniş bilik və dərin təfəkkür sahibi olan Heydər Əliyev düşünülmüş və cəsarətli qərarları ilə təkcə müstəqillik dövründə deyil, bütün dövrlərdə Azərbaycan ictimaiyyətini ən ciddi şəkildə düşündürən məsələləri uğurla həll etmişdir. Ulu Öndər cəmiyyət həyatının müxtəlif sahələri arasında üzvi bağlılığı aydın görərək, müəllifi olduğu milli inkişaf strategiyasında qarşıda duran vəzifələri düzgün müəyyənləşdirmiş və məharətlə həyata keçirmişdir. Heydər Əliyevin milli neft strategiyasının uğurla reallaşdırılması nəticəsində xalqımız öz təbii sərvətlərinin tam sahibinə çevrilmiş və qısa müddətdə ölkəmizin inkişafına güclü təkan verən resurslar əldə edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının bütün sferaları əhatə edən köklü islahatların həyata keçirilməsi, demokratik, hüquqi dövlət quruculuğu, nizami ordunun yaradılması Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqı qarşısında müstəsna xidmətləridir. Xalqımızı vahid amal ətrafında birləşdirən azərbaycançılıq ideologiyasının formalaşdırılması, ana dilinin dövlət qayğısı ilə əhatə olunması, ictimai-siyasi, elmi və mədəni fikir tariximizin əlamətdar hadisələrinin müntəzəm qeyd edilməsi ənənəsinin yaradılması, Azərbaycanın çoxəsrlik mənəvi-mədəni irsə sahib qədim diyar və sivilizasiyaların qovşağında yerləşən tolerantlıq məkanı kimi geniş şöhrət qazanması Heydər Əliyevin mükəmməl quruculuq proqramının tərkib hissələri olmuşdur.Bütün həyatını canından əziz bildiyi xalqının və vətəninin tərəqqisinə həsr etmiş bu böyük insan və dövlət xadiminin xalqımızın tarixində və onun dövlət siyasəti və idarəçiliyi sahəsində çox şaxəli zəngin fəaliyyəti müstəsna yer tutur.Ümummilli Lider milli maraqlara əsaslanan, xalqın, dövlətin mənafeyini əks etdirən fəaliyyəti ilə ümidləri doğrultdu. Qısa müddət ərzində nizami ordu yaradıldı, Qarabağ müharibəsində atəşkəs əldə edildi, münaqişənin dinc yolla nizama salınmasına dair danışıqlara başlandı. Qanunsuz silahlı qruplaşmaların dövlət çevrilişləri cəhdlərinə son verilməsi, ilk parlament seçkilərinin keçirilməsi, referendum yolu ilə Konstitusiyanın qəbul edilməsi, idarəetmə sisteminin formalaşdırılması, neft müqavilələrinin imzalanması, Azərbaycanın iqtisadi dirçəlişinin əsasının qoyulması, respublikamızın beynəlxalq əlaqələrinin yaradılması, ölkənin dünya birliyinə inteqrasiyası prosesinə başlanması dövlətimizin tərəqqi yolunda inamla irəliləməsini şərtləndirdi. Azərbaycanın qarşısında aydın perspektivlər açıldı.
Kütləvi İnformasiya Vasitələri üzərində senzura aradan qaldırıldı, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqları yüksək səviyyədə təmin edildi. Bunlar isə öz növbəsində siyasi sosiallaşmaya və siyasi mədəniyyətin inkişafına, ümumilikdə, ictimai-siyasi institutların səmərəli fəaliyyətinə imkan verdi. Bir sözlə, Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanan milli inkişaf strategiyasının fonunda həyata keçirilən məqsədyönlü tədbirlər siyasi sistemin struktur elementlərini təkmilləşdirdi. Milli ideologiyanın yaradılması da Ulu Öndər Heydər Əliyevin quruculuq siyasətinin mühüm tərkib hissəsidir. Azərbaycan xalqının Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəllifi olduğu azərbaycançılıq ideologiyası təkcə ölkə vətəndaşlarının deyil, eyni zamanda dünya azərbaycanlılarını vahid mərkəzdə birləşdirən milli məfkurəyə çevrildi. Şübhəsiz, Ulu Öndərin müəllifi olduğu dövlət quruculuğu siyasətinin fonunda əldə edilən nailiyyətlərin sayını istənilən qədər artırmaq olar. Amma təkcə sadalananlar da onu deməyə əsas verir ki, Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycanı sözün əsl mənasında, müstəqil ölkəyə çevirdi, müstəqilliyimizi daimi və dönməz etdi.
Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu praqmatik və balanslaşdırılmış xarici siyasət nəticəsində
Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələri genişlənməyə başladı. Ölkəmiz beynəlxalq arenada müstəqil dövlət kimi tanındı, ikitərəfli və çoxtərəfli səmərəli xarici əlaqələr quruldu. “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanmasından sonra ölkə iqtisadiyyatında dönüş yarandı və genişmiqyaslı işlərə başlandı. Daha sonra Azərbaycan neftinin dünya bazarlarına nəqli istiqamətində müstəsna əhəmiyyət kəsb edən tədbirlər görüldü və mühüm əməkdaşlıq layihələri gerçəkləşdirildi. O da qeyd edilməlidir ki, Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulan xarici siyasət kursunun mühüm prioritetlərindən birini – Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüquq normaları əsasında, yəni ölkəmizin ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll edilməsi təşkil edirdi. Məhz Ümummilli Liderin gərgin əməyi və ardıcıl səyləri nəticəsində bu problemin həllinə yönəlik məqsədyönlü, sistemli və davamlı addımlar atıldı, məsələnin mahiyyəti dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırıldı. Ulu Öndər Heydər Əliyev bir çox dünya dövlətləri ilə bu mövzuda danışıqlar apararaq beynəlxalq tədbirlərdə, o cümlədən sammitlərdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün dəstəkləndiyi və Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin pisləndiyi qətnamələrin və bəyanatların qəbul olunmasına nail oldu. Bütövlükdə, milli maraqlara əsaslanan uğurlu xarici siyasət Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini möhkəmləndirdi.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu siyasətin bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilməsi Azərbaycanın inkişaf yolunda əmin addımlarla irəliləməsini təmin edib. Bu gün Azərbaycan beynəlxalq müstəvidə güclü və nüfuzlu dövlət, ictimai-siyasi sabitliyin və davamlı inkişafın təmin olunduğu ölkə kimi tanınır. Bunlarla yanaşı, həyata keçirilən çox vektorlu xarici siyasətin məntiqi nəticəsi kimi, Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi daha da möhkəmlənib. Ölkəmizin təşəbbüsü ilə çox mühüm transmilli layihələr reallaşdırılıb, respublikamız ikitərəfli, çoxtərəfli əlaqələrini uğurla inkişaf etdirir. Ölkəmiz xarici siyasətində milli maraqlar və beynəlxalq hüquq normaları ilə yanaşı, sülh, sabitlik, inkişaf, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq kimi meyarları da əsas götürür, beynəlxalq münasibətlər sisteminə yeni və daha mütərəqqi dəyərlər təqdim edir. Bunlara paralel olaraq Azərbaycan, eyni zamanda beynəlxalq miqyasda əməkdaşlıq və təhlükəsizlik məsələlərinə xüsusi diqqət yetirir. Dünya siyasətinin güc mərkəzləri kimi çıxış edən ölkələr Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində fəal rolunu, praqmatik xarici siyasət kursunu yüksək qiymətləndirirlər. Eyni zamanda, respublikamızla müxtəlif sahələri əhatə edən əlaqələrin inkişafına xüsusi
əhəmiyyət verilir. Ümummilli Liderimiz tərəfindən müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasının hazırlanması və qəbul edilməsi, insan hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi tədbirlər hüquqi islahatların ən mühümü olmuşdur. 1993-cü ildə Аzərbаycаndа ölüm cəzasının icrasına moratorium qoyulması, 1998-ci il fevralın 10-da ölüm cəzası ləğv edilməsi, humanizm, insanpərvərlik, ədalət, şəxsiyyətə və insan hüquqlarına hörmət kimi yüksək amallarla yaşayan Ümummilli Liderimizin gələcək nəsillərə misilsiz töhəsi oldu. Bu, onun humanist ideyalara sadiqliyini bir daha təsdiq edir. Ulu Öndər qeyd edirdi: “Mən, cinayət-hüquq siyasətini hərtərəfli təhlil edərək, ədalət, azadlıq, humanizm və insanpərvərlik kimi yüksək ideallara sadiq qalaraq, ölkəmizdə ölüm cəzasının ləğv edilməsi qənaətinə gəlib bu tarixi bəyanatı vermişəm”.1998-ci il fevral ayının 22-də imzaladığı “İnsan hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi sahəsində tədbirlər haqqında” Fərmanla bu istiqаmətində həyаtа keçirilən tədbirlərin mаhiyyəti və kоnsepsiyаsını dəqiq müəyyən edərək, insаn hüquqlаrı məsələsi ümumdövlət səviyyəsinə qаldırmışdır. İnsаn hüquqlаrının müdаfiəsi sаhəsində həyаtа keçirilən tədbirlərin səmərəliliyini аrtırmаq məqsədilə 1998-ci il iyun аyının 18-də imzaladığı xüsusi Sərəncamla “İnsan Hüquqlarının Müdafiəsinə dair Dövlət Proqramı” hazırlanmışdır.
Ölkəmizin məhkəmə-hüquq sisteminin demokratik prinsiplər əsasında bərqərar edilməsi də məhz Ulu Öndərin adı ilə bağlıdır.
Hüquqi dövlətdə məhkəmə sisteminin səmərəliliyi həmişə çox vacib şərt olub. Ta qədimlərdən dövlətlərin idarə edilməsində məhkəmələrin yeri və rolu ilk sıralarda qərar tutub. Azərbaycan dövlətçilik ənənəsində isə hüquq həmişə aparıcı rol oynayıb.
Azərbaycanda, bir qayda olaraq, çoxpilləli məhkəmə sistemi mövcud olmuşdur. Hər bir pillədə məhkəmələrin müstəqilliyi, tərəflərin bərabərliyi və çəkişmə prinsiplərinin elementləri yer almışdır. Hakimlərə qarşı xüsusi tələblərə ayrıca diqqət yetirilmişdir. Eyni zamanda, hakimlərin təminatı daim nəzərə alınmışdır. Bütün bunlar Azərbaycan məhkəmə sistemində zaman-zaman yeniliklərin həyata keçirilməsi, islahatların aparılması fövqündə baş vermişdir.
Bu yeniliklər məhkəmə sistemində ciddi dəyişikliklər etdi və mexanizmlərin daha səmərəli işləməsinə imkan yaratdı. Məsələn, 1995–2003-cü illərdə Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən 32 əfv fərmanı imzalanmışdır ki, bu da 3104 məhkumun azadlığa çıxmasına imkan yaratmışdır. Heydər Əliyevin qanunvericilik təşəbbüsü əsasında Milli Məclis 1996–2003-cü illərdə 8 amnistiya haqqında qanun qəbul etmişdir. Nəticədə həmin müddətdə 20 mindən çox məhkum azadlığa buraxılmışdır. Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq konvensiya və sazişlərə qoşulmuş, qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətinin qarşılıqlı fəaliyyətinin təmin edilməsi məqsədi ilə tədbirlər həyata keçirilmişdir.Dövlət proqramında insan hüquqları üzrə Azərbaycan Respublikasının səlahiyyətli müvəkkili təsisatının yaradılması, Azərbaycan Respublikasının Cinayət, Cinayət-Prosessual, Mülki və Mülki-Prosessual məcəllələrinin təkmilləşdirilməsi məqsədilə qanun layihələrinin hazırlanması, “Prokurorluq haqqında”, “Vəkillik haqqında”, “Notariat haqqında” qanun layihələri üzrə işlərin tamamlanması, “Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik orqanları haqqında” qanun layihəsinin hazırlanması və bu kimi digər məsələlərə xüsusi önəm verilmişdir.
Ümummilli Liderin rəhbərliyi altında demokratik və hüquqi dövlət quruculuğu yоlundа аtılаn аddımlır, bеynəlхаlq stаndаrtlаrа əsаslаnаn köklü hüquqi islаhаtlаra zəmin yaratmışdır.
Sovet şinelindən yeni çıxmış Azərbaycanda azad mətbuatın formalaşması, hər kəsin öz fikrini sərbəst şəkildə ifadə edə bilmək imkanı da Ümummilli Liderin adı ilə bağlıdır. Məhz onun təşəbbüsü ilə bu azadlıqları məhdudlaşdıran maneələr aradan qaldırıldı,senzura ləğv edildi. 1998-ci il avqustun 6-da Heydər Əliyev “Ölkədə söz, fikir və məlumat azadlığının təmin edilməsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” fərman imzaladı.
Bütün bu görülən işlər bugünkü müasir Azərbaycanın təməl daşları olub desək səhv etmərik.Müasir dünyada demokratiyanın mahiyyəti hər bir sahədə, o cümlədən iqtisadiyyatda, mədəniyyətdə, sosial və siyasi sahədə sərbəst rəqabət deməkdir. Zəif güclünün təsir dairəsinə düşür. Heydər Əliyevin gördüyü işlər və bütün sahələrdə apardığı islahatlar, bu gün qüdrətli olmağımızın,güclülər cərgəsində dayanmağımızın əsas amilidir.Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə möhkəm hüquqi təməl üzərində qurulmuş Azərbaycan dövlətçiliyi bu gün onun layiqli davamçısı, dövlətimizi dünyada daha qüdrətli və qalib dövlət kimi tanıdan, güclü iradəsi, uzaqgörən siyasəti və diplomatik məharəti nəticəsində 30 ildən sonra xalqımıza qalibiyyət hissini yaşadan Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev tərəfindən böyük uğurlara doğru irəliləməkdədir. Ümummilli lider İlham Əliyev barəsində deyirdi: “İnanıram ki, mənim axıra çatdıra bilmədiyim taleyüklü məsələləri, planları İlham Əliyev başa çatdıra biləcək. Mən ona özüm qədər inanıram və gələcəyinə böyük ümidlər bəsləyirəm”. Beləliklə, mənalı ömrünü xalqımızın rifahına və uğurlu gələcəyinə həsr edən Ulu Öndərin xalq qarşısında ən böyük xidmətlərindən biri də, bu gün bütün dünyada Vətənimizin nüfuzunu günbəgün artıran möhtərəm Prezidentimiz İlham Əliyevin mükəmməl siyasi lider olaraq xalqımıza bəxş etməsi olmuşdur. Siyasi rəhbərliyə gəldiyi ilk gündən cənab İlham Əliyev Ulu Öndərin siyasi yoluna sədaqət göstərərək xalqın rifahının yüksəlişi, dövlət qulluqçularının, hüquq-mühafizə orqanlarının, o cümlədən ədliyyə işçilərinin iş şəraitinin daha da təkmilləşdirilməsi istiqamətində mütərəqqi addımlar atmışdır. Yaratdığı dövlətin gələcəyinin parlaq olacağına əminliklə inanan dahi rəhbər deyirdi: “Azərbaycan dövlətinin müstəqilliyi əbədi olacaqdır, sarsılmaz olacaqdır, dönməz olacaqdır və Azərbaycanın bugünkü gənc nəsli gələcək Azərbaycanı daha da yüksəklərə qaldıracaqdır.” Ulu öndərin arzusuna uyğun olaraq Azərbaycanın yüksəkliklər fəth etməsi bu gün dünyanın hər yerindən görünməkdədir.Heydər Əliyev ideyalarının çiçəklənməsinin nəticəsidir ki, ölkəmizin nüfuzunun beynəlxalq aləmdə günbəgün artması, dövlətimizin regionda aparıcı söz sahibi olması artıq dünya tərəfindən danılmaz reallıq kimi qəbul olunmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsində cəmi 44 günə möhtəşəm qələbə qazanmağımız da məhz Ulu Öndər ideyalarının sağlam təməl üzərində dayanmasının və layiqli davamçısı tərəfindən həyata keçirilməsinin sübutudur.Bu Zəfər sadəcə hərbi gücün yox, iki liderin qoyduğu təməlin nəticəsi idi:Qarabağ Zəfəri, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müstəqil dövlət quruculuğu siyasətinin məntiqi və şərəfli finalı idi. Ulu Öndərin qurduğu güclü ordu, möhkəm iqtisadiyyat və sarsılmaz daxili birlik zəfərin təməli oldusa, İlham Əliyev uzaqgörən siyasəti, diplomatik məharəti və qətiyyətli liderliyi ilə bu təməli Qələbə tacı ilə bəzədi. Bu, iki dahi şəxsiyyətin dövlətçilik ideologiyasının bir-birini tamamlayan, zirvəyə yüksəldən epopeyasıdır.
Heydər Əliyevin dövründə formalaşmağa başlayan, İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ən müasir texnologiyalarla təchiz edilən, peşəkar və yüksək döyüş ruhuna malik Azərbaycan Ordusu yetişdirilmişdi. Azərbaycançılıq ideologiyası təməli üzərində Vətən Müharibəsi zamanı xalq-ordu-dövlət birliyi misilsiz bir qüvvəyə çevrildi.
Prezident İlham Əliyevin beynəlxalq arenada apardığı ədalətli siyasət və tarixi faktlara əsaslanan çıxışları dünya ictimaiyyəti üçün Zəfərin hüquqi bazasını yaratdı.
Prezident İlham Əliyev bu tarixi qələbə ilə xalqa yalnız torpaqları deyil, həm də milli qüruru və qalibiyyət ruhunu geri qaytardı. Bu gün bərpa edilən Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələri Heydər Əliyev və İlham Əliyev siyasətinin məntiqi davamı kimi dünyanın ən müasir “ağıllı şəhər” və “yaşıl enerji” konsepsiyaları əsasında yenidən qurulur.
Azərbaycan dövlətçilik yolu, qədim ənənələrin və müasir inkişafın unikal sintezidir. Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycanı qurdu, Prezident İlham Əliyev isə bu dövləti qüdrətli və qalib zirvəyə qaldırdı. İki dahi şəxsiyyətin siyasi irsi Azərbaycanın əbədi müstəqilliyinin sarsılmaz zəmanətidir.Quruculuq prosesində hər bir kərpic, hər bir tikili Zəfər Ruhunun daşıyıcısıdır. Onlar keçmişin acı xatirələrini silərək, gələcəyin parlaq ümidlərini yaradır. Zəngəzur Dəhlizinin reallaşdırılması isə bölgənin geosiyasi və iqtisadi əhəmiyyətini daha da artıraraq, Azərbaycanın qüdrətini bütövləşdirir.
Bu gün hər bir azərbaycanlı qürurla deyə bilər: Biz qalib xalqın nümayəndəsiyik. Qəlblərdə coşub daşan bu Zəfər ruhu, Azərbaycanı daha böyük uğurlara aparan sarsılmaz inamın özüdür.Bu gün qəlblərdə coşub daşan Zəfər ruhu, sadəcə, tarixin şanlı bir səhifəsi deyil, o, Azərbaycanın yeni erasına atılan möhkəm təməldir. Bu ruh, əslində, bir millətin kollektiv yaddaşında dərin kök salmış, amma zaman-zaman sınağa çəkilmiş mübarizə əzminin təcəssümüdür. O, şəhidlərimizin müqəddəs qanı ilə suvarılmış Vətən sevgisindən doğan, qazilərimizin gözlərindəki qürurla parlayan milli intibahın simvoludur.
Zəfər ruhu bir tərəfdən keçmişin ağrılarını sağaldan, Qarabağın qoynunda ədalətin bərpası ilə nəfəs alan bir təskinlikdirsə, digər tərəfdən gələcəyin fəthlərini müjdələyən sonsuz bir enerjidir. Bu gün Azərbaycan təkcə öz sərhədlərini bərpa etməyib, həm də yeni regional həqiqətlərin memarı kimi çıxış edir. Zəfər ruhu bizə öyrətdi ki, güc təkcə tankların və topların sayında deyil, qəlbdəki Vətən sevgisində və qətiyyətli iradədədir.
Bu ruhla biz, Zəngəzur dəhlizini bir reallığa çevirməyə, işğaldan azad olunmuş əraziləri Cənnətə qaytarmağa, Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyini daha da gücləndirməyə və regionda sülhün və tərəqqinin əsas təminatçısı olmağa qadiriq.
YENİNEWSTV24.AZ
Məmmədova Vəfa Yaqubəli qızı Hüquq üzrə fəlsəfə doktoru,Dünya Tibbi Hüquq Assosiasiyasının üzvü