Azərbaycanın müasir elmi-ədəbi və publisistik düşüncə məkanında elə simalar var ki, onların ömür yolu təkcə fərdi taleyi deyil, bütöv bir dövrün mənəvi portretini əks etdirir. Aslan Knyaz İlyas oğlu (Knyaz Aslan) şair kimi sözün poetik sehrini, publisist kimi faktın ictimai məsuliyyətini, alim kimi isə elmi düşüncənin sistemli dərinliyini eyni müstəvidə birləşdirən nadir şəxsiyyətlərdəndir.O, şair kimi sözün poetik sehrini qəlbin ən incə qatlarından süzərək oxucuya təqdim edir, publisist kimi faktın ictimai məsuliyyətini zamanın vicdanı səviyyəsində dəyərləndirir, alim kimi isə elmi düşüncənin sistemli dərinliyini metodoloji dəqiqliklə qurur. Bu üç fərqli, lakin bir-birini tamamlayan yaradıcılıq istiqaməti Knyaz Aslan şəxsiyyətində vahid intellektual məkan yaradır. Burada söz estetik zövq doğurur, fikir ictimai mövqe formalaşdırır, elm isə milli-mənəvi inkişafın nəzəri əsaslarını müəyyənləşdirir. Məhz bu vəhdət onu çağdaş Azərbaycan ədəbi-elmi mühitində nadir və seçilən simalardan birinə çevirir.
1960-cı il dekabrın 25-də Borçalı mahalının Hamamlı kəndində dünyaya göz açan Knyaz Aslanın formalaşmasında bu torpağın folklor yaddaşı, aşıq sənəti və xalq hikməti mühüm rol oynamışdır. Başkeçidin sərt dağları, sözə ehtiramla yanaşan el mühiti onun poeziyasında təbiilik və səmimiyyətin əsas qaynağına çevrilmişdir. Qızıl medalla başa vurulan orta təhsil, ardınca Bakı Dövlət Universitetində qazandığı çoxşaxəli ali təhsil isə bu təbii istedadı elmi sistemlə zənginləşdirmişdir.
Knyaz Aslanın həyat yolunda Birinci Qarabağ müharibəsi xüsusi yer tutur. O, bu dövrdə təkcə müşahidəçi jurnalist deyil, həm də ön cəbhənin nəfəsini duyan, hadisəni canlı yaşayan publisist dir “Döyüş olsa bir əsgərdir qələmim” adlı kitabı onun yaradıcılıq fəlsəfəsinin simvoluna çevrilmişdir. Bu əsərlərdə qələm silaha, söz isə mənəvi müqavimətə çevrilir.
Bakı Dövlət Universitetində uzun illər dosent, kafedra müdiri kimi fəaliyyəti Knyaz Aslanın adını Azərbaycan kitabşünaslığı, redaktor sənəti və oxu mədəniyyəti ilə ayrılmaz şəkildə bağlamışdır. “Şəxsiyyətin formalaşmasında bədii ədəbiyyatın rolu” monoqrafiyası, dünya və Azərbaycan kitab mədəniyyətinə dair dərs vəsaitləri, redaktə nəzəriyyəsinə həsr olunmuş fundamental tədqiqatları bu sahənin elmi bazasını möhkəmləndirmişdir. Onun mühazirələri yalnız bilik vermir, gənc nəsildə mütaliə mədəniyyəti və milli intellektual məsuliyyət formalaşdırır.1998-ci ildən Xəzər Universitetinin Humanitar, Təhsil və Sosial Elmlər fakültəsində dosent kimi fəaliyyət göstərən Knyaz Aslan burada sadəcə mühazirəçi deyil, milli ədəbiyyat, mətbuat və media düşüncəsinin formalaşmasına xidmət edən elmi məktəbin daşıyıcısıdır. “Azərbaycan ədəbiyyatı”, “Dünya uşaq ədəbiyyatı”, “Azərbaycan mətbuat tarixi”, “Jurnalistikaya giriş”, “Jurnalistika tarixi”, “Jurnalistika janrları”, “Redaktə nəzəriyyəsi və təcrübəsi”, “Media menecmenti” kimi fənlər üzrə apardığı mühazirələr gənc nəslin təkcə bilik deyil, həm də düşüncə mədəniyyəti qazanmasına yönəlmişdir. Bu dərslərdə ədəbiyyat estetik zövq formalaşdırırsa, jurnalistika ictimai mövqe yaradır, redaktə isə intellektual məsuliyyət aşılayır.
Onun jurnalistik fəaliyyətinin kökləri hələ 1979-cu ildən etibarən kütləvi informasiya vasitələrində ardıcıl çıxışları ilə başlanır. Müxtəlif dövrlərdə “Bakı Universiteti”, “Azərbaycan gəncləri”, “Mübarizə”, “Mühakimə”, “Ülfət”, “Səhər”, “Azərbaycan Ordusu”, “Borçalı”, “Respublika”, “Elturan” kimi nüfuzlu mətbu orqanlarda müxbir, redaktor və baş redaktor kimi çalışması Knyaz Aslanı Azərbaycan mətbuatının canlı tarixinin bir parçasına çevirib. 1983–1990-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Radiosunun “Gənclik” və Cənubi Azərbaycan redaksiyaları ilə sıx əməkdaşlığı isə onun publisistik üslubuna geniş coğrafi və ideoloji baxış bucağı qazandırıb.
1998–2008-ci illərdə “Xəzər Xəbər” jurnalında baş redaktor müavini kimi fəaliyyəti, 2001-ci ildən “Cəngi” ədəbi-bədii məclisinin yaradıcılarından və rəhbərlərindən biri olması, 2007–2008-ci illərdə “Göyqurşağı” uşaq jurnalına baş redaktorluğu onun həm klassik ədəbi ənənəyə, həm də gələcək nəsillərin mənəvi dünyasına eyni məsuliyyətlə yanaşdığını sübut edir. “Borçalı” qəzet və jurnalının redaktoru kimi fəaliyyəti isə milli kimlik, tarixi yaddaş və mədəni irs məsələlərinə dərin publisistik yanaşmanın parlaq nümunəsidir.
Hazırda Bakı Dövlət Universitetində nəşr olunan “Kitabşünaslıq və redaktor sənəti” elmi-nəzəri və təcrübi-metodik jurnalının təsisçisi və baş redaktoru olan Knyaz Aslan bu sahədə elmi redaktə mədəniyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Onun qələmindən çıxan 1000-dən artıq elmi və publisistik məqalə, 5 monoqrafiya və 30-dan artıq kitab müasir Azərbaycan elmi fikrinin mühüm istinad mənbələrindəndir.
Knyaz Aslanın yaradıcılığı milli çərçivələrlə məhdudlaşmır. Şeirlərinin rus, ingilis və alman dillərinə tərcümə olunması, A. Puşkin, M. Lermontov, S. Yesenin, T. Şevçenko kimi klassiklərin əsərlərini Azərbaycan dilinə uğurla çevirməsi onun bədii tərcüməni mədəniyyətlərarası dialoq vasitəsi kimi dəyərləndirdiyini göstərir.
SSRİ Jurnalistlər Birliyi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi, Azərbaycan Mətbuat Şurası, Azərbaycan Aşıqlar Birliyi və beynəlxalq ədəbi təşkilatlara üzvlüyü, BMT yanında Beynəlxalq İnformasiyalaşdırma Akademiyasının akademiki seçilməsi, eləcə də ABŞ, Rusiya, İran, Gürcüstan, Ukrayna və Türkiyəyə ezamiyyətləri onun fəaliyyətinin beynəlxalq miqyasını təsdiqləyir.
Şair Knyaz Aslanın poetik dünyası Borçalıdan Qarabağa, keçmişdən bu günə uzanan mənəvi körpüdür. “Başkeçidin dağlarıdır bu dağlar”, “Üzü yaza gedən cığır” kimi kitablarında yurd sevgisi, insan taleyi və zaman fəlsəfəsi ahəngdar şəkildə birləşir. Onun şeirlərində folklor ruhu müasir poetik düşüncə ilə vəhdət təşkil edir.
ABŞ-dan Ukraynaya, Rusiyadan Türkiyəyə qədər beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda iştirakı, BMT yanında Beynəlxalq İnformasiyalaşdırma Akademiyasının akademiki seçilməsi Knyaz Aslanın elmi-publisistik baxışlarının qlobal dəyərə malik olduğunu göstərir. O, milli sözü dünya elmi-mədəni mühitinə çıxaran ziyalı missiyasını layiqincə yerinə yetirir.
Knyaz Aslan – sözə sədaqətin, elmə xidmətin və vətəndaş mövqeyinin sintezidir. O, şair kimi ruhu oyadır, publisist kimi cəmiyyətlə dialoq qurur, alim və pedaqoq kimi isə gələcək nəsillərin düşüncə üfüqlərini genişləndirir. Onun yaradıcılığı və fəaliyyəti müasir Azərbaycan ziyalılığının parlaq və etibarlı dayaqlarından biridir.Xüsusilə jurnalistlərin peşə etikası, humanitar hüquq, media təhsili və informasiya siyasəti mövzularında beynəlxalq təcrübə proqramlarında iştirakı onun publisistik mövqeyini elmi əsaslarla möhkəmləndirib.
Minə yaxın elmi, publisistik və ədəbi məqalə, beş monoqrafiya və otuzdan artıq kitab — bu rəqəmlər təkcə məhsuldarlığın deyil, intellektual məsuliyyətin göstəricisidir. Onun elmi əsərlərində kitabşünaslıq, redaktor sənəti, mətbuat tarixi və ədəbi əlaqələr sistemli şəkildə araşdırılır. Eyni zamanda klassik rus və dünya poeziyasından etdiyi tərcümələr sözə olan estetik münasibətinin ayrıca göstəricisidir.
Onlarla nüfuzlu mükafat, fəxri ad və diplomlar onun elmi-publisistik fəaliyyətinin cəmiyyət tərəfindən yüksək qiymətləndirildiyini göstərir. Nizami Gəncəvi, Həsən bəy Zərdabi, Şəhriyar, Sergey Yesenin kimi adlarla bağlı mükafatlar təsadüfi deyil — bu, ənənə ilə müasirliyin ideya varisliyidir
Bu portret bir insanın bioqrafiyası olmaqdan daha çox, müasir Azərbaycan ziyalısının mənəvi-intellektual modelidir. O, sözə sənət, elmə məsuliyyət, publisistikaya isə vicdan prizmasından yanaşaraq, zamanın sınağından çıxan bir düşüncə məktəbi formalaşdırıb. Belə şəxsiyyətlər milli mədəniyyətin yaddaşı, elmin dayaq nöqtəsi və gələcəyin mənəvi kompasıdır.Zaman elə bir ölçüdür ki, hər kəs üçün eyni axsa da, yalnız seçilmiş talelərin ömründə mənaya çevrilir. 65 illik ömür yolunu arxada qoyan görkəmli ziyalı, alim, publisist və söz adamı Knyaz Aslan məhz belə talelərdəndir. Bu yaş sadəcə təqvim göstəricisi deyil – zəhmətlə yoğrulmuş illərin, vicdanla qazanılmış nüfuzun, sözə və elmə sədaqətin təntənəsidir.
Knyaz Aslan üçün söz heç vaxt adi ifadə vasitəsi olmayıb. O, sözü düşüncənin aynası, cəmiyyətin vicdanı, zamanın yaddaşı kimi dəyərləndirib. Şair kimi poetik duyumu, publisist kimi fakt qarşısında məsuliyyəti, alim kimi isə sistemli elmi təfəkkürü eyni müstəvidə birləşdirərək nadir bir ziyalı modelini formalaşdırıb. Onun qələmindən çıxan hər sətir oxucunu düşünməyə, hər fikir cəmiyyəti saflaşmağa çağırır.Bu ömür – yazılan kitabdır,bu kitab sözə xidmət, elmə sədaqət, Vətənə bağlılıqdır.Bu əlamətdar yubiley münasibətilə YENİNEWSTV24.AZ kollektivi adından Knyaz müəllimi təbrik edirik.65 yaşını qeyd edən ziyalımız Knyaz Aslana möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq enerjisi, yeni elmi və publisistik nailiyyətlər arzulayırıq. Qələmi daim iti, sözü daim haqqın tərəfində olsun. Zaman onun ömrünə illər yox, illərinə mənalar əlavə etsin.
YENİNEWSTV24.AZ
Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü