Memarlıq sadəcə binaların tikintisi deyil, o, bəşəriyyətin yaddaşı, daşlaşmış tariximizdir. Hər bir memarlıq əsəri özündə bir ölkənin mədəniyyətini, sosial dəyərlərini, texnoloji inkişafını və bədii zövqünü əks etdirir. Bu əsərlər bizə keçmiş haqqında danışır, nəsillərarası bir dialoq yaradır; indiki dövrü əks etdirir, müasir cəmiyyətin həyat tərzini və ideallarını göstərir; və ən əsası, gələcəyə bir pəncərə açır, sabahın şəhərlərinin və həyat tərzinin təməlini qoyur. Məhz bu dərin fəlsəfi baxışın daşıyıcısı olan, zərif qəlbində böyük dünyanı sığdıran, dərin dünya görüşlü şəxsiyyət, əməkdar memar Yeganə Hacıyeva haqqında danışmaq istərdik.
Yeganə Ərşad qızı Hacıyeva 1960-cı ildə Ağdam şəhərində anadan olub. O, 1983-cü ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirərək peşəkar karyerasına başlayıb. Yeganə xanımın elmi fəaliyyəti də paralel inkişaf edərək, 1999-cu ildə memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb.Onun yüksək peşəkarlığı 2012-ci ildə “Ustad memar” sertifikatı ilə təsdiqlənib. Akademik sahədəki uğurları bununla bitməyib; 2015-ci ildə Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının professoru, 2022-ci ildə isə Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının Moskva bölməsinin müxbir üzvü seçilib. Memarlıq sahəsindəki yüksək xidmətlərinə görə Yeganə Hacıyeva 2013-cü ildə “Əməkdar memar” fəxri adına layiq görülmüşdür.Memarlıq və İnşaat Universitetinin professoru, Mühit dizayni kafedrasının müdiri Yeganə xanımın memarlığa yanaşması, onun sənətinə olan sevgisi və peşəsinə olan fəlsəfi dərinliyi ilə seçilir. Onun üçün memarlıq, sadəcə funksional məkanlar yaratmaqdan daha çox, insanların ruhuna toxunan, onlara ilham verən və ətraf mühitlə ahəngdar şəkildə birləşən əsərlər ortaya qoymaqdır. Onun işlərində milli memarlıq irsinə hörmət, müasir dizayn prinsipləri ilə üzvi şəkildə birləşir. Bu birləşmə, Yeganə xanımın yaratdığı layihələrin həm zamansız, həm də müasir olmasını təmin edir. O, hər bir layihəyə yanaşarkən, onun uzun illər boyu insanlara xidmət edəcəyini, şəhərin siluetində özünəməxsus iz buraxacağını düşünür.
Əməkdar memar kimi Yeganə Hacıyeva Azərbaycan memarlığının inkişafına mühüm töhfələr vermişdir. Hər bir əsəri onun peşəkarlığının, incə zövqünün və detallara olan diqqətinin bariz nümunəsidir.
Onun əsas işləri arasında şəhərsalma layihələri xüsusi yer tutur.Əmircan qəsəbəsinin baş planı, Şimalı Abşeron istirahət zonasının layihəsi, Teleqüllə rayonunda park layihəsi, Badamdar qəsəbəsində 1 nömrəli mikrorayonun eksperimental layihəsi, Şirvan, Qusar şəhəri baş plan layihəsi, Ağa Nemətulla 1937 məhəllə 9 mərtəbəli ofis, Şirvan şəhərinin , Tovuz, Tərtər, Daşkəsən, Baş plan layihələri, Xırdalan,Şamaxı, Cəncə, Yevlax şəhərlərinin müfəssəl plan layihələri,Zığ-Heydər Əliyev Beynəlxalq Hava Limanı – beton örtüklü avtomobil yolunda müasir şəhər “Baku City” layihəsi, R.Behbudov və Füzuli küçələrinin kəsişməsində yeraltı ticarət və piyada keçidi layihəsi, Bülbül və Füzuli küçələrinin kəsişməsində piyada keçidi layihəsi, Bakı-Quba-RF sərhəd dövlət yolunun yenidən qurulması,körpü,tunel, yol ötürücüləri, piyada keçidlər kimi silsilə layihələr və sair kimi bir çox uğurlu layihələrə imza atıb. Məsələn, Əmircan qəsəbəsinin, Şirvan və Qusar şəhərlərinin baş planlarında o, məkanın harmonik təşkilinə, yaşıllıqların və su hövzələrinin şəhər mühitinə inteqrasiyasına xüsusi önəm verir. Bu, sadəcə planlaşdırma deyil, həm də ərazinin vizual cəlbediciliyini və ekoloji balansını artıran dizayn həlləridir. Yeganə Hacıyevanın layihələndirdiyi tikililər, yaşayış kompleksləri və ictimai məkanlar təkcə funksional deyil, həm də vizual olaraq cəlbedici və estetik baxımdan zəngindir. Onun uşaq əyləncə və istirahət parklarının layihələndirilməsi zamanı estetik elementlərin uşaqların inkişafına müsbət təsirini nəzərə alması bunun bariz nümunəsidir. O, Azərbaycan memarlığının zəngin irsinə hörmətlə yanaşaraq, müasir layihələrdə milli memarlıq elementlərindən və ornamentlərdən istifadəyə xüsusi diqqət yetirir. Bu, binalara milli ruh verir və onları sənət əsərinə çevirir.
Mühit dizaynı sahəsində fəaliyyət göstərən şəxslər arasında Yeganə Hacıyeva xüsusi yer tutur. Onun fəaliyyəti təkcə praktik dizayn işləri ilə məhdudlaşmır, həm də tədris, tədqiqat və ictimai maarifləndirmə sahələrini əhatə edir. Hacıyevanın işləri mühit dizaynının cəmiyyət üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir və bu sahənin gələcək nəsillər tərəfindən öyrənilməsinə zəmin yaradır.
Yeganə Hacıyeva uzun illərdir ki, ali təhsil müəssisələrində mühit dizaynı üzrə dərslər keçirir. O, memarlıq və dizayn fakültələrində tələbələrə interyer dizaynı, landşaft dizaynı, ekoloji dizayn prinsiplərini öyrədir. Onun rəhbərliyi ilə hazırlanan layihələr və dissertasiya işləri bu sahənin elmi əsaslarının möhkəmlənməsinə xidmət edir. Yeganə Hacıyeva tələbələrə təkcə texniki biliklər deyil, həm də estetik zövq, yaradıcılıq qabiliyyəti və sosial məsuliyyət hissi aşılayır. Onun yetirmələri bu gün Azərbaycanın müxtəlif dizayn və memarlıq şirkətlərində uğurla fəaliyyət göstərərək ölkənin mühit dizaynının inkişafına töhfə verirlər. Bu baxımdan, Yeganə Hacıyevanın mütəxəssis kadrların yetişdirilməsində rolu danılmazdır.
Yeganə Hacıyeva həm də bir sıra uğurlu praktik dizayn layihələrinə imza atmışdır. Onun işləri yaşayış məkanlarından tutmuş ictimai binalara, ofislərdən tutmuş ticarət mərkəzlərinə qədər geniş bir spektri əhatə edir. Bu layihələrdə o, funksionallıq, estetika və istifadəçi rahatlığını ön plana çəkir. Məsələn, o, məkanların işıqlandırma sistemlərindən, rəng palitrasından, material seçimlərindən istifadə edərək unikal atmosferlər yaratmağı bacarır. Yeganə Hacıyevanın layihələrində milli memarlıq ənənələri ilə müasir dizayn trendlərinin ahəngdar şəkildə birləşməsi müşahidə olunur ki, bu da onun işlərini fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biridir.
Yeganə Hacıyeva yalnız praktik memarlıq fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır, həm də elmi və pedaqoji işləri ilə memarlıqda incəsənətin əhəmiyyətini vurğulayır. O, 50-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 1 monoqrafiya və 1 dərsliyin müəllifidir, həmçinin 15 kitabın redaktoru olmuşdur. Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində və professor olaraq gənc memarların yetişdirilməsində fəal iştirak edən Hacıyeva, müəllifi olduğu dərslik və monoqrafiyalar vasitəsilə tələbələrə memarlığın texniki aspektləri ilə yanaşı, Beynəlxalq konfranslarda çıxışlar,onun bədii və estetik tərəflərini də öyrədir. Bu, dizayn nəzəriyyəsinin öyrədilməsinə dəyərli bir töhfədir, çünki o, tələbələrə məkanı necə dərk etməyi, estetik prinsipləri necə tətbiq etməyi, işıq, rəng, tekstura və material kimi elementlərdən necə effektiv istifadə etməyi öyrədir. Yeganə xanımın dərslikləri memarlığın mühəndislik aspektlərini (struktur dayanıqlığı, materialşünaslıq, tikinti texnologiyaları) bədii və estetik tərəflərlə (kompozisiya, proporsiya, ritm, harmoniya) üzvi şəkildə birləşdirir. Bu yanaşma, gələcək memarların təkcə bina tikməyi deyil, həm də sənət əsəri yaratmağı öyrənmələrinə imkan verir. O, daim öz bacarıqlarını təkmilləşdirir, yeni texnikaları öyrənir və fərqli üslublarda eksperimentlər edir. Bu da onun “zərif qəlbində böyük dünyanı sığdıran” bir sənətkar olduğunu bir daha sübut edir.
Memarlıq zamanın səssiz dili, bəşəriyyətin daş yaddaşıdır. Bu dildə ən gözəl hekayələri danışanlardan biri də Yeganə xanım Hacıyevadır. Onun əsərləri sadəcə binalar deyil, onlar keçmişlə gələcəyi birləşdirən sənət əsərləri, zamanın şahidləri və gələcəyə açılan parlaq pəncərələrdir. Yeganə xanımın yaradıcılığı gələcək nəsillər üçün də ilham mənbəyi olacaq, memarlığın cəmiyyət üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu bir daha xatırladacaqdır. Onun kimi memarlar sayəsində şəhərlərimiz nəfəs alır, tarix yaşayır və gələcək qurulur.
Azərbaycan memarlığının inkişafında göstərdiyi yüksək xidmətlərə görə Yeganə Hacıyevaya dərin minnətdarlığımızı bildirir, gələcək fəaliyyətlərində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq.
YENİNEWSTV24.AZ
Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü
Memarlıq və İnşaat Universitetinin professoru, Mühit dizayni kafedrasının müdiri Yeganə Hacıyevanın layihələri