İbrahim Səfərov, Yer kürəsinin sükutunu elmin zəngin dili ilə danışdıran və adını dünya petrofizika tarixinə qızıl hərflərlə yazdıran bəşəri bir alimdir.

Bəşər tarixində elə insanlar var ki, onların ömür yolu yalnız şəxsi talelərinin deyil, bütöv bir elm sahəsinin inkişaf salnaməsinə çevrilir. Belə alimlər zamanın sərhədlərini aşaraq öz tədqiqatları ilə gələcək nəsillərə yol göstərirlər. Azərbaycanın tanınmış geofizik alimlərindən biri, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru İbrahim Bayram oğlu Səfərov da məhz belə şəxsiyyətlərdəndir.İnsan ömrü bəzən bir ağacın taleyinə bənzəyir. Torpağa kök atır, zamanla budaqlanır, küləklərlə üzləşir, fırtınalara sinə gərir və nəhayət, öz kölgəsini gələcək nəsillərin üzərinə salır. Elə insanlar da vardır ki, onların ömrü yalnız özlərinə məxsus olmur, onların həyatı bir xalqın elmi yaddaşına çevrilir, zəhməti bütöv bir məktəbin bünövrəsini təşkil edir. Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru İbrahim Bayram oğlu Səfərov ömrünü insan gözündən uzaqda, Yerin min kilometrlərlə dərinliyində gizlənən sirrlərin öyrənilməsinə həsr etmiş alimlər nəslinin parlaq nümayəndələrindəndir. Onun həyat yolu elmə sədaqətin, yorulmaz axtarışların, intellektual zəhmətin və vətənə xidmətin nümunəsidir. 1943-cü il aprelin 20 -də , Gürcüstanın Qardabani rayonunun Candar kəndində dünyaya göz açan İbrahim Səfərov uşaqlıq illərindən təbiətin sirlərinə böyük maraq göstərirdi. Qafqazın zəngin təbiəti, dağların əzəməti, torpağın sirli qatları onun düşüncə dünyasında elmi marağın ilk cücərtilərini yaratmışdı. Sonralar bu maraq böyük bir həyat amalına çevriləcək, onu Yer elmlərinin ən mürəkkəb istiqamətlərindən biri olan geofizika sahəsinə gətirib çıxaracaqdı.Azərbaycan Politexnik İnstitutunda aldığı ali təhsil gənc İbrahimin elmi dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynadı. O, elmə sadəcə peşə kimi deyil, insanlığın gələcəyinə xidmət edən müqəddəs missiya kimi yanaşırdı. Məhz buna görə də özünü geofizikanın ən mürəkkəb problemlərinin araşdırılmasına həsr etdi.Onun namizədlik dissertasiyası Yer qabığının və üst mantiyanın dərin qatlarında yerləşən süxur və mineralların yüksək termodinamik şəraitdə elastiklik və sıxlıq xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə həsr olunmuşdu. Bu tədqiqatlar geofizika elmində mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki Yer səthindən minlərlə metr dərinlikdə baş verən proseslərin öyrənilməsi yalnız nəzəri maraq daşımır, həm də zəlzələlərin, tektonik hərəkətlərin və faydalı qazıntı yataqlarının yaranma mexanizmlərinin anlaşılması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.Yerin səthi həyatın beşiyi olsa da, onun minlərlə kilometr dərinliklərində baş verən proseslər bəşəriyyət üçün hələ də ən maraqlı və mürəkkəb elmi məsələlərdən biri olaraq qalır. Məhz buna görə də Yer qabığının və üst mantiyanın dərin qatlarında yerləşən süxur və mineralların yüksək termodinamik şəraitdə elastiklik və sıxlıq xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi müasir geofizika elminin ən mühüm istiqamətlərindən hesab edilir.
Yer səthində gördüyümüz dağlar, düzənliklər, vulkanlar və okeanlar əslində planetimizin daxilində baş verən nəhəng proseslərin nəticəsidir. İnsan gözü bu hadisələri müşahidə edə bilsə də, onların yaranma səbəblərini anlamaq üçün Yerin dərin qatlarına elmi baxışla nüfuz etmək lazımdır. Alimlər üçün hər bir süxur parçası milyon illərin tarixini daşıyan canlı bir sənəd, hər bir mineral isə Yerin keçmişindən xəbər verən səssiz şahiddir.
Dərinliklərə endikcə təzyiq və temperatur sürətlə artır. Yüzlərlə kilometr dərinlikdə yerləşən süxurlar Yer səthindəki şəraitdən tamamilə fərqli mühitdə mövcud olur. Bu şəraitdə onların elastiklik xüsusiyyətləri dəyişir, sıxlıqları artır, daxili quruluşları yenidən formalaşır. Məhz bu dəyişikliklərin öyrənilməsi geofiziklərə Yerin daxilində baş verən mürəkkəb prosesləri daha düzgün izah etməyə imkan verir.
Elastiklik xüsusiyyətləri süxurların seysmik dalğalara necə reaksiya verməsini müəyyən edir. Zəlzələ zamanı yaranan dalğalar Yer kürəsinin dərin qatlarından keçərək müxtəlif istiqamətlərdə yayılır. Bu dalğaların sürəti və davranışı isə keçdiyi süxurların fiziki xüsusiyyətlərindən asılıdır. Alimlər süxurların elastiklik göstəricilərini öyrənməklə sanki Yerin daxilini rentgen şüaları ilə görüntüləyirlər. Beləliklə, görünməyən dərinliklərin xəritəsi yaradılır.
Sıxlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqi də eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. Çünki Yerin müxtəlif qatlarının sıxlığı onların kimyəvi tərkibi və geoloji mənşəyi haqqında qiymətli məlumatlar verir. Məsələn, müəyyən ərazilərdə sıxlıq fərqlərinin aşkar edilməsi faydalı qazıntı yataqlarının mövcudluğunu göstərən mühüm əlamətlərdən biri hesab olunur. Bu səbəbdən petrofiziki tədqiqatlar yalnız fundamental elm üçün deyil, həm də iqtisadiyyat üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Yer qabığında və mantiyada baş verən proseslərin öyrənilməsi tektonik hərəkətlərin mahiyyətini anlamaqda da mühüm rol oynayır. Dağların yaranması, qitələrin yerdəyişməsi, dərin qırılmaların formalaşması və vulkanik fəaliyyət kimi hadisələr məhz Yerin daxilində gedən mürəkkəb geodinamik proseslərlə bağlıdır. Süxurların yüksək temperatur və təzyiq altında davranışının öyrənilməsi bu hadisələrin mexanizmini daha aydın izah etməyə kömək edir.
Bu tədqiqatların başqa bir mühüm istiqaməti zəlzələlərin öyrənilməsi ilə bağlıdır. Dünyanın müxtəlif bölgələrində baş verən güclü zəlzələlər hər il minlərlə insanın həyatına təsir göstərir. Seysmik dalğaların yayılma xüsusiyyətlərinin araşdırılması, onların müxtəlif süxurlarla qarşılıqlı təsirinin öyrənilməsi zəlzələlərin təbiətini daha dərindən anlamağa imkan yaradır. Bu biliklər gələcəkdə seysmik təhlükələrin qiymətləndirilməsi və risklərin azaldılması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Müasir laboratoriyalarda alimlər yüksək termobarik şəraiti süni şəkildə yaradaraq Yerin dərinliklərindəki prosesləri modelləşdirirlər. Burada milyonlarla il ərzində formalaşan təbii hadisələr qısa zaman ərzində təcrübə şəraitində müşahidə olunur. Hər yeni eksperiment Yerin daxilindəki sirli aləmə açılan yeni bir pəncərədir.
Bu baxımdan Yer qabığının və üst mantiyanın süxurlarının elastiklik və sıxlıq xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi yalnız geofizika elminin inkişafına xidmət etmir. Bu tədqiqatlar həm də bəşəriyyətin yaşadığı planet haqqında biliklərini zənginləşdirir, təbii sərvətlərin daha səmərəli istifadəsinə şərait yaradır və təbii fəlakətlərin öyrənilməsinə yeni imkanlar açır.
Əslində, Yerin dərinliklərini öyrənən alimlər sadəcə süxurları və mineralları tədqiq etmirlər. Onlar planetimizin keçmişini oxuyur, bu gününü izah edir və gələcəyini anlamağa çalışırlar. Hər yeni elmi nəticə Yer kürəsinin milyon illərdir qoruduğu sirrlərdən birinin insan zəkasının işığında aydınlaşması deməkdir. Məhz buna görə də dərinliklərin öyrənilməsi elmin ən möhtəşəm və ən romantik sahələrindən biri hesab olunur. Burada hər kəşf görünməyən bir dünyanın qapısını açır, hər araşdırma isə insan düşüncəsini bir addım da irəli aparır.Lakin İbrahim Səfərov bununla kifayətlənmədi. Onun doktorluq dissertasiyası artıq dünya geofizika elminin mürəkkəb problemlərindən birinə – yüksək termobarik şəraitdə süxurların elastiklik xüsusiyyətlərinin anizotropiyasına və litosferin petrofiziki modelinin qurulmasına həsr edildi. Bu iş alimə beynəlxalq elmi dairələrdə böyük nüfuz qazandırdı.Yerin dərin qatlarında temperatur yüzlərlə, hətta minlərlə dərəcəyə çatır. Təzyiq isə Yer səthində mövcud olan göstəricilərdən dəfələrlə yüksək olur. Belə şəraitdə süxurların fiziki davranışı tamamilə dəyişir. Onların elastikliyi, daxili quruluşu, sıxlığı və mexaniki xüsusiyyətləri yeni forma alır. Bu dəyişikliklərin öyrənilməsi geofizikanın ən mürəkkəb və eyni zamanda ən vacib problemlərindən biridir.
Alimin araşdırmalarının mərkəzində duran əsas anlayışlardan biri anizotropiya idi.Anizotropiya ilk baxışdan mürəkkəb elmi termin kimi görünə bilər. Lakin onun mahiyyəti son dərəcə maraqlıdır. Təbiətdə bəzi süxurlar müxtəlif istiqamətlərdə fərqli fiziki xüsusiyyətlər nümayiş etdirirlər. Məsələn, seysmik dalğa eyni süxurun bir istiqamətində daha sürətlə, digər istiqamətində isə daha yavaş yayıla bilər. Bu fərqlər Yerin daxili quruluşu haqqında çox mühüm məlumatlar daşıyır.İbrahim Səfərov yüksək termobarik şəraitdə məhz bu hadisənin səbəblərini və qanunauyğunluqlarını araşdırırdı. O, laboratoriya şəraitində Yerin dərinliklərində mövcud olan temperatur və təzyiqi modelləşdirərək süxurların elastiklik xüsusiyyətlərini öyrənirdi. Bu təcrübələr nəticəsində əldə olunan məlumatlar geofiziklərə Yerin daxilində baş verən prosesləri daha dəqiq izah etməyə imkan verirdi.Bu tədqiqatlar yalnız nəzəri xarakter daşımırdı. Çünki seysmik dalğaların yayılma xüsusiyyətlərinin düzgün izahı zəlzələlərin öyrənilməsi, tektonik hərəkətlərin araşdırılması və Yer qabığının quruluşunun müəyyən edilməsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.Alimin elmi fəaliyyətində xüsusi yer tutan istiqamətlərdən biri də litosferin petrofiziki modelinin qurulması olmuşdur.
Litosfer Yer kürəsinin xarici sərt qatı olmaqla qitələrin, okean diblərinin və tektonik plitələrin əsasını təşkil edir. Onun quruluşunu öyrənmək planetimizin geoloji inkişaf tarixini anlamağın əsas yollarından biridir.Lakin litosfer sadəcə süxurlar toplusu deyil.O, milyon illər boyu davam edən geoloji proseslərin canlı salnaməsidir.Bu salnaməni oxumaq üçün alimlər süxurların fiziki xüsusiyyətlərini öyrənir, onların davranışını modelləşdirir və əldə olunan nəticələr əsasında Yerin dərinliklərinin xəritəsini qururlar.İbrahim Səfərovun hazırladığı petrofiziki modellər bu sahədə mühüm yeniliklərdən biri olmuşdur. Onun tədqiqatları nəticəsində müxtəlif geoloji mühitlərdə yerləşən süxurların fiziki xüsusiyyətləri sistemləşdirilmiş, litosferin dərin qatlarının maddi tərkibi və quruluşu haqqında yeni elmi təsəvvürlər formalaşdırılmışdır.Bu işlərin əhəmiyyəti yalnız Azərbaycan geofizika elmi ilə məhdudlaşmırdı.
Alimin araşdırmaları beynəlxalq elmi ictimaiyyət tərəfindən də böyük maraqla qarşılanmışdır. Onun nəticələri dünyanın nüfuzlu elmi jurnallarında dərc olunmuş, müxtəlif ölkələrin geofizikləri tərəfindən istifadə edilmişdir. Bu tədqiqatlar Yerin daxili quruluşunun öyrənilməsi sahəsində aparılan beynəlxalq layihələr üçün mühüm elmi baza yaratmışdır.İbrahim Səfərovun doktorluq dissertasiyası sübut etdi ki, laboratoriyada əldə olunan petrofiziki məlumatlar regional və qlobal geofiziki problemlərin həllində mühüm rol oynaya bilər. Onun araşdırmaları sayəsində süxurların elastiklik anizotropiyasının fiziki mahiyyəti daha dərindən öyrənilmiş, litosferin mürəkkəb quruluşunun modelləşdirilməsi üçün yeni metodoloji yanaşmalar işlənib hazırlanmışdır.Bu gün geofizika elmi sürətlə inkişaf edir. Peyk texnologiyaları, superkompüterlər və yeni ölçmə sistemləri alimlərə daha geniş imkanlar yaradır. Lakin bütün bu nailiyyətlərin təməlində fundamental tədqiqatlar dayanır. İbrahim Səfərovun yüksək termobarik şəraitdə süxurların elastiklik anizotropiyasına dair araşdırmaları da belə fundamental elmi irslərdən biridir.Çünki elm yalnız yeni cihazlar yaratmaq deyil, həm də təbiətin dilini anlamaqdır.
İbrahim Səfərov öz tədqiqatları ilə süxurların susqun dilini oxumağa, Yerin dərinliklərində gizlənən həqiqətləri üzə çıxarmağa nail olmuş alimlərdəndir. Onun elmi fəaliyyəti göstərir ki, bəzən bir laboratoriyada aparılan təcrübə bütöv bir planet haqqında təsəvvürlərimizi dəyişə bilir.Məhz buna görə də onun doktorluq dissertasiyası yalnız bir elmi iş deyil, Yerin dərinliklərinə aparan böyük elmi səfərin mühüm mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Bu əsər Azərbaycan geofizika məktəbinin uğurlarını beynəlxalq elm məkanına daşıyan, alimə yüksək nüfuz qazandıran və gələcək tədqiqatçılar üçün yeni yollar açan qiymətli elmi irsdir.
İbrahim Səfərovun elmi fəaliyyətində xüsusi yer tutan istiqamətlərdən biri eksperimental petrofizikadır. O, laboratoriya şəraitində yüksək təzyiq və temperatur altında süxurların davranışını öyrənərək Yerin dərin qatlarında baş verən proseslərin fiziki modelini yaratmağa nail olmuşdur. Bu tədqiqatlar geoloqlara və geofiziklərə Yerin daxilində gedən mürəkkəb hadisələri daha düzgün anlamağa imkan vermişdir.Alimin mühüm nailiyyətlərindən biri də Azərbaycanın yer təkinin dərinlik quruluşunun modelləşdirilməsi ilə bağlıdır. O, müxtəlif geofiziki məlumatları birləşdirərək ölkəmizin geoloji quruluşunun daha dəqiq təsvirini vermişdir. Bu tədqiqatlar neft-qaz yataqlarının axtarışı və işlənməsi sahəsində də mühüm praktik əhəmiyyət daşımışdır.”Bahar” və “Pirallahı” yataqlarının üçölçülü geoloji modellərinin qurulması, ehtiyatların yenidən hesablanması və geoloji-texnoloji təkliflərin hazırlanması sahəsində gördüyü işlər Azərbaycan neft sənayesinin inkişafına ciddi töhfələr vermişdir. Elm və istehsalat arasında körpü yaradan alim öz bilik və təcrübəsini ölkənin iqtisadi inkişafına xidmət etdirə bilmişdir.İbrahim Səfərovun fəaliyyətinin başqa bir mühüm istiqaməti Yerin mantiya və litosferinin dərin petrofiziki modellərinin yaradılması olmuşdur. Bu modellər vasitəsilə Yer kürəsinin daxili quruluşu haqqında yeni elmi təsəvvürlər formalaşdırılmış, geodinamik proseslərin mahiyyəti daha dərindən öyrənilmişdir.Alimin tədqiqatlarının coğrafiyası da olduqca genişdir. Onun araşdırmaları yalnız Azərbaycanla məhdudlaşmamış, Filippin dənizi, Papua Yeni Qvineya, Sakit okean hövzəsi, Pamir-Tyan-Şan orogen zonaları kimi geoloji baxımdan mürəkkəb regionları da əhatə etmişdir. Bu isə onun elmi fəaliyyətinin beynəlxalq miqyasını göstərən mühüm göstəricilərdən biridir.İbrahim Səfərov laboratoriya şəraitində yüksək temperatur və yüksək təzyiq altında süxurların davranışını tədqiq edirdi. Bu təcrübələr adi elmi müşahidələrdən daha mürəkkəb idi. Çünki burada Yer səthində mövcud olmayan şərait süni şəkildə yaradılırdı. Yüzlərlə və minlərlə metr dərinliklərdə hökm sürən təzyiq, yüksək temperatur və mürəkkəb fiziki proseslər laboratoriya qurğularında modelləşdirilirdi.
Beləliklə, alim laboratoriyada sanki Yerin dərinliklərinə görünməz elmi səyahət edirdi.
Bu tədqiqatlar nəticəsində süxurların elastiklik xüsusiyyətləri, sıxlıq göstəriciləri, eninə və uzununa seysmik dalğaların yayılma sürətləri, həcm dəyişmələri və digər mühüm parametrlər öyrənilmişdir. Əldə olunan nəticələr göstərirdi ki, Yerin daxilində baş verən mürəkkəb geodinamik prosesləri başa düşmək üçün süxurların fiziki davranış qanunlarını bilmək vacibdir.
Alimin araşdırmaları geoloqlara və geofiziklərə zəlzələlərin yaranma mexanizmini, tektonik plitələrin hərəkətini, mantiyada baş verən prosesləri və Yer qabığının təkamülünü daha dərindən anlamağa imkan vermişdir.
Bu tədqiqatların əhəmiyyəti yalnız nəzəri biliklərin zənginləşdirilməsi ilə məhdudlaşmırdı.
Onlar həm də Azərbaycanın geoloji quruluşunun öyrənilməsində mühüm rol oynayırdı.İbrahim Səfərovun ən mühüm elmi nailiyyətlərindən biri Azərbaycanın yer təkinin dərinlik quruluşunun modelləşdirilməsi olmuşdur. O, müxtəlif geofiziki məlumatları, seysmik müşahidələri, petrofiziki göstəriciləri və geoloji materialları bir araya gətirərək ölkəmizin yer təkinin daha dəqiq modelini yaratmağa nail olmuşdur.Bu iş böyük zəhmət və yüksək elmi peşəkarlıq tələb edirdi.
Çünki Yerin dərinliklərini birbaşa müşahidə etmək mümkün deyil. Alim müxtəlif məlumatları müqayisə edir, onları təhlil edir, nəticələri ümumiləşdirir və sanki görünməyən dünyanın xəritəsini yaradırdı.Bu xəritələr Azərbaycanın geoloji quruluşunun öyrənilməsində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu.Xüsusilə neft və qaz yataqlarının axtarışı sahəsində bu tədqiqatların böyük əhəmiyyəti vardı. Azərbaycanın iqtisadi həyatında mühüm yer tutan karbohidrogen ehtiyatlarının səmərəli öyrənilməsi üçün geofiziki modellər əvəzsiz rol oynayırdı.Məhz buna görə də İbrahim Səfərovun elmi fəaliyyəti fundamental elmlə istehsalat arasında möhkəm körpü yaratmışdır.Alimin iştirakı ilə həyata keçirilən “Bahar” və “Pirallahı” yataqları üzrə layihələr bunun ən parlaq nümunələrindəndir. Bu yataqların üçölçülü geoloji modellərinin qurulması, ehtiyatların yenidən hesablanması, geoloji-texnoloji təkliflərin hazırlanması Azərbaycan neft sənayesinin inkişafında mühüm rol oynamışdır.Üçölçülü geoloji modellər yalnız rəqəmlər və sxemlər toplusu deyil. Onlar yeraltı aləmin görünməyən mənzərəsinin elmi təsviridir. Bu modellər vasitəsilə geoloqlar yataqların quruluşunu daha dəqiq müəyyən edir, neft və qaz ehtiyatlarının yerləşmə xüsusiyyətlərini öyrənir, hasilat prosesini daha səmərəli planlaşdırırlar.
Beləliklə, alim öz nəzəri biliklərini ölkənin iqtisadi inkişafına xidmət edən praktik nəticələrə çevirməyi bacarmışdır.
İbrahim Səfərovun elmi yaradıcılığında mühüm yer tutan istiqamətlərdən biri də Yerin mantiya və litosferinin dərin petrofiziki modellərinin yaradılması olmuşdur.Litosfer Yer kürəsinin sərt xarici qatıdır. Onun altında isə yüksək temperatur və təzyiqin hökm sürdüyü mürəkkəb mantiya yerləşir. Bu qatlarda baş verən proseslər qitələrin hərəkətini, dağların yaranmasını, vulkanizmi və zəlzələləri müəyyən edir.Alim uzun illər ərzində apardığı tədqiqatlar nəticəsində bu mürəkkəb sistemin petrofiziki modellərini hazırlamışdır. Həmin modellər Yerin daxili quruluşunun öyrənilməsi istiqamətində mühüm elmi nailiyyətlərdən biri hesab olunur.
Bu modellər sayəsində geodinamik proseslərin fiziki mahiyyəti daha dərindən anlaşılmış, mantiyanın və litosferin maddi tərkibi haqqında yeni elmi təsəvvürlər formalaşmışdır.Lakin İbrahim Səfərovun elmi fəaliyyəti yalnız Azərbaycan sərhədləri ilə məhdudlaşmamışdır.
Onun tədqiqatlarının coğrafiyası olduqca geniş olmuşdur.Filippin dənizi, Papua Yeni Qvineya, Sakit okean hövzəsi, Pamir-Tyan-Şan orogen qurşaqları kimi mürəkkəb geoloji regionlar alimin araşdırmalarında mühüm yer tutmuşdur.
Bu bölgələr dünyanın ən fəal tektonik zonaları sırasında yer alır. Burada baş verən geoloji proseslərin öyrənilməsi planetimizin geodinamik inkişaf qanunauyğunluqlarını anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
İbrahim Səfərov həmin regionlarda aparılan tədqiqatları ümumiləşdirərək müxtəlif qitə və okean strukturlarının petrofiziki xüsusiyyətlərini müqayisə etmiş, yeni elmi nəticələr əldə etmişdir.
Bu araşdırmalar onun yalnız Azərbaycan miqyasında deyil, beynəlxalq elmi aləmdə də tanınan alim olduğunu göstərir.
Əsl alimlərin fəaliyyəti zamanın sərhədlərinə sığmır. Onların yaratdığı elmi irs gələcək nəsillərə yol göstərən mayaka çevrilir.
İbrahim Səfərov 70-dən çox elmi əsərin müəllifidir. Bu əsərlərin əksəriyyəti dünyanın nüfuzlu elmi nəşrlərində çap olunmuş, geofizika və petrofizika sahəsində çalışan alimlər üçün mühüm mənbəyə çevrilmişdir. Xüsusilə onun “Litosfer plitələrinin petrofiziki modelləri” adlı fundamental monoqrafiyası Yer elmləri sahəsində dəyərli elmi əsərlərdən hesab olunur.Onun elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri eksperimental petrofizika olmuşdur. Bu sahə ilk baxışdan yalnız süxurların fiziki xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi kimi görünə bilər. Əslində isə petrofizika Yerin daxili quruluşunu anlamağa aparan ən mühüm elmi açarlardan biridir. Çünki hər bir süxur milyon illərin yaddaşını özündə saxlayan təbii arxivdir. Onun sıxlığı, elastikliyi, temperatur və təzyiqə reaksiyası Yerin keçmişi haqqında qiymətli məlumatlar verir.İbrahim Səfərov yüksək termobarik şəraitdə süxurların davranışını araşdıraraq eksperimental petrofizikanın inkişafına mühüm töhfələr vermişdir. O, bir təcrübə prosesində eyni vaxtda bir neçə fiziki parametrin ölçülməsinə imkan yaradan yeni texniki-metodiki vasitələrin hazırlanmasında iştirak etmişdir. Bu yeniliklər elmi eksperimentlərin dəqiqliyini artırmaqla yanaşı, Yerin dərinliklərində baş verən proseslərin daha dolğun öyrənilməsinə şərait yaratmışdır.
Alimin laboratoriyalarında aparılan tədqiqatlar sadəcə cihazlarla işləmək deyildi. Bu, əslində Yerin min kilometrlərlə dərinliklərinə elmi səyahət idi. Burada süxurlar yüksək temperatur və təzyiq altında sınaqdan keçirilir, onların eninə və uzununa seysmik dalğalara reaksiyası öyrənilir, sıxlıqları, həcm dəyişmələri və sıxlaşma xüsusiyyətləri müəyyən edilirdi.
Bu tədqiqatlar nəticəsində geofiziklər seysmik dalğaların Yerin daxilində necə yayıldığını daha yaxşı anlamağa başladılar. Zəlzələlərin, tektonik proseslərin və geodinamik hadisələrin mahiyyətini izah etmək üçün mühüm elmi baza yaradıldı.İbrahim Səfərovun elmi fəaliyyətində xüsusi yer tutan istiqamətlərdən biri də süxurların elastiki anizotropiyasının öyrənilməsi olmuşdur. O, yüksək termobarik şəraitdə Yerin mineral tərkibinin elastiki anizotrop xassələrini araşdırmışdır. Bu tədqiqatlar göstərmişdir ki, süxurlar müxtəlif istiqamətlərdə fərqli fiziki xüsusiyyətlər nümayiş etdirə bilir. Bu isə Yerin daxilindəki struktur dəyişikliklərin və tektonik proseslərin müəyyən edilməsində mühüm rol oynayır.Alimin maraqlı tədqiqatlarından biri də çökmə süxurlarda məsamə flüidlərinin anizotrop xüsusiyyətlərə təsirinin öyrənilməsi olmuşdur. Məlum olmuşdur ki, süxurların daxilində yerləşən maye və qazlar onların fiziki davranışına ciddi təsir göstərir. Bu nəticələr neft və qaz yataqlarının öyrənilməsi sahəsində xüsusi əhəmiyyət kəsb etmişdir.İbrahim Səfərov yüksək termobarik şəraitdə süxurlardakı çatların istiqamətinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı da mühüm araşdırmalar aparmışdır. Süxurların anizotrop xüsusiyyətlərinin ölçülməsi nəticəsində çat sistemlərinin istiqamətini təyin etmək mümkün olmuşdur. Bu isə həm geoloji tədqiqatlarda, həm də faydalı qazıntı yataqlarının işlənməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır.Alimin elmi nailiyyətləri sırasında Azərbaycanın yer təkinin dərinlik quruluşunun modelləşdirilməsi xüsusi yer tutur. O, müxtəlif geofiziki məlumatları birləşdirərək ölkəmizin geoloji quruluşunun daha dəqiq təsvirini yaratmağa nail olmuşdur. Bu modellər Azərbaycanın geoloji inkişaf tarixini anlamağa, tektonik quruluşunu öyrənməyə və təbii sərvətlərinin yerləşmə qanunauyğunluqlarını müəyyən etməyə imkan vermişdir.
Bu istiqamətdə aparılan tədqiqatlar yalnız fundamental elm üçün deyil, həm də ölkənin iqtisadi inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir.
“Bahar” yatağının ilkin və cari ehtiyatlarının üçölçülü geoloji modelləşdirmə əsasında hesablanması layihəsi bunun parlaq nümunələrindən biridir. Bu iş nəticəsində yatağın potensial imkanları daha dəqiq qiymətləndirilmiş, ehtiyatların səmərəli istifadəsi üçün elmi əsaslar yaradılmışdır.
“Pirallahı” yatağının Şimal qırışığında yerləşən Qirmakialtı lay dəstəsinin üçölçülü geoloji modellərinin qurulması da mühüm nailiyyətlərdən biri olmuşdur. Burada ilkin və cari ehtiyatların hesablanması ilə yanaşı, aktiv işlənmənin genişləndirilməsi üçün geoloji-texnoloji təkliflər hazırlanmışdır.
Pirallahı yatağında məhsuldar qatın kollektor süxurlarında neftliliyin öyrənilməsi və üçölçülü geomodel vasitəsilə ehtiyatların qiymətləndirilməsi sahəsində aparılan tədqiqatlar da Azərbaycan neft sənayesinə ciddi töhfələr vermişdir.
Bütün bu layihələr bir daha sübut edir ki, İbrahim Səfərovun fəaliyyəti yalnız akademik araşdırmalarla məhdudlaşmamış, elm ilə istehsalat arasında möhkəm körpü yaratmışdır.
Alimin iştirak etdiyi mühüm layihələrdən biri də Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Elm Fondu tərəfindən maliyyələşdirilən qrant proqramı olmuşdur. Bu layihə çərçivəsində Xəzərin dərinlik strukturlarını təşkil edən süxurların fiziki-mexaniki və petrofiziki xüsusiyyətləri öyrənilmiş, mürəkkəb geoloji şəraitdə quyuların qazılması problemləri nəzəri və təcrübi baxımdan araşdırılmışdır.İbrahim Səfərovun ən böyük elmi uğurlarından biri də Yerin mantiya və litosferinin dərin petrofiziki modellərinin qurulması sahəsində əldə etdiyi nəticələrdir. O, maqmatik, metamorfik və çökmə süxurların elastiki xüsusiyyətlərinin fiziki təbiətini araşdıraraq Yerin daxili quruluşunun yeni modellərini yaratmışdır.Bu modellər geodinamik proseslərin mahiyyətinin daha dərindən başa düşülməsinə imkan vermişdir. Dağ əmələgəlmə hadisələri, tektonik plitələrin hərəkəti, vulkanizm və zəlzələlərin geofiziki əsasları barədə yeni elmi təsəvvürlər formalaşdırılmışdır.İbrahim Səfərovun elmi fəaliyyəti göstərir ki, böyük kəşflər yalnız nəzəri biliklərin deyil, həm də yorulmaz zəhmətin nəticəsidir. O, süxurların susqun dilini oxuyaraq Yerin milyon illik tarixini elmə çevirmiş, görünməyən dərinliklərin sirrini insan düşüncəsinin işığında aydınlatmağa çalışmışdır.
Bu gün onun yaratdığı elmi irs Azərbaycan geofizika və petrofizika məktəbinin ən qiymətli xəzinələrindən biri kimi yaşayır. Alimin əsərləri, metodikaları və ideyaları yeni nəsil tədqiqatçıların fəaliyyətində öz əksini tapır, Yer elmlərinin inkişafına xidmət etməyə davam edir.1999-cu ildə nəşr olunan “Talış zonasının süxurlarının yüksək termodinamik şəraitdə petrofiziki xüsusiyyətləri” adlı tədqiqatı Azərbaycan geofizika elmində mühüm hadisələrdən biri olmuşdur. Alim ilk dəfə olaraq Talış zonasının süxurlarını yüksək temperatur və təzyiq şəraitində araşdıraraq onların dərinliklərdə necə davrandığını öyrənmişdir.2006-cı ildə Filippin dənizi və Papua Yeni Qvineya regionlarında yerləşən geoloji materialların yüksək termodinamik şəraitdə öyrənilməsinə həsr olunmuş araşdırmaları dünya geofizika ictimaiyyətinin diqqətini cəlb etmişdir.
Bu tədqiqatlar nəticəsində Sakit okean litosferinin petrofiziki modelləri hazırlanmışdır.
Alim sübut etmişdir ki, okean və materik litosferləri arasında mövcud olan fərqlər onların fiziki xüsusiyyətlərində də özünü göstərir.
Bu nəticələr qlobal geodinamikanın öyrənilməsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.2011-ci ildə nəşr olunan “Materik və okean litosfer plitələrinin petrofiziki modelləri” adlı fundamental monoqrafiya İbrahim Səfərovun çoxillik tədqiqatlarının yekunu kimi qiymətləndirilə bilər.
Bu əsərdə alim müxtəlif qitələrdə və okean hövzələrində aparılmış geofiziki müşahidələri ümumiləşdirmiş, litosferin quruluşuna dair yeni elmi baxış ortaya qoymuşdur.
Kitab geofizika sahəsində çalışan mütəxəssislər üçün qiymətli elmi mənbəyə çevrilmişdir.Alimin müəlliflik şəhadətnamələri və patentləri onun yalnız nəzəri tədqiqatçı deyil, həm də yaradıcı ixtiraçı olduğunu sübut edir. O, yüksək təzyiq və temperatur şəraitində bir neçə fiziki parametrin eyni vaxtda ölçülməsinə imkan verən yeni texniki-metodiki vasitələrin hazırlanmasında mühüm rol oynamışdır. Bu yeniliklər eksperimental geofizikanın inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir.Beynəlxalq Avropa Geoloqları və Geofizikləri Assosiasiyasının (EAGE) üzvü olan İbrahim Səfərov Azərbaycan elmini beynəlxalq elmi məkanda layiqincə təmsil etmişdir. Onun adı geofizika və petrofizika sahəsində aparılan mühüm tədqiqatlarla yanaşı çəkilir.İbrahim Səfərovun həyat yolu göstərir ki, elm yalnız bilik toplamaq deyil, həm də naməlumları kəşf etmək cəsarətidir. O, Yerin min kilometrlərlə dərinliklərində gizlənən sirləri araşdırmaqla əslində insan idrakının sərhədlərini genişləndirmişdir. Onun fəaliyyəti sübut edir ki, torpağın altındakı sərvətləri tapmaq üçün əvvəlcə torpağın öz dilini öyrənmək lazımdır.Bu gün İbrahim Səfərovun zəngin elmi irsi Azərbaycan geologiya və geofizika məktəbinin ən dəyərli səhifələrindən birini təşkil edir. Onun araşdırmaları, elmi ideyaları və yaratdığı məktəb gələcək nəsil tədqiqatçılar üçün etibarlı bələdçi olaraq qalır.Yerin dərinliklərini öyrənən bu alim əslində insan düşüncəsinin dərinliklərini zənginləşdirən elm fədailərindən biridir. Belə alimlərin ömür yolu xalqın intellektual sərvətinə çevrilir və zaman keçdikcə daha da qiymətli olur.Bu gün İbrahim Səfərovun adı Azərbaycan geofizika elminin görkəmli nümayəndələri sırasında xüsusi ehtiramla çəkilir.Dəyərli alimimiz İbrahim Səfərov elmimizə 8 patent təqdim edib
1:Müəlliflik şəhadətnaməsi №1183885 (SSRİ, 1985)
2:Müəlliflik şəhadətnaməsi №1280518 (SSRİ, 1986)
3:Müəlliflik şəhadətnaməsi №1415128 (SSRİ, 1988)
4:Müəlliflik şəhadətnaməsi №1682912 (SSRİ, 1991)
5:Müəlliflik şəhadətnaməsi №1762220 (SSRİ, 1992)
6:Müəlliflik şəhadətnaməsi №1742710 (SSRİ, 1992)
7:Müəlliflik şəhadətnaməsi №1465722 (SSRİ, 1988)
8:Müəlliflik şəhadətnaməsi №1728824 (SSRİ, 1991)

4 Monoqrafiya və 1 dərslik» müəllifi kimi adıni tarixə yazdırıb
1.«Строение верхней мантии и литосферы Земного шара» (Yer kürəsinin üst mantiyası və litosferinin quruluşu) – Bakı, Elm, 2011, 386 səh.
2.«Строение верхней мантии и литосферы Азербайджана» (Azərbaycanın üst mantiyası və litosferinin quruluşu) – 262 səh.
3.«Анизотропия упругих свойств горных пород и минералов верхней мантии и литосферы Земного шара» (Yer kürəsinin üst mantiyası və litosferinin süxur və minerallarının elastik xüsusiyyətlərinin anizotropiyası) – 458 səh.
4.«Термодинамические условия и петрофизические модели участков мантии и литосферы эндогенных режимов Земли» (Yer kürəsinin endogen rejimlərinin mantiya və litosfer sahələrinin termodinamik şəraiti və petrofiziki modelləri).

1 dərslik
«Петрофизика» (Petrofizika – ali məktəblər üçün dərslik) – 238 səhifə
Onun elmi əsərləri yalnız kitabxanalarda saxlanılan məqalələr deyil. Onlar Yerin dərinliklərinə açılan pəncərələrdir.
Alimin tədqiqatlarında süxurlar danışır, minerallar öz tarixini söyləyir, seysmik dalğalar Yerin daxilindən gələn xəbərləri çatdırır.İnsan oğlu əsrlər boyu başını göylərə qaldırıb uzaq ulduzların, əlçatmaz qalaktikaların sirlərini çözməyə çalışdı. Lakin hər sabah üzərində addımladığımız, bizə beşik və sığınacaq olan Yer kürəsinin öz qəlbində bəşəriyyətdən gizlətdiyi elə bir xəzinə, elə bir sirr dolu sükut var ki, onun dərinliyinə enmək ulduzlara toxunmaqdan daha az cəsarət tələb etmir. Ayaqlarımızın altındakı o qaranlıq, sarsılmaz görünən qat — litosfer və onun altında alovlu bir okean kimi ləpələnən mantiya, əslində nəhəng təzyiqlərin, titrəyişlərin və eraların dramını yaşayır.
Bu gizli dünyanı görmək, yüzlərlə kilometr dərindəki daşların dilini öyrənmək sadəcə bir elm adamının işi ola bilməzdi, bu, həm də bir ixtiraçı dühası, bir rəssam təxəyyülü və sarsılmaz bir iradə tələb edirdi. Azərbaycan elminin fəxr sədalarından biri, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi İbrahim Səfərov məhz həyatını planetin o sirli nəbzini tutmağa, Yerin lal qayalarını dilləndirməyə həsr etmiş böyük bir alim, modern petrofizikanın ustadlarındandır.
Yer qabığının dərinliklərində, minlərlə atmosfer təzyiqin altında, süxurların hər bir kristalı sıxılır, formasını dəyişir, adətən yer üzündə görmədiyimiz tamamilə fərqli bir xarakter qazanır. O dərinliklərə enib baxmaq qeyri-mümkündür. Bəs onda insan zəkası o naməlum dünyanı necə kəşf edə bilər?
İbrahim Səfərov bu suala cavab tapmaq üçün təbiətin laboratoriyasını öz otağına, öz cihazlarına köçürdü.Alim, sadəcə nəzəriyyələr quran bir tədqiqatçı deyil, həm də geofiziki cihazqayırma sənətinin misilsiz memarı oldu. Onun SSRİ dövründə bir-birinin ardınca aldığı və elm dünyasında əks-səda doğuran patentləri (UVD seriyalı yüksək kvazihidrostatik təzyiq aparatları), əslində elm mühəndisliyinin şah əsərləridir:
UVD-1 cihazına qədər laboratoriyalarda fərqli bir mənzərə var idi: bir süxurun sıxlığını öyrənmək üçün ayrı, elastikliyini ölçmək üçün isə tam fərqli bir təcrübə aparılmalı idi. Professor Səfərov bu dağınıqlığa son qoydu. Onun yaratdığı cihaz, eyni anda, tək bir təcrübə çərçivəsində və tək bir nümunə üzərində uzununa (P) və eninə (S) seysmik dalğaların sürətini, süxurun sıxlığını, sıxılma qabiliyyətini və həcm dəyişikliyini qeydə aldı. Bu, geofizikada bir inqilab idi.Daşlar da insanlar kimidir — onlara hansı tərəfdən baxsanız, fərqli bir xüsusiyyət görərsiniz. Süxurların istiqamətdən asılı olaraq xassələrini dəyişməsi, yəni “anizotropiya”, geofiziklərin ən çətin sınağı idi. İbrahim Səfərov UVD-2 və UVD-4 ixtiraları ilə süxuru cəmi bir dəfə yükləməklə qütbləşmiş dalğaların anizotropiyasını təyin etməyin düsturunu yazdı. Bu, milyonlarla il ərzində formalaşmış nadir dərinlik daşlarını laboratoriyada dəfələrlə sıxılıb parçalanmaqdan xilas etdi.
UVD-3 qurğusu isə təzyiq qazanında sıxılan daşın təkcə səs dalğalarına verdiyi reaksiyanı deyil, onun daxilindəki elektrik cərəyanının axınını da eyni anda izlədi. Beləliklə, mantiya şəraitinin tam bir fiziki portreti yaradıldı.
Alimin zəkası təkcə quru sahələrlə, dağlarla məhdudlaşmırdı. Onun dəniz dibində geotermik ölçmələr aparan patentləri (M.Ş. №1465722 və №1728824) Xəzərin və dünya okeanlarının mavi qaranlığında, dəniz çöküntülərinin altında gizlənən istilik axınlarını zərgər dəqiqliyi ilə ölçməyə imkan verdi. O, dənizlərin də dibinə öz elmi möhürünü vurdu.
İbrahim Səfərovun elmi yaradıcılığı dünya coğrafiyasının epik bir xəritəsidir. Onun laboratoriyasında sınağa çəkilən, odun və təzyiqin süzgəcindən keçən süxur nümunələri planetimizin ən uzaq, ən dramatik nöqtələrindən gətirilmişdi. Onun iş otağındakı hər bir daş parçası fərqli bir qitənin, fərqli bir okeanın milyon illik hekayəsini pıçıldayırdı.
Sibirin şaxtalı düzənliklərindən, Yakutiyanın dərin və sirli brilyant yataqlarından — “Udaçnaya”, “Mirnaya”, “Obnajonnaya” kimberlit borularından gələn mantiya qəlpələri,
Kolski yarımadasının və qədim Altay və Anaabar qalxanlarının ilkin yer qabığı nümunələri,
Atlantik və Sakit okeanın nəhəng su kütlələrinin altından çıxarılan bazaltlar, Alyaskanın buzlu dağları və Kaliforniyanın sıldırım qayaları,
Filippin və Yaponiya dənizlərinin odlu ada qövsləri, Yeni Zelandiya və Papua-Yeni Qvineyanın tektonik alovları,
Mərkəzi Asiyanın göylərə ucalan Pamir və Tyan-Şan dağlarının qırışıqlıqları, Qazaxıstanın Kokçetav massivi.Və əlbəttə ki, bu qlobal mozaikanın mərkəzində dayanan, alimin ürəyinin döyündüyü dogma Azərbaycan. Kiçik Qafqazın unikal və qədim okean dibinin qalıqları olan ofiolit kompleksi (Göyçə-Həkəri zonası), Lök-Qarabağ və Naxçıvanın qədim qırışıqlıq sahələri, Böyük Qafqazın cənub yamaclarının sıldırımları və Talış dağlarının vulkanik süxurları…
Professor Səfərov bu süxurları laboratoriyada 1.5 – 2.0 \text{ GPa} (geofiziki dildə desək, Yerin onlarla kilometr dərinliyindəki dəhşətli sıxılma) şəraitinə məruz qoyaraq, Azərbaycanın yer altındakı görünməz geosiyasi və geoloji xəritəsini cızdı.
İbrahim Səfərov dünya elminə Gərinlik Petrofiziki Modellərini bəxş etdi. O, sübüt etdi ki, Yer mantiyasının o inanılmaz təzyiqində belə süxurlar öz daxili nizamını, yəni anizotropiyasını itirmir, əksinə, öz keçmişini bir kod kimi qoruyub saxlayır.
Onun 2011-ci ildə Bakının “Elm” nəşriyyatında çıxan fundamental əsəri, okean və materik litosfer tavalarının fərqli yaradılış fəlsəfəsini ortaya qoydu. Bu gün seysmoloqlar Yerin dərinliklərindən gələn seysmik dalğaların səsini eşidərkən, o səslərin hansı daşa, hansı minerala aid olduğunu İbrahim Səfərovun qurduğu bu petrofiziki modellər sayəsində anlayırlar. O, geofiziklərə Yer kürəsinin daxili səsini tərcümə edən bir lüğət verdi.
Alimin elmi zirvəsi həm də onun gələcək nəsillərə qoyduğu mirasla ölçülür. Müəllifi olduğu, iki dildə (Azərbaycan və rus) nəşr edilən “Petrofizika” ali məktəb dərsliyi bu gün tələbələrin və gənc alimlərin yolunu işıqlandıran bir mayakdır. Bu dərslik daşların fiziki xassələrini quru elmi terminlərlə deyil, neft və qaz quyularının qazılmasından, strateji filiz yataqlarının tapılmasına qədər insan fəaliyyətinə xidmət edən canlı bir xəzinə kimi təqdim edir.
İbrahim Səfərovun elmi yaradıcılığı dünya coğrafiyasının və geotektonikasının epik bir xəritəsidir. Onun laboratoriyasında sınağa çəkilən, odun və təzyiqin süzgəcindən keçən süxur nümunələri planetimizin ən uzaq, ən dramatik və ən fərqli endogen (daxili) rejimlərindən toplanmışdı. Onun iş masasında planetin geoloji təkamülünün canlı sübutları dayanırdı:
Alimin tədqiqat obyekti bəşəriyyətin geoloji baxımdan ən çox maraq göstərdiyi nöqtələri əhatə edirdi. ABŞ və Kanadanın nəhəng dağ sistemləri, Alyaskanın buzlu və seysmik cəhətdən aktiv qayaları, Kaliforniyanın məşhur tektonik qırılma zonalarının dağ masivləri onun laboratoriyasında təzyiq altında yenidən imtahan verdi. Bununla da kifayətlənməyən alim, Atlantik və Sakit okeanın minlərlə metr dərinliyindən, okean riftlərindən çıxarılan bazaltları və dərinlik süxurlarını tədqiqata cəlb edərək, okean litosferinin qitələrdən tam fərqli olan dinamikasını üzə çıxardı.
Sakit okeanın tektonik cəhətdən ən qorxulu və aktiv zonaları — Yaponiya və Filippin dənizlərinin ada qövsləri, vulkanik ocaqları İbrahim Səfərovun elmi maraq dairəsində idi. O, bu bölgələrdən gələn süxurları mantiya təzyiqinə məruz qoyaraq, zəlzələlərin doğulduğu o qaranlıq nöqtələrin petrofiziki xəritəsini hazırladı. Eyni zamanda, Avstraliya, Yeni Zelandiya və tektonik toqquşmaların canlı şahidi olan Papua-Yeni Qvineya adasının süxurları da alimin qurduğu modellərin fundamental əsasını təşkil etdi.
Rusiya Federasiyasının ən mürəkkəb geoloji strukturları alimin tədqiqatlarının onurğa sütununu yaradırdı. Sibir platformasının qədim bünövrəsi, Ural dağlarının dərin kökləri, Kola yarımadasının (dünyanın ən dərin quyusunun qazıldığı məkanın) qədim kütlələri onun tərəfindən öyrənildi. Xüsusilə, Yakutiyanın milyardlarla il dərində formalaşmış və almazları yer üzünə daşıyan məşhur kimberlit boruları — “Udaçnaya”, “Mirnaya” və “Obnajonnaya” borularından gətirilən nümunələr üst mantiyanın tərkibini laboratoriyada sübut etmək üçün əvəzsiz materiallar oldu.
.Mərkəzi Asiyanın nəhəng ороген (dağəmələgəlmə) zonaları — Özbəkistan, Qırğızıstan və “Dünyanın damı” sayılan Tacikistanın Pamir və Tyan-Şan dağlıq sistemləri, həmçinin nəhəng Qazaxıstanın Kokçetav massivi İbrahim Səfərovun cihazlarında sınaqdan keçdi. Bu dağların altındakı yer qabığının qalınlığını və mantiyanın xüsusiyyətlərini öyrənməklə alim, qitələrin necə toqquşduğunu dünya elminə nümayiş etdirdi.
Aralıq dənizi hövzəsinin aktiv zonaları — Türkiyənin Antalya bölgəsi, Aralıq dənizinin dibi və Kipr adasının geoloji strukturları alimin tədqiqatlarında xüsusi yer tuturdu. Və nəhayət, bu qlobal zəncirin ən qiymətli halqası: doğma Azərbaycan. Kiçik Qafqazın qədim okean dibinin qalıqları olan unikal ofiolit kompleksi (Göyçə-Həkəri zonası), Lök-Qarabağ və Naxçıvanın qırışıqlıq sahələri, Böyük Qafqazın cənub yamacları və Talış dağlarının vulkanik süxurları… Professor Səfərov dünyanın fərqli geotektonik vahidləri ilə Azərbaycanın geologiyasını müqayisə edərək regional tədqiqatları qlobal səviyyəyə qaldırdı.
Yüzlərlə unikal eksperiment, 95-dən çox fundamental beynəlxalq məqalə, rus, ingilis və Azərbaycan dillərində çap olunmuş əsərlər və dünya elmi tərəfindən qəbul edilən 4 möhtəşəm monoqrafiya…
Bu titanik əməyin ən böyük zirvəsi Qitə və Okean Litofser Tavalarının Dərinlik-Petrofiziki Modellərinin qurulması oldu.
Professor Səfərov laboratoriyada 1.5 – 3.0 \text{ GPa} (yəni Yerin təxminən 100 kilometrə qədər dərinliyindəki dəhşətli sıxılma) şəraitində sübüt etdi ki, Yer mantiyasının o inanılmaz təzyiqində belə süxurlar öz daxili nizamını, yəni elastik anizotropiyasını itirmir. Bu kəşf, beynəlxalq seysmik tədqiqatların gedişatını dəyişdi. Bu gün ABŞ-da, Yaponiyada və ya Avropada bir seysmoloq Yerin dərinliklərindən gələn seysmik dalğaların sürətini ölçərkən, o dalğaların dərindəki hansı daşa (bazalta, qranitə, ekloqitə və ya peridotitə) aid olduğunu İbrahim Səfərovun dünya elminə qazandırdığı bu petrofiziki modellər və rəqəmsal asılılıqlar sayəsində təyin edir. O, geofiziklərə planetin daxili səsini tərcümə edən qlobal bir lüğət bəxş etdi.
İbrahim Səfərov təkcə kəşfləri və patentləri ilə deyil, həm də dünya elmi mühitində formalaşdırdığı məktəblə ucalır. Onun iki dildə nəşr olunan və universitetlərin geologiya, geofizika, həmçinin neft-qaz quyularının qazılması ixtisasları üçün yazdığı “Petrofizika” dərsliyi bu gün təkcə ölkəmizdə deyil, xarici elmi mərkəzlərdə də mütəxəssislərin masası üzərində dayanan fundamental bir vəsaitdir. Bu kitab, tələbələrə daşları sadəcə cansız minerallar kimi deyil, planetin milyard illik yaddaşını özündə daşıyan, neftin, qazın və filizlərin gizləndiyi canlı birer arxiv kimi sevdirdi.
Professor İbrahim Səfərovun Alyaskanın buzlaqlarından Sakit okeanın dərinliklərinə, Yakutiyanın almaz borularından Qafqazın zirvələrinə uzanan elmi yaradıcılığı — insan zəkasının, elmi mühəndisliyin və sarsılmaz iradənin planetimizin ən əlçatmaz dərinliklərinə necə işıq salmasının epik bir dastanıdır. İbrahim Səfərov, Yer kürəsinin sükutunu elmin zəngin dili ilə danışdıran və adını dünya petrofizika tarixinə qızıl hərflərlə yazdıran bəşəri bir alimdir.
İbrahim Səfərov öz elmi fəaliyyəti ilə göstərmişdir ki, insan zəkası üçün ən böyük sərhəd naməlumluqdur. Elm isə həmin sərhədi addım-addım genişləndirən qüdrətli bir işıqdır.
Bu işığın daşıyıcılarından biri olan İbrahim Səfərovun elmi irsi gələcək nəsillər üçün dəyərli xəzinə, Azərbaycan elmi üçün isə qürur mənbəyi olaraq yaşayacaqdır.Alimin tədqiqatlarında süxurlar danışır, minerallar öz qədim tarixini söyləyir, seysmik dalğalar isə Yer kürəsinin dərinliklərindən gələn sirli xəbərləri insan zəkasına çatdırır. İbrahim Səfərovun elmi yaradıcılığı göstərir ki, bəşəriyyət üçün ən böyük sərhəd naməlumluqdur. Elm isə həmin sərhədləri addım-addım genişləndirən, qaranlıqları işığa çevirən qüdrətli bir qüvvədir.
Bu işığın daşıyıcılarından biri olan professor İbrahim Səfərov uzun illər ərzində apardığı fundamental tədqiqatlarla Azərbaycan geologiya və geofizika elminin inkişafına mühüm töhfələr vermiş, yetişdirdiyi tələbələr və yaratdığı elmi irs ilə gələcək nəsillər üçün zəngin bir xəzinə formalaşdırmışdır. Onun elmi araşdırmaları yalnız bu günün deyil, gələcəyin də tələblərinə cavab verən dəyərli mənbə kimi öz aktuallığını qoruyub saxlayacaqdır.
Alimin böyüklüyü yalnız elmi əsərlərinin, patentlərinin və monoqrafiyalarının sayı ilə ölçülmür. Həqiqi ziyalının dəyəri onun ailəsində, övladlarının və nəvələrinin qəlbində qazandığı hörmətlə də müəyyən olunur. İbrahim Səfərov bu baxımdan da nümunəvi ömür yolu keçmiş şəxsiyyətlərdəndir. O, elmdə qazandığı yüksək nüfuzu ailə ocağında da qoruyub saxlayan, iki övladına qayğıkeş ata, dörd nəvəsinə mehriban və müdrik baba, ailəsinə isə etibarlı dayaq olmuşdur. Onun həyat fəlsəfəsində elm və ailə bir-birini tamamlayan iki müqəddəs dəyər kimi yaşayır. Alimin övladları da atasının zəhmətsevərlik, məsuliyyət və vətənə xidmət prinsiplərini mənimsəyərək yüksək ixtisaslı mütəxəssislər kimi formalaşmışlar. Bu, yalnız bir alimin deyil, həm də bir ailə başçısının mənəvi zəfəridir. Çünki İbrahim Səfərov elmi irsini kitablarında, məqalələrində və yetişdirdiyi mütəxəssislərdə yaşatdığı kimi, ailəsində də elmə, biliyə və insanlıq dəyərlərinə söykənən bir ənənənin əsasını qoymuşdur. Onun ömür yolu göstərir ki, insanın ən böyük uğuru yalnız zirvələr fəth etmək deyil, həm də həmin zirvələrdən ailəsinə, övladlarına və gələcək nəsillərə işıq saçmağı bacarmaqdır. Belə insanlar həm elmin, həm də ailə dəyərlərinin daşıyıcısı kimi cəmiyyətin mənəvi sütunlarına çevrilirlər.
İnanırıq ki, İbrahim Səfərovun zəngin elmi fəaliyyəti bundan sonra da yeni uğurlarla davam edəcək, Azərbaycan elminin beynəlxalq nüfuzunun daha da yüksəlməsinə xidmət göstərəcəkdir. Hörmətli alimə möhkəm cansağlığı, uzun ömür, yeni yaradıcılıq nailiyyətləri və tükənməz elmi enerji arzulayırıq.
Yaşayın, yaradın və elmin işığını daha uzaqlara daşıyın! Qoy Sizin elmi fəaliyyətiniz sayəsində Azərbaycan Respublikasında aparılan elmi-tədqiqat işləri daha geniş vüsət alsın, yeni elmi kəşflərə, mühüm nailiyyətlərə və beynəlxalq uğurlara yol açsın. Azərbaycan elminin inkişaf salnaməsində adınız daim ehtiramla çəkilsin, elmi irsiniz isə gələcək nəsillərə örnək olsun.