Bəzən bir xalqın tarixini, mənəvi dünyasını və milli kimliyini anlatmaq üçün uzun nitqlərə, diplomatik bəyanatlara, siyasi müzakirələrə ehtiyac qalmır. Bəzən bir rəngin çaları, kətan üzərində canlanan bir mənzərə, təbiətin səssiz dili və rəssamın qəlbindən süzülərək rənglərə çevrilən duyğular bütöv bir xalqın ruhunu tanıtmağa kifayət edir. Çünki ,incəsənət insanlığın ən qədim və ən universal ünsiyyət dilidir. Bu dilin sərhədləri yoxdur, tərcüməyə ehtiyacı azdır, millətlər arasında görünməz divarları aşaraq insanları ortaq duyğular ətrafında birləşdirmək gücünə malikdir. Məhz bu həqiqətin parlaq təzahürlərindən biri Azərbaycan rəssamı Mehriban Alışovanın əsərlərinin Meksika parlamentində nümayiş etdirilməsi, Azərbaycan təbiətinin rənglər vasitəsilə Latın Amerikasının ictimai-siyasi və mədəni məkanına daxil olmasıdır.2026-cı il oktyabrın 9-da Meksika Deputatlar Palatasında Azərbaycan Respublikası ilə Meksika Birləşmiş Ştatları arasında mədəni əlaqələrin inkişafı baxımından əlamətdar hadisə baş verdi. Meksika–Azərbaycan Dostluq Qrupunun və Azərbaycanın Meksikadakı səfirliyinin əməkdaşlığı ilə rəssam Mehriban Alışovanın “Azərbaycan: təbiətin palitrası” adlı sərgisi açıldı. Meksika parlamentinin San-Lazaro sarayında təşkil edilən bu sərgi Azərbaycan təbiətinin gözəlliklərini, milli-mədəni zənginliyini və yaradıcı potensialını beynəlxalq auditoriyaya təqdim edən mühüm mədəniyyət hadisəsi kimi diqqət çəkdi. Tədbirə Meksika Deputatlar Palatasının üzvləri, diplomatlar, səfirlər və yerli mətbuat nümayəndələri qatıldılar. Sərginin Meksika mətbuatında işıqlandırılması isə bu mədəni görüşün ölkənin ictimai informasiya məkanında da əks-səda doğurduğunu göstərdi.
Mehriban Alısovanın əsərlərinin dövlətlərarası münasibətlərin müzakirə olunduğu, qanunvericilik qərarlarının qəbul edildiyi parlament məkanında nümayiş etdirilməsi, ilk növbədə, sənətin ictimai nüfuzunun və mədəni diplomatiyanın artan əhəmiyyətinin göstəricisidir. Parlamentlər adətən siyasi iradənin ifadə olunduğu, qanunların müzakirə edildiyi, dövlətlərin gələcəyinə təsir göstərən qərarların qəbul olunduğu məkanlar kimi tanınır. Lakin ,həmin məkanın qapılarının rəssamlıq sənətinə açılması siyasi dialoqun daha geniş, daha humanist və daha mənəvi məzmun kəsb etdiyini nümayiş etdirir. Burada artıq yalnız dövlətlərin maraqları deyil, xalqların duyğuları, yaddaşı, təbiətə münasibəti, gözəllik anlayışı və mədəni özünəməxsusluğu da dialoqa qoşulur.
Azərbaycan qadınının yaradıcı düşüncəsinin, estetik duyumunun və sənət vasitəsilə öz xalqını təmsil etmək bacarığının Meksika parlamentində nümayiş olunması bir sənət hadisəsindən daha artıq məna ifadə edir. Bu, milli mədəniyyətin fərdi yaradıcılıq vasitəsilə dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycan adının sənət, gözəllik və mənəvi zənginlik anlayışları ilə yanaşı çəkilməsi deməkdir.
Sərginin “Azərbaycan: təbiətin palitrası” adlandırılması da təsadüfi deyil. Təbiət hər bir xalqın coğrafi məkanından daha geniş anlayışdır. O, insanın uşaqlıq xatirələrini, milli yaddaşını, həyat fəlsəfəsini, torpağa bağlılığını və gələcəyə münasibətini özündə yaşadır. Dağların vüqarı, meşələrin sirli sükutu, çayların axarı, dənizin sonsuzluğu, göylərin dəyişən rəngləri insanın daxilində sözlə ifadəsi çətin olan hisslər oyadır. Rəssam isə həmin hissləri görməyi, duymağı və başqalarına çatdırmağı bacaran xüsusi həssaslığın sahibidir. O, təbiətə sadəcə baxmır, onun mahiyyətinə nüfuz etməyə çalışır; görünən mənzərənin arxasında gizlənən ruhu, harmoniyanı və həyatın dəyişməz qanunauyğunluqlarını rənglərin dili ilə ifadə edir.Azərbaycan təbiəti bu baxımdan zəngin və çoxqatlı bədii qaynaqdır. Bir ölkənin sərhədləri daxilində doqquz iqlim tipinin mövcudluğu, dağlıq ərazilərdən subtropik bölgələrə, Xəzər sahillərindən geniş düzənliklərə qədər uzanan təbii müxtəliflik milli rəssamlığın qarşısında tükənməz mövzular açır. Azərbaycanın təbiətində sərtliklə zəriflik, əzəmətlə incəlik, sakitliklə hərəkət, qədimliklə yenilənmə bir-birini tamamlayır. Bu mənzərələr təkcə gözəllik mənbəyi deyil, həm də xalqın torpaqla qurduğu mənəvi münasibətin ifadəsidir.Təbiəti kətana köçürmək onu olduğu kimi təkrarlamaqdan ibarət deyil. Əsl rəssamlıq müşahidə ilə təxəyyülün, texniki ustalıqla emosional dərinliyin, rənglə düşüncənin qovuşduğu mürəkkəb yaradıcılıq prosesidir. Rəssamın seçdiyi hər çalar, yaratdığı hər keçid, işıqla kölgə arasında qurduğu münasibət onun dünyanı necə gördüyünü, hansı duyğularla yaşadığını və tamaşaçıya nə çatdırmaq istədiyini müəyyənləşdirir. Buna görə də təbiət mövzusunda yaradılmış əsər, eyni zamanda, insanın daxili aləminin portretinə çevrilə bilər.
Mehriban Alışovanın Meksikada təqdim olunan sərgisi də məhz belə bir bədii yanaşmanın beynəlxalq məkanda təmsil olunması baxımından diqqətəlayiqdir. “Azərbaycan: təbiətin palitrası” konsepsiyası vasitəsilə ölkəmizin təbii gözəlliklərini təqdim etmək ideyası milli coğrafiyanı bədii düşüncənin dili ilə dünyaya anlatmaq cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu təqdimatda Azərbaycan yalnız xəritədə yerləşən bir dövlət deyil, özünəməxsus təbiəti, zəngin mədəni yaddaşı və yaradıcı insanları olan bir ölkə kimi görünür.Rənglər isə bu təqdimatın ən mühüm mənəvi vasitəsidir. Elmi baxımdan rəng işığın insanın görmə sistemi tərəfindən qavranılan xüsusiyyətidir. Estetik baxımdan isə rəng insan təfəkküründə assosiasiyalar yaradan, yaddaşı oyadan, emosional reaksiyalara təsir göstərən bədii ifadə vasitəsidir. Mavi sonsuzluq və səma duyğusu oyada, yaşıl həyatın davamlılığını xatırlada, sarı işıq və istilik təəssüratı yarada, qırmızı isə enerji, hərəkət və ehtirası ifadə edə bilər. Bununla belə, rənglərin mənası hər zaman eyni olmur,onların təsiri mədəniyyət, şəxsi təcrübə və əsərin ümumi kompozisiyası ilə əlaqədar dəyişir. Rəssamlığın möcüzəsi də məhz buradadır: eyni rəng müxtəlif insanlarda fərqli hisslər oyada, ayrı-ayrı xalqların nümayəndələrini isə ortaq bir gözəllik duyğusu ətrafında birləşdirə bilər.Mehriban Alışovanın yaradıcılıq dünyasına nəzər saldıqda onun müxtəlif üslublara maraq göstərdiyi, xüsusilə son illərdə maye boyaların sərbəst hərəkətinə əsaslanan “fluid art” texnikasına üstünlük verdiyi barədə məlumatlarla qarşılaşırıq. Bu texnikada rənglər ənənəvi fırça hərəkətləri ilə yanaşı, mayenin axını, qarışması və gözlənilməz keçidləri vasitəsilə də yeni formalar yaradır. Burada rəssamın düşünülmüş müdaxiləsi ilə materialın təbii hərəkəti arasında özünəməxsus münasibət yaranır. Hər əsər təkrarsız rəng birləşmələri və formalarla fərqlənir. Bu yaradıcılıq yanaşması təbiətin özündə mövcud olan dəyişkənlik, sərbəstlik və ahəng anlayışları ilə maraqlı paralellər yaradır.Rəssamın fərdi yaradıcılıq yolu ilə milli mədəniyyətin beynəlxalq təqdimatı arasında qurulan əlaqə də burada xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki dünya ölkələri haqqında təsəvvürlər yalnız rəsmi bəyanatlar, statistik göstəricilər və siyasi münasibətlər vasitəsilə formalaşmır. Ədəbiyyat, musiqi, rəssamlıq, memarlıq, kino və digər sənət sahələri də xalqların bir-birini tanımasına təsir göstərir. Bəzən bir musiqi əsəri, bir rəsm tablosu və ya bir ədəbi obraz başqa ölkənin insanında bütöv bir xalqın mədəniyyətinə maraq oyada bilir. İncəsənətin ən böyük gücü də budur: tanımadığımızı bizə yaxınlaşdırır, uzaq görünəni doğmalaşdırır, fərqli mədəniyyətlər arasında emosional əlaqə yaradır.
Azərbaycanın Meksikada tanıdılması baxımından bu cür sərgilərin əhəmiyyəti xüsusilə böyükdür. Coğrafi baxımdan bir-birindən uzaqda yerləşən iki ölkənin xalqları arasında mədəni yaxınlıq yaratmaq üçün ortaq dəyərlərin üzə çıxarılması vacibdir. Təbiət sevgisi, ailə və insan münasibətlərinə verilən dəyər, milli ənənələrə bağlılıq, musiqi və rəng vasitəsilə duyğuların ifadəsi bu yaxınlaşmanın mümkün istiqamətlərindəndir. Azərbaycan və Meksika müxtəlif tarixi təcrübələrə, fərqli mədəni ənənələrə və özünəməxsus incəsənət məktəblərinə malik olsalar da, hər iki xalqın mənəvi həyatında sənətin mühüm yeri vardır.
Meksika rəssamlığının dünya miqyasında tanınan nümayəndələrindən biri Frida Kalonun yaradıcılığı bu ölkənin milli kimliyini, şəxsi ağrılarını, həyat mübarizəsini və mədəni yaddaşını sənət vasitəsilə ifadə etməyin parlaq nümunəsidir. Onun əsərlərində fərdi taleyin ümumbəşəri duyğularla qovuşması rəssamlığın nə qədər güclü mənəvi ünsiyyət vasitəsi ola bildiyini göstərir. Azərbaycan rəssamlığının da özünəməxsus tarixi ənənələri, rəng duyumu, təsvir mədəniyyəti və fəlsəfi-estetik axtarışları vardır. Bu iki sənət dünyasının beynəlxalq məkanda görüşməsi fərqli yaradıcılıq təcrübələrinin bir-birini tanıması üçün yeni imkanlar yaradır.Meksikada keçirilən sərginin siyasi və diplomatik mühitlə əlaqəsi də bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Tədbirin təşkilində Meksika–Azərbaycan Dostluq Qrupunun və Azərbaycanın Meksikadakı səfirliyinin iştirakı mədəniyyətin dövlətlərarası münasibətlərdəki rolunu ön plana çıxarır. Mədəni diplomatiya xalqların bir-birini daha dərindən tanımasına, stereotiplərin aradan qaldırılmasına və qarşılıqlı etimadın güclənməsinə xidmət edən vasitələrdən biridir. O, siyasi dialoqu əvəz etmir, lakin həmin dialoqun mənəvi əsaslarını genişləndirir. Sənət vasitəsilə qurulan münasibətlər insanların bir-birinə yalnız siyasi tərəfdaş kimi deyil, həm də özünəməxsus tarixə, duyğulara və mədəni irsə malik insanlar kimi baxmasına imkan verir.Meksika Deputatlar Palatasında fəaliyyət göstərən Meksika–Azərbaycan Dostluq Qrupunun sədri, deputat Dulce María Corina Villegas Guarnerosun tədbirin açılışındakı çıxışında mədəniyyətin xalqlar arasında yaxınlaşma yaratmaq imkanlarına diqqət yetirməsi də bu ideyanın siyasi səviyyədə qəbul olunduğunu göstərir. Onun vurğuladığı yanaşmanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, parlamentlərarası münasibətlər yalnız rəsmi görüşlərlə məhdudlaşmamalı, xalqların mədəniyyətini, tarixini və mənəvi dəyərlərini tanımağa imkan verən təşəbbüslərlə də zənginləşdirilməlidir. Belə görüşlər qarşılıqlı marağın yaranmasına və əməkdaşlığın yeni istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə şərait yaradır.Azərbaycanın Meksikadakı səfiri Seymur Fətəliyevin çıxışında da mədəniyyətin qarşılıqlı anlaşmanın mühüm vasitəsi olduğu vurğulanıb. Səfir iki ölkə arasında əməkdaşlığın inkişafında parlament diplomatiyasının və mədəni təşəbbüslərin rolunu qeyd edərək Azərbaycanla Meksika arasında formalaşan əlaqələrin əhəmiyyətinə diqqət çəkib. Bu yanaşma mədəniyyətin beynəlxalq münasibətlərdə yalnız simvolik tədbir deyil, uzunmüddətli tərəfdaşlıq üçün faydalı imkanlar yaradan istiqamət olduğunu bir daha göstərir.
Meksikada yayımlanan “Así Lo Dice México” nəşrində tədbir haqqında materialın yer alması da bu hadisənin informasiya müstəvisində təqdimatına nümunədir. Materialda Azərbaycanın Meksikadakı səfiri Seymur Fətəliyev və deputat Dulce María Corina Villegas Guarnerosun iştirakı ilə bağlı məlumatların, mədəni diplomatiya və ikitərəfli əlaqələrə dair fikirlərin işıqlandırılması sərginin yalnız sənət hadisəsi kimi deyil, iki ölkə arasındakı münasibətlərin mədəni ölçüsü kimi də təqdim olunduğunu göstərir. Bununla belə, bir nəşrdə materialın dərc olunması həmin nəşrin Meksikanın ən böyük və ya aparıcı mətbuat orqanı olması barədə ayrıca nəticə çıxarmaq üçün kifayət etmir, belə qiymətləndirmə üçün onun auditoriyası, yayım göstəriciləri və media bazarındakı mövqeyi haqqında əlavə məlumat tələb olunur.Ancaq sərginin mediada işıqlandırılmasının əsas dəyəri onun reytinqindən daha geniş bir məsələdədir: Azərbaycan haqqında məlumatın başqa bir ölkənin informasiya məkanında görünməsi, ölkəmizin mədəniyyətinin və yaradıcı insanlarının beynəlxalq söhbətin iştirakçısına çevrilməsidir. Bu cür materiallar Azərbaycanı yalnız siyasi hadisələrlə deyil, sənəti, təbiəti və mədəni irsi ilə də tanımağa imkan yaradır. Ölkənin beynəlxalq obrazı məhz belə müxtəlif istiqamətlərin bir araya gəlməsi ilə daha dolğun və çoxşaxəli olur.
Belə tədbirlər sənətkarın özü üçün də yeni yaradıcılıq perspektivləri açır. Başqa mədəni mühitdə əsərlərinin nümayiş olunması, müxtəlif ölkələrdən olan tamaşaçıların münasibətini müşahidə etmək və sənətə fərqli baxışlarla qarşılaşmaq rəssamın təcrübəsini zənginləşdirə bilər. İncəsənət yalnız yaradıcı insanın özünü ifadə etməsi deyil, həm də qarşılıqlı öyrənmə prosesidir. Rəssam öz dünyasını tamaşaçıya təqdim edir, tamaşaçı isə həmin əsəri öz təcrübəsi və duyğuları vasitəsilə yenidən mənalandırır. Bu qarşılıqlı münasibət sənətin canlılığını təmin edir.Bu sərginin əhəmiyyətini yalnız bir ölkədə keçirilmiş mədəni tədbir kimi deyil, Azərbaycanın yaradıcı potensialının beynəlxalq məkanda görünməsi baxımından da qiymətləndirmək lazımdır. Dünyada ölkələrin tanıdılması müxtəlif istiqamətlərdə həyata keçirilir. İqtisadi əməkdaşlıq, siyasi dialoq, elmi əlaqələr və turizm təşəbbüsləri ilə yanaşı, mədəniyyət də dövlətlərin bir-birinə yaxınlaşmasında əvəzsiz rol oynayır. Sənət xalqın mənəvi sərvətini görünən edir, onun haqqında təsəvvürləri zənginləşdirir və milli kimliyi daha geniş auditoriyaya çatdırır.
YENİNEWSTV24.AZ
Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü
13 views