İnsan ömrünün həqiqi dəyəri yalnız yaşadığı illərlə, qazandığı vəzifələrlə və əldə etdiyi mükafatlarla ölçülmür. Ömrün mənəvi çəkisini müəyyənləşdirən başlıca amil insanın öz biliyini, zəhmətini və həyat təcrübəsini hansı məqsədə yönəltməsi, cəmiyyətə nə verməsi, arxasında hansı elmi və mənəvi irsi qoymasıdır. Elə insanlar var ki, onların həyat yolu şəxsi uğurların sərhədlərini aşaraq bütöv bir peşə sahəsinin inkişafı, yeni nəslin yetişdirilməsi və elmi düşüncənin zənginləşdirilməsi ilə səciyyələnir. Professor, texnika elmləri doktoru Tahirə Axi qızı Haqverdiyevanın həyat və fəaliyyət salnaməsi də məhz belə bir məzmun daşıyır. Onun ömür yolu təhsilə bağlılığın, əməksevərliyin, elmi axtarışların, pedaqoji məsuliyyətin və davamlı inkişaf istəyinin bir-birini tamamladığı mənalı bir həyat nümunəsidir.
Tahirə Axi qızı Haqverdiyeva 20 avqust 1961-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya göz açıb. Həyatının ilk mərhələlərindən başlayan təhsil və əmək yolu sonralar onu tikinti materialları texnologiyası sahəsində tanınan alimlərdən birinə, təcrübəli pedaqoqa və məsuliyyətli elm təşkilatçısına çevirib. Onun peşəkar inkişafının özünəməxsus cəhəti yalnız ali təhsil alması və elmi dərəcələr qazanması ilə məhdudlaşmır. Bu yolun arxasında istehsalat mühitində qazanılmış təcrübə, mühəndislik təfəkkürünün mərhələli şəkildə formalaşması, nəzəri biliklərin praktik problemlərlə uzlaşdırılması və elmin müxtəlif istiqamətlərində ardıcıl araşdırmalar dayanır.
Tahirə xanım 1978-ci ildə Bakı şəhərindəki 223 saylı orta məktəbi bitirib. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra dərhal ali məktəbə daxil olmaqla kifayətlənməyib, üç il ərzində istehsalatın müxtəlif sahələrində çalışıb. Yol istismar idarəsində fəhlə, ağac emalı zavodunda operator, daha sonra texniki istehsalat şöbəsində texnik vəzifələrində işləməsi onun həyat təcrübəsinin mühüm mərhələsini təşkil edib. Bu illər zahirən təhsil yolundan ayrı bir dövr kimi görünsə də, əslində gələcək mühəndis-alimin dünyagörüşünün formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynayan bir məktəb idi. Çünki istehsalatın gündəlik ritmini, texniki proseslərin gedişini, əməyin məsuliyyətini və işin nəticəsinə təsir göstərən amilləri bilavasitə müşahidə etmək insanın peşəyə münasibətini daha da möhkəmləndirir.
Fəhləlikdən operatorluğa, oradan texniki istehsalat şöbəsində texnik vəzifəsinə uzanan bu təcrübə Tahirə xanıma əmək prosesini müxtəlif səviyyələrdən dərk etmək imkanı verib. O, istehsalatı yalnız kənardan müşahidə edən deyil, onun içində çalışan, gündəlik işin məsuliyyətini daşıyan, texniki proseslərin mahiyyətini praktik mühitdə öyrənən gənc idi. Belə təcrübə gələcək mühəndis üçün mühüm üstünlükdür: nəzəri biliklər sonradan əldə edilsə də, əməyin real mühitində formalaşan müşahidə qabiliyyəti və məsuliyyət hissi insanın peşəkar düşüncəsinə dərinlik gətirir. Tahirə Haqverdiyevanın sonrakı elmi və pedaqoji fəaliyyətində nəzəriyyə ilə praktikanın əlaqəsinə xüsusi əhəmiyyət verməsinin köklərini də onun həyatının həmin mərhələsində axtarmaq mümkündür.
1981-ci ildə o, Azərbaycan Mühəndis-İnşaat İnstitutunun İnşaat-texnologiya fakültəsində ali təhsil almağa başlayıb. 1981–1986-cı illərdə “Tikinti məmulatları və konstruksiyalarının istehsalı” ixtisası üzrə təhsil alaraq inşaatçı-mühəndis-texnoloq dərəcəsi qazanıb. Bu seçim onun gələcək həyat yolunun əsas istiqamətini müəyyənləşdirib. Tikinti yalnız binaların, yolların və qurğuların yaradılması deyil; o, eyni zamanda materialların elmi əsaslarla seçilməsi, onların fiziki-mexaniki xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, istehsal texnologiyalarının təkmilləşdirilməsi və insanların təhlükəsizliyinə xidmət edən dayanıqlı konstruksiyaların hazırlanması deməkdir. Bu sahədə çalışan mütəxəssis həm dəqiq elmlərin qanunauyğunluqlarını anlamalı, həm texnoloji prosesləri təhlil etməli, həm də mühəndislik qərarlarının uzunmüddətli nəticələrini nəzərə almalıdır.
Tahirə xanımın seçdiyi ixtisas onun qarşısında geniş araşdırma imkanları açdı. Ali təhsil illəri ona mühəndislik biliklərinin sistemli əsaslarını mənimsəmək, istehsal proseslərinə elmi yanaşmanı öyrənmək və gələcək peşə fəaliyyətinin təməlini yaratmaq imkanı verdi. Üçillik istehsalat təcrübəsindən sonra ali məktəbə daxil olması isə onun təhsilini yalnız diplom əldə etmək vasitəsi kimi deyil, əvvəlki həyat təcrübəsini elmi biliklərlə zənginləşdirmək imkanı kimi qəbul etdiyini göstərir. Beləliklə, Tahirə Haqverdiyevanın peşəkar formalaşması iki mühüm mənbənin — istehsalatda qazanılan praktiki təcrübənin və ali təhsil müəssisəsində mənimsənilən nəzəri biliklərin — qarşılıqlı vəhdəti üzərində qurulub.
1986-cı ildə ali təhsilini başa vurduqdan sonra təyinatla “Bakı Baş Tikinti” idarəsinə göndərilməsi onun müstəqil peşə fəaliyyətinə başlanğıc verdi. Gənc mütəxəssis kimi əmək fəaliyyətinə başlayan Tahirə xanım həmin ildən 1994-cü ilədək 3 saylı Evtikmə Kombinatında mühəndis və aparıcı mühəndis vəzifələrində çalışıb. Bu dövr onun mühəndislik biliklərinin praktik mühitdə sınaqdan keçirildiyi, texniki məsələlərə münasibətinin möhkəmləndiyi və peşəkar təcrübəsinin genişləndiyi mühüm mərhələ olub. İstehsalatda işləmək mütəxəssisə yalnız tapşırıqları yerinə yetirməyi deyil, proseslərin təşkilini, keyfiyyətə nəzarəti, texniki tələblərin əhəmiyyətini və görülən işin nəticəsinə görə məsuliyyət daşımağı da öyrədir.
Mühəndislik fəaliyyətində dəqiqlik, ardıcıllıq və səbəb-nəticə əlaqələrini düzgün müəyyənləşdirmək xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Materialın tərkibindəki dəyişiklik, texnoloji prosesin hər hansı mərhələsində buraxılan kiçik xəta və ya istehsal rejiminə əməl edilməməsi son nəticəyə təsir göstərə bilər. Buna görə də mühəndis üçün diqqət, müşahidə qabiliyyəti, analitik düşüncə və məsuliyyət peşənin ayrılmaz xüsusiyyətləridir. Tahirə Haqverdiyevanın sonrakı elmi fəaliyyətində tikinti materiallarının xassələrinə, onların strukturunun formalaşmasına və texnologiyanın təkmilləşdirilməsinə yönələn tədqiqatlar aparması onun mühəndislik təcrübəsindən elmi araşdırmalara doğru məntiqi inkişafını göstərir.
1994-cü ildə Tahirə xanımın həyatında yeni mərhələ başlanıb. Evtikmə Kombinatının göndərişi ilə Azərbaycan Mühəndis-İnşaat Universitetinin “Yapışdırıcı materiallar və betonlar texnologiyası” kafedrasında baş laborant və saat hesabı ilə assistent kimi fəaliyyətə başlayıb. Bu addım onun həyat yolunda istehsalat mühəndisliyindən ali məktəb elminə və pedaqoji fəaliyyətə doğru mühüm keçid idi. Sonralar “Materialşünaslıq” adlandırılan kafedrada başlayan bu fəaliyyət zaman keçdikcə genişlənərək onun bütün peşəkar həyatının əsas istiqamətinə çevrildi.
1997–2000-ci illərdə müqavilə əsasında assistent, 2000–2004-cü illərdə baş müəllim vəzifələrində çalışan Tahirə Haqverdiyeva ali təhsil sisteminin müxtəlif mərhələlərində təcrübə topladı. Bu illərdə o, tələbələrlə işləmək, mürəkkəb texniki anlayışları izah etmək, mühazirə və praktiki məşğələlərin məzmununu qurmaq, mühəndislik biliklərini gənclərə çatdırmaq sahəsində peşəkar vərdişlərini inkişaf etdirdi. Pedaqoji fəaliyyət müəllimdən yalnız öz sahəsini bilməyi deyil, həmin biliyi başqasının mənimsəyə biləcəyi şəkildə təqdim etməyi də tələb edir. Mühəndislik elmlərində bu məsuliyyət daha böyükdür, çünki tələbənin bu gün öyrəndiyi nəzəri bilik sabah layihələndirmə, istehsalat, material seçimi və tikinti proseslərində veriləcək qərarların əsasına çevrilə bilər.
Tahirə xanım üçün elmi-pedaqoji fəaliyyət sadəcə əmək vəzifəsi deyil, biliyin nəsildən-nəslə ötürülməsi və yeni mütəxəssislərin yetişdirilməsi missiyasıdır. Ali məktəbdə müəllim olmaq tələbənin yalnız imtahana hazırlaşmasına kömək etmək demək deyil. Bu, onda araşdırmaq həvəsi yaratmaq, faktları təhlil etməyi öyrətmək, texniki problemlərə yaradıcı yanaşma formalaşdırmaq, peşə məsuliyyətini aşılamaq və müstəqil düşüncəyə yol açmaqdır. Müəllimin elmi hazırlığı ilə pedaqoji məharəti bir-birini tamamladıqda tədris prosesi daha dolğun məzmun qazanır. Tahirə Haqverdiyevanın uzunillik fəaliyyəti də məhz bu iki istiqamətin paralel inkişafı ilə səciyyələnir.
Onun elmi yüksəlişi də ardıcıl zəhmətin, məqsədyönlü araşdırmanın və elmi düşüncənin davamlı inkişafının nəticəsidir. 2004-cü ildə “Qələvi-mineral kompozisiyalı effektli istilik-izolyasiya materiallarının texnologiyasının tədqiqi” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək texnika elmləri namizədi elmi dərəcəsini qazanıb. Bu tədqiqat tikinti materiallarının texnologiyasına, onların tərkib və xassələrinin öyrənilməsinə, istilik-izolyasiya materiallarının hazırlanma prinsiplərinə yönəlmiş elmi marağın ifadəsi idi. Tikinti sahəsində istilik izolyasiyası yalnız texniki göstərici deyil, həm də binaların enerji səmərəliliyi, istismar rahatlığı və resurslardan qənaətlə istifadə baxımından əhəmiyyətli istiqamətdir. Bu mövzuda aparılan elmi araşdırmalar materialların tərkibi ilə texnoloji xüsusiyyətləri arasındakı əlaqələri daha dərindən anlamağa imkan verir.
2007-ci ildə dosent elmi adına layiq görülməsi Tahirə xanımın elmi-pedaqoji fəaliyyətinin növbəti mərhələsini müəyyənləşdirdi. Lakin o, əldə etdiyi nəticələrlə kifayətlənmədi. Elmi düşüncənin əsas xüsusiyyətlərindən biri mövcud biliklərlə kifayətlənməmək, öyrənilən məsələlərə daha dərindən yanaşmaq və yeni suallar qarşısında araşdırmanı davam etdirməkdir. Tahirə Haqverdiyeva da öz elmi fəaliyyətini genişləndirərək tikinti materialları sahəsində daha mürəkkəb problemlərin tədqiqinə yönəldi.
2012-ci ildə “Qələvi-mineral yapışdırıcılarının və betonların bərkimə və strukturəmələgəlmə proseslərinin xüsusiyyətləri” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək texnika elmləri doktoru elmi dərəcəsini aldı. Bu mərhələ onun elmi inkişafında mühüm zirvə olmaqla yanaşı, tədqiqatçı kimi məsuliyyətini də artırdı. Çünki elmi dərəcə yalnız müəyyən mərhələnin başa çatmasını deyil, eyni zamanda yeni araşdırmaların aparılması, elmi biliklərin dərinləşdirilməsi və gənc tədqiqatçıların yetişdirilməsində daha geniş iştirak üçün imkan yaradır.
Beton və yapışdırıcı materialların bərkiməsi, onların strukturunun formalaşması mürəkkəb fiziki-kimyəvi proseslərlə bağlıdır. Bu proseslərin öyrənilməsi materialın sonrakı xüsusiyyətlərini anlamaq, istehsal texnologiyasının ayrı-ayrı mərhələlərini təhlil etmək və keyfiyyət göstəricilərinə təsir edən amilləri müəyyənləşdirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Tahirə xanımın elmi marağının bu istiqamətdə cəmləşməsi onun seçdiyi sahəyə dərindən bələd olduğunu və mühəndislik təcrübəsini nəzəri tədqiqatlarla birləşdirməyə çalışdığını göstərir. Onun elmi fəaliyyətində materialların yalnız hazır məhsul kimi deyil, müəyyən texnoloji proseslərin nəticəsi və daxili struktur qanunauyğunluqları olan mürəkkəb sistem kimi öyrənilməsi xüsusi yer tutur.
30 dekabr 2016-cı ildə professor elmi adına layiq görülməsi Tahirə Haqverdiyevanın uzunillik elmi və pedaqoji əməyinə verilən mühüm qiymət idi. Professor adı böyük elmi təcrübə, geniş bilik dairəsi və ali məktəbdə məsuliyyətli fəaliyyətlə yanaşı, elmi məktəbin inkişafına töhfə vermək öhdəliyini də ifadə edir. Professor həm öz tədqiqatlarını davam etdirən alim, həm də gənc mütəxəssislərin formalaşmasına istiqamət verən pedaqoqdur. Bu baxımdan Tahirə xanımın professorluğa yüksəlişi onun şəxsi nailiyyətindən daha geniş məna daşıyır: bu, illərlə toplanmış bilik və təcrübənin universitet mühitində yeni nəsillərin yetişdirilməsinə yönəlməsi deməkdir.
Onun elmi fəaliyyətinin miqyası təkcə müdafiə etdiyi dissertasiyalar və qazandığı elmi adlarla məhdudlaşmır. Tahirə Haqverdiyeva 230-dan çox elmi əsərin, 13 dərsliyin, 10 dərs vəsaitinin, 11 metodik göstərişin, 53 fənn proqramının və iki patentin müəllifidir. Onun çoxsaylı elmi məqalələri nüfuzlu jurnallarda dərc olunub, beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda çıxışları baş tutub. Bu göstəricilər uzunmüddətli və sistemli əməyin nəticəsini əks etdirir. Elmi əsərin dəyəri yalnız onun sayında deyil, araşdırılan problemin aktuallığında, əldə edilən nəticələrin əsaslandırılmasında və biliklərin sonrakı tədqiqatlar üçün yaratdığı imkanlardadır. Eyni zamanda dərslik və tədris vəsaitlərinin hazırlanması elmi biliklərin sistemləşdirilməsi və tələbələr üçün anlaşıqlı formaya salınması baxımından mühüm işdir.
Tahirə xanımın müəllifi olduğu dərsliklər tikinti materialları və konstruksiyalarının istehsalı sahəsinin müxtəlif istiqamətlərini əhatə edir. 2000-ci ildə nəşr olunan “Yığma dəmir-beton müəssisələrinin layihələndirilməsi” kitabından başlayaraq onun tədris yaradıcılığı mərhələli şəkildə genişlənib. 2007-ci ildə “Divar, bəzək və izolyasiya materiallarının texnologiyasının əsasları” və “Beton doldurucularının texnologiyası”, 2009-cu ildə “Yeni inşaat materiallarının alınma texnologiyası”, 2011-ci ildə “Beton və dəmir-beton müəssisələrinin layihələndirilməsi” dərslikləri bu sahədə nəzəri biliklərin tədrisinə xidmət edən nəşrlər sırasında yer alır.
Sonrakı illərdə “Quru inşaat qarışıqları” (2014), “Keramika və odadavamlı materiallar texnologiyası” (2015), “Betonşünaslıq” (2017), “Beton və dəmir-beton məmulatları və konstruksiyalarının texnologiyası” (2017) kimi dərsliklər onun elmi-pedaqoji maraqlarının genişliyini göstərir. 2024-cü ildə “Beton və dəmir-beton məmulatlarının texnologiyası” və “İzolyasiya materiallarının və məmulatlarının istehsalı”, 2025-ci ildə “Metal inşaat materialları”, 2026-cı ildə isə “Materialların təkrar emalı” dərsliklərinin nəşri müəllifin öz sahəsindəki biliklərini müasir tədris ehtiyaclarına uyğun şəkildə yeniləməyə davam etdiyini nümayiş etdirir.
Bu nəşrlərin hər biri müəyyən elmi və texnoloji istiqaməti sistemləşdirərək tələbələrə çatdırmaq məqsədi daşıyır. Dərslik yazmaq yalnız mövcud məlumatları bir araya gətirmək deyil; mövzunun məntiqini müəyyənləşdirmək, anlayışlar arasında əlaqələri qurmaq, mürəkkəb prosesləri ardıcıllıqla izah etmək və gələcək mütəxəssisin düşüncə tərzini formalaşdırmaqdır. Buna görə də alimin müəlliflik fəaliyyəti onun elmi məhsuldarlığının mühüm göstəricilərindən biridir. Tahirə Haqverdiyevanın uzun illər ərzində müxtəlif mövzuları əhatə edən dərsliklər hazırlaması həm ixtisasına dərindən bələdliyini, həm də tədrisin elmi əsaslarla qurulmasına verdiyi önəmi göstərir.
Onun yaradıcılığında diqqət çəkən istiqamətlərdən biri də materialların təkrar emalı mövzusudur. Müasir dövrdə istehsalat tullantılarının azaldılması, resurslardan səmərəli istifadə, təbii sərvətlərin qorunması və ekoloji məsuliyyətin artırılması mühəndislik elmlərinin qarşısında duran mühüm məsələlərdəndir. Materialların təkrar emalına həsr olunmuş dərsliyin nəşri bu istiqamətin tədris və elmi müstəvidə əhəmiyyətini vurğulayır. Tikinti sənayesində yeni materialların əldə olunması və mövcud resurslardan daha səmərəli istifadə imkanlarının öyrənilməsi iqtisadi və ekoloji baxımdan aktualdır. Bu mövzuya maraq mühəndislik düşüncəsinin yalnız texniki nəticələrlə deyil, həmin nəticələrin cəmiyyət və ətraf mühit üçün əhəmiyyəti ilə də bağlı olduğunu xatırladır.
Tahirə Haqverdiyevanın həyat yolunda elmlə pedaqogiyanın vəhdəti mühüm yer tutduğu kimi, təşkilatçılıq və idarəçilik fəaliyyəti də ayrıca əhəmiyyət daşıyır. O, 2011–2022-ci illərdə İnşaat-texnologiya fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb. Fakültə rəhbərliyi yalnız inzibati işlərin həyata keçirilməsi deyil; tədris prosesinin təşkili, müəllim və tələbələr arasında sağlam akademik mühitin qorunması, elmi fəaliyyətə şərait yaradılması və fakültənin qarşısında duran vəzifələrin əlaqələndirilməsidir. Belə bir məsuliyyətli vəzifədə çalışmaq elmi biliklə yanaşı, idarəçilik bacarığı, insanlarla ünsiyyət qurmaq qabiliyyəti və qərarların nəticələrini nəzərə almaq məsuliyyəti tələb edir.
On iki ilə yaxın davam edən dekanlıq fəaliyyəti Tahirə xanımın universitet həyatının müxtəlif istiqamətlərində təcrübə qazanmasına imkan yaradıb. O, bu müddətdə elmi-pedaqoji fəaliyyətini davam etdirməklə yanaşı, fakültənin idarə olunması ilə bağlı məsuliyyəti də daşıyıb. 2022-ci ildən universitetin Elmi katibi vəzifəsində çalışması isə onun fəaliyyətinin daha bir istiqamətini formalaşdırıb. Elmi katiblik universitetin elmi həyatının təşkilində, elmi şuranın fəaliyyətinin əlaqələndirilməsində və müvafiq məsələlərin sistemli şəkildə nəzərdən keçirilməsində dəqiqlik və yüksək məsuliyyət tələb edən vəzifədir.
Tahirə xanımın elmi və ictimai fəaliyyətinin genişliyi onun müxtəlif peşəkar və akademik qurumlarla əlaqələrində də özünü göstərir. O, Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü, universitetin rektorluq şurasının üzvü və “Qadınlar Şurası”nın üzvüdür. Azərbaycan müəllimlərinin XV qurultayının nümayəndəsi olması onun təhsil sahəsindəki fəaliyyətinin daha geniş ictimai müstəvidə də təmsil olunduğunu göstərir.
2019-cu ildə Daşkənddə keçirilən “IX International Festival of Architectural, Civil Engineering and Design Schools of Eurasia” festivalında ekspert kimi iştirak etməsi və sertifikat alması onun peşəkar təcrübəsinin beynəlxalq tədbirdə qiymətləndirildiyini göstərən faktlardan biridir. Həmin il Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasında fəaliyyət göstərən texnika elmləri — maşınqayırma və inşaat sahələri üzrə ekspert şurasının sədr müavini kimi fəaliyyət göstərməsi də onun elmi ekspertiza sahəsindəki iştirakını səciyyələndirir. Eyni ildə Ekologiya və Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyi Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, akademiki seçilməsi onun elmi fəaliyyətinin beynəlxalq elmi birliklər müstəvisində də təmsil olunmasına şərait yaradıb.
2020-ci ilin fevral ayından etibarən Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyi və Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu ilə birgə yaradılmış tikinti materialları, məmulatları və konstruksiyalarının standartlaşdırılması üzrə Tikinti Komitəsinin üzvü olması onun peşəkar fəaliyyətinin tətbiqi əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərindən biridir. Tikinti materiallarının standartlaşdırılması keyfiyyət, etibarlılıq və təhlükəsizlik məsələləri ilə sıx bağlıdır. Bu sahədə mütəxəssislərin iştirakı texniki tələblərin elmi biliklər və peşə təcrübəsi əsasında müzakirə edilməsinə xidmət edir.
Tahirə Haqverdiyevanın əməyinə verilən dövlət qiyməti də onun uzunillik fəaliyyətinin mühüm göstəricilərindəndir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 14 iyun 2016-cı il tarixli sərəncamı ilə “Tərəqqi” medalına layiq görülməsi onun peşəkar fəaliyyətinə verilən yüksək qiymətin ifadəsidir. 2016-cı ildə Azərbaycan Təhsil İşçiləri Azad Həmkarlar İttifaqının medalı ilə təltif olunması da təhsil sahəsindəki əməyinin dəyərləndirilməsini əks etdirir. 18 dekabr 2025-ci il tarixli Prezident sərəncamı ilə üçüncü dərəcəli “Əmək” ordeninə layiq görülməsi isə onun uzun illər ərzində göstərdiyi əməyin və peşəkar fəaliyyətinin daha bir mühüm qiymətləndirilməsidir. Azərbaycan Respublikası Veteranlar Təşkilatı tərəfindən “General Səməd bəy Mehmandarov” yubiley medalı ilə təltif olunması da onun tərcümeyi-halında yer alan ictimai əhəmiyyətli hadisələrdəndir.
Elmi və pedaqoji fəaliyyətin mahiyyəti yalnız keçmiş nailiyyətlərin qorunması ilə məhdudlaşmır; onun əsas məqsədlərindən biri də gələcək üçün bilik və təcrübə hazırlamaqdır. Bu baxımdan Tahirə xanımın gənc tədqiqatçılarla işi xüsusi diqqətə layiqdir. O, Azərbaycanda üç doktorantın elmi rəhbəridir. Onların tədqiqatları müxtəlif istiqamətləri əhatə edir: məişət plastik tullantılarından istifadə etməklə fibrobeton alınması texnologiyasının işlənməsi, hidravlik betonun keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, qələvi-mineral yapışdırıcı əsasında suvaq məhsulunun hazırlanması. Bu mövzuların hər biri materialların xassələrinin öyrənilməsi, texnoloji proseslərin təkmilləşdirilməsi və istehsalatda istifadə oluna biləcək həll yollarının araşdırılması baxımından elmi maraq doğurur.
Qazaxıstanda, Qorqud Ata adına Qızılorda Universitetində də onun elmi əlaqələri davam edir. Tahirə Haqverdiyeva həmin universitetin dissertasiya şurasının üzvüdür və orada iki doktorantın elmi rəhbəridir. Bu tədqiqatların əsas istiqaməti sənaye tullantılarından beton istehsalında istifadə imkanlarının araşdırılmasıdır. Sənaye tullantılarının tikinti materiallarının hazırlanmasında tətbiqini öyrənmək resurslardan səmərəli istifadə, istehsal proseslərinin təkmilləşdirilməsi və tullantıların idarə olunması kimi məsələlərlə əlaqəlidir. Beləliklə, onun elmi rəhbərlik fəaliyyəti yalnız fərdi tədqiqatçıların yetişdirilməsinə deyil, müxtəlif elmi mühitlər arasında əməkdaşlığın genişlənməsinə də xidmət edir.
Tahirə xanımın dissertasiya şuralarında və elmi seminarların işində iştirakı, müxtəlif dissertasiya işlərində opponent kimi çıxış etməsi onun elmi müzakirələrə və tədqiqatların qiymətləndirilməsinə verdiyi töhfəni göstərir. Elmi rəhbərlik gənc tədqiqatçıya mövzu seçməkdə, tədqiqatın məqsəd və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdə, elmi mənbələri təhlil etməkdə və nəticələri əsaslandırmaqda istiqamət verməyi tələb edir. Opponentlik isə elmi işə obyektiv yanaşmağı, onun güclü və mübahisəli tərəflərini müəyyənləşdirməyi, tədqiqatın elmi dəyərini əsaslandırılmış şəkildə qiymətləndirməyi nəzərdə tutur. Bu fəaliyyətlər alimin yalnız öz araşdırmalarını aparmadığını, elmi mühitin ümumi keyfiyyətinin qorunmasında da iştirak etdiyini göstərir.
Onun həyatında ailə də mühüm yer tutur. Tahirə xanım ailəlidir, iki qız övladı var. Həyat yoldaşı Rəşid Əli oğlu Hüseynov 1 iyul 1960-cı ildə Laçın rayonunda anadan olub, Bakı şəhər Yol Polisi İdarəsində yol polisi müfəttişi vəzifəsində çalışıb və hazırda təqaüddədir. O, Qarabağ müharibəsi veteranıdır. Böyük qızı Təhminə Doruk Rəşid qızı 25 dekabr 1986-cı ildə anadan olub, Qafqaz Universitetində təhsil alıb və ingilis dili müəllimi kimi çalışır. Ailəlidir, iki oğlu var. Kiçik qızı Hüseynzadə Sevinc Rəşid qızı 25 iyul 1988-ci ildə anadan olub, Qərb Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsini bitirib və bir oğul anasıdır.
Ailə həyatı ilə elmi fəaliyyətin bir arada davam etdirilməsi insanın vaxtını düzgün bölüşdürməsini, məsuliyyətlərini uzlaşdırmasını və müxtəlif sahələrdə səbirli olmasını tələb edir. Elmi işin özünəməxsus ritmi, mühazirələrə hazırlıq, tələbələrlə iş, tədqiqatlar, elmi məqalələr və təşkilati vəzifələr insanın gündəlik həyatında böyük zaman və diqqət tələb edir. Bu məsuliyyətlərin ailə həyatı ilə uzlaşdırılması isə ayrıca iradə və təşkilatçılıq bacarığı istəyir. Tahirə Haqverdiyevanın uzun illər ərzində elmi və pedaqoji fəaliyyətini davam etdirməsi onun həyatında peşə məsuliyyətinin nə qədər mühüm yer tutduğunu göstərir.
Tahirə xanımın şəxsiyyətinin maraqlı cəhətlərindən biri də elmi fəaliyyətinin arxasında dayanan yaradıcı dünyagörüşüdür.Tahirə xanım boş vaxtlarında rəsm çəkməyi sevir. Qara karandaşla portretlər işləməsi, mənzərələri rənglərin köməyi ilə canlandırması onun bədii duyumunun və müşahidə qabiliyyətinin ifadəsidir. Portret sənəti insanın zahiri cizgilərini təsvir etməklə yanaşı, üz ifadəsində və baxışlarında duyulan xarakteri, əhvalı və daxili aləmi də görməyi tələb edir. Qara karandaşın yaratdığı işıq-kölgə münasibətləri, incə xətlər və ton keçidləri rəssamdan səbir, diqqət və kompozisiya duyumu istəyir. Mənzərə rəssamlığında isə təbiətin rəngləri, işığın dəyişən çalarları və məkanın ahəngi insanın estetik qavrayışını üzə çıxarır. Elmlə rəssamlıq ilk baxışdan fərqli sahələr kimi görünsə də, onların arasında mühüm bir mənəvi yaxınlıq mövcuddur. Hər iki fəaliyyət müşahidəyə, təhlilə, detallara diqqət yetirməyə və görünənin arxasında dayanan mahiyyəti anlamağa əsaslanır. Alim araşdırdığı obyektin daxili quruluşunu və qanunauyğunluqlarını öyrəndiyi kimi, rəssam da təsvir etdiyi insanın və ya mənzərənin xarakterik xüsusiyyətlərini duymağa çalışır. Birində elmi nəticələr anlayışlar və faktlar vasitəsilə, digərində isə xətlər, rənglər və obrazlar vasitəsilə ifadə olunur. Bu baxımdan Tahirə xanımın elmi təfəkkürü ilə bədii maraqları bir-birinə zidd deyil, onun dünyagörüşünü müxtəlif istiqamətlərdən zənginləşdirən xüsusiyyətlərdir. Onun poeziyaya marağı da mənəvi dünyasının başqa bir ifadəsidir. Tahirə Haqverdiyeva şeirlərini əsasən özü üçün yazır, hisslərini və düşüncələrini sözlərin ahəngində ifadə edir. Poeziya insanın daxilindəki duyğulara forma vermək, gündəlik həyatın səs-küyündən uzaqlaşaraq öz düşüncələri ilə baş-başa qalmaq imkanı yaradır. Bəzən sözə çevrilən bir hiss insanın özü üçün belə yeni məna qazanır; bəzən də misralar həyatın adi görünən anlarında gizlənən duyğuları üzə çıxarır. Şeirlərini özü üçün yazması onun yaradıcılığa şəxsi və səmimi münasibətini göstərir. Burada əsas məqsəd ictimai tanınma deyil, daxili aləmin ifadəsi və söz vasitəsilə mənəvi rahatlıq tapmaqdır. Tahirə xanımın rəsm əsərlərinin ictimaiyyətə təqdim olunması onun sənətə marağının əlamətdar hadisələrindən biri olmuşdur. 11 mart 2025-ci ildə Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində memar olmayan qadınların rəsm və dekorativ-tətbiqi sənət nümunələrindən ibarət “Möcüzə yaradan əllər” adlı sərgi təşkil edilmişdir. Sərgidə Tahirə Haqverdiyevanın çəkdiyi rəsmlərin nümayiş olunması onun elmi fəaliyyətlə yanaşı, bədii yaradıcılığa da vaxt ayırdığını göstərən mənalı hadisədir. Sərginin adı da özündə dərin bir məna daşıyır: insan əlləri yalnız peşəkar işin, istehsalın və elmi təcrübənin vasitəsi deyil, eyni zamanda gözəllik yaradan, duyğuları təsvirə çevirən və daxili dünyanı başqalarına çatdıran yaradıcı qüvvədir. “Möcüzə yaradan əllər” sərgisi qadınların müxtəlif peşə sahələrində çalışmaqla yanaşı, öz yaradıcı potensiallarını inkişaf etdirmək imkanlarını da nümayiş etdirən bir platforma kimi dəyərləndirilə bilər. İnsan yalnız bir peşə ilə müəyyənləşmir; onun şəxsiyyətində müxtəlif maraqlar, qabiliyyətlər və duyğular yanaşı mövcud ola bilər. Tahirə Haqverdiyevanın rəsmlərinin sərgidə nümayiş olunması da elmi fəaliyyətlə sənətə marağın eyni insanda necə ahəngdar şəkildə birləşə bildiyini göstərir. Onun həyatında laboratoriya və auditoriyanın dəqiqliyi ilə rəssamlığın estetik duyumu, elmi mətnlərin məntiqi ilə poeziyanın emosional dili özünəməxsus bir bütövlük yaradır. Güllərə olan sevgisi də Tahirə xanımın zərif estetik duyumunun gündəlik həyatda görünən cəhətlərindəndir. Güllər təbiətin ən incə gözəllik nümunələrindən biri olmaqla yanaşı, insanın həyatla münasibətində qayğının, zərifliyin və yenilənmənin rəmzi kimi də qəbul edilir. Bir gülün rəngindəki çalarları görmək, ləçəklərinin quruluşuna diqqət yetirmək, onun təbiətdə yaratdığı gözəllikdən zövq almaq insanın ətraf aləmə həssas münasibətindən xəbər verir. Güllərə məhəbbət, rəsmə maraq və poeziya sevgisi onun daxili dünyasının bədii-estetik qatlarını tamamlayır. Beləliklə, Tahirə Axi qızı Haqverdiyevanın şəxsiyyətində alim, pedaqoq, təşkilatçı və yaradıcı insan xüsusiyyətləri bir-birini tamamlayır. Onun elmi araşdırmaları texniki biliklərin inkişafına, dərslik və tədris vəsaitləri gələcək mühəndislərin hazırlanmasına, rəhbərlik fəaliyyəti universitetin təşkilati həyatına, rəssamlıq və poeziyaya marağı isə mənəvi dünyasının zənginləşməsinə xidmət edir. Bu müxtəlif istiqamətlər onun həyat yolunun bütöv mənzərəsini yaradır və insanın intellektual fəaliyyəti ilə bədii duyumunun bir-birini gücləndirə bildiyini göstərir.
Bu maraq onun ailə həyatında da müəyyən izlər buraxıb. Qızlarının uşaqlıq illərində musiqi və rəsm dərsləri ilə məşğul olması, böyük qızının piano, kiçik qızının isə skripka öyrənməsi ailədə yaradıcılığa və estetik zövqə münasibətin mövcudluğunu göstərən məqamlardandır. Elmi təfəkkürlə incəsənətə marağın bir arada olması insanın dünyanı müxtəlif rakurslardan görməsinə imkan yaradır. Elm hadisələrin daxili qanunauyğunluqlarını araşdırır, sənət isə insanın duyğularını, müşahidələrini və təəssüratlarını ifadə edir. Bu iki istiqamətin qovuşduğu yerdə dünya daha geniş, daha dərin və daha rəngarəng görünür.
Tahirə Axi qızı Haqverdiyevanın həyat yoluna bütöv nəzər saldıqda bir həqiqət aydın görünür: onun peşəkar yüksəlişi təsadüfi uğurların deyil, ardıcıl təhsilin, praktik təcrübənin, elmi axtarışların və uzun illər davam edən zəhmətin nəticəsidir. Orta məktəbdən sonra istehsalatda çalışması, ali mühəndis təhsili alması, mühəndis və aparıcı mühəndis kimi işləməsi, universitetdə assistentlikdən professorluğa qədər yüksəlməsi bu yolun əsas mərhələlərini təşkil edir. Namizədlik və doktorluq dissertasiyalarının müdafiəsi onun elmi axtarışlarının dərinliyini, dərslikləri və tədris vəsaitləri bilikləri sistemləşdirmək bacarığını, fakültə dekanlığı və elmi katiblik fəaliyyəti isə təşkilatçılıq təcrübəsini nümayiş etdirir.
Təhsil insanın qarşısında qapılar açır, lakin həmin qapılardan hansı istiqamətdə keçmək, əldə edilən bilikləri necə inkişaf etdirmək və cəmiyyətin xeyrinə necə istifadə etmək insanın öz iradəsindən, zəhmətindən və mənəvi məsuliyyətindən asılıdır. Tahirə Haqverdiyevanın həyat yolu bu fikrin canlı ifadəsidir. O, ali təhsilini peşəkar fəaliyyətin başlanğıcı kimi qəbul edib, istehsalat təcrübəsini elmi araşdırmalarla zənginləşdirib, elmi nəticələrini dərsliklər və pedaqoji fəaliyyət vasitəsilə tələbələrə çatdırıb, qazandığı təcrübəni gənc tədqiqatçıların yetişdirilməsinə yönəldib.
Onun fəaliyyətini səciyyələndirən əsas məqamlardan biri də elmi əməyin davamlılığıdır. Elmdə həqiqi nəticə bir gündə yaranmır. O, illərlə aparılan müşahidələrin, təcrübələrin, müqayisələrin, müzakirələrin və təkrar araşdırmaların bəhrəsidir. Eyni zamanda elmi-pedaqoji fəaliyyət insanın daim öyrənməsini, yenilənməsini və dəyişən tələblərə uyğunlaşmasını tələb edir. Tahirə xanımın müxtəlif illərdə nəşr etdirdiyi dərsliklər, davam etdirdiyi elmi araşdırmalar və gənc alimlərlə işi bu davamlılığın ayrı-ayrı ifadələridir.
Bu gün onun adı təkcə elmi dərəcə və vəzifələrlə deyil, həm də tikinti materialları texnologiyası sahəsində apardığı araşdırmalar, hazırladığı dərsliklər, yetişdirilməsində iştirak etdiyi gənc mütəxəssislər və universitet həyatındakı çoxillik fəaliyyəti ilə səciyyələnir. Onun tərcümeyi-halında sadalanan hər bir mərhələ — istehsalatda keçən illər, ali məktəbdə təhsil, mühəndislik fəaliyyəti, elmi dərəcələr, professorluq, dekanlıq, elmi katiblik, dərslik müəllifliyi və elmi rəhbərlik — vahid bir məqsədin müxtəlif ifadələridir: biliyi dərinləşdirmək, onu sistemləşdirmək və gələcək nəsillərə ötürmək.
Tahirə Axi qızı Haqverdiyevanın ömür salnaməsi göstərir ki, insanın həqiqi yüksəlişi təkcə tutduğu mövqedə deyil, həmin mövqeyə hansı yolla gəlib çatmasında, qazandığı bilikləri necə qorumasında və başqalarının inkişafı üçün hansı imkanlar yaratmasındadır. Onun həyatında təhsil başlanğıc, istehsalat təcrübəsi möhkəm təməl, elmi araşdırma axtarışın davamı, pedaqoji fəaliyyət isə qazanılmış biliyin cəmiyyətə ötürülməsi missiyası kimi bir-birini tamamlayır. Belə bir ömür yolu gənc nəslə zəhmətin, məqsədyönlülüyün və fasiləsiz öyrənməyin əhəmiyyətini xatırladır.
Elmin işığı yalnız onu daşıyan insanın yolunu aydınlatdıqda deyil, başqalarının yoluna da nur saldıqda daha böyük məna qazanır. Tahirə Haqverdiyevanın çoxillik fəaliyyəti də məhz bu mənəvi ölçü ilə dəyərləndirilə bilər: bilikdən biliyə, təcrübədən təcrübəyə, müəllimdən tələbəyə, alimdən gənc tədqiqatçıya uzanan bir yol. Bu yolun hər mərhələsində zəhmət, məsuliyyət və öyrənmək əzmi dayanır. Onun həyat hekayəsi bir daha təsdiq edir ki, insanın elmi və mənəvi irsi yalnız yazdığı əsərlərdə deyil, yetişməsinə kömək etdiyi mütəxəssislərdə, ötürdüyü biliklərdə və cəmiyyətin gələcəyinə verdiyi töhfələrdə yaşayır.Tahirə Axi qızı Haqverdiyevanın ömür yolu elmin səbir və zəhmətlə yoğrulan, biliyin mənəvi məsuliyyətlə ucalan, insan əməyinin isə zaman keçdikcə daha böyük dəyər qazanan bir salnaməsidir. Onun keçdiyi yol bir daha təsdiqləyir ki, əsl alimin böyüklüyü yalnız qazandığı elmi dərəcələrdə, tutduğu vəzifələrdə və layiq görüldüyü təltiflərdə deyil, həm də cəmiyyətə qazandırdığı biliklərdə, yetişməsinə töhfə verdiyi gənc mütəxəssislərdə və gələcək nəsillərə miras qoyduğu elmi irsdə təcəssüm edir. Çünki elmin ən böyük uğuru əldə olunan nəticələrin yalnız kitabların səhifələrində qalması deyil, həmin biliklərin yeni düşüncələrə, yeni tədqiqatlara və daha böyük nailiyyətlərə yol açmasıdır.
İnanırıq ki, professor Tahirə Haqverdiyevanın zəngin elmi təcrübəsi, tükənməz araşdırma həvəsi, pedaqoji fəaliyyəti və elmə sədaqəti bundan sonra da yeni uğurların əsasını qoyacaq, onun elmi axtarışları daha neçə-neçə gənc tədqiqatçıya istiqamət verəcək, müəllifi olduğu əsərlər isə gələcək mühəndislərin və alimlərin bilik dünyasının zənginləşməsinə xidmət edəcək. Arzu edirik ki, ömrünün bundan sonrakı səhifələri yeni elmi kəşflərlə, dəyərli tədqiqatlarla, uğurlu layihələrlə, sevindirici nailiyyətlərlə və xoşbəxt anlarla zəngin olsun. Ona möhkəm cansağlığı, ailə səadəti, könül xoşluğu, mənəvi rahatlıq, tükənməz enerji, yaradıcılıq ilhamı və gələcək fəaliyyətində bol-bol uğurlar arzulayırıq.
Qoy elmimizin inkişafı naminə gördüyü işlər, illərlə topladığı bilik və təcrübə, yazdığı dərsliklər və yetişdirilməsinə töhfə verdiyi gənc mütəxəssislər gələcək nəsillərin yoluna işıq saçan bir çırağa çevrilsin. Qoy bu çıraq auditoriyalarda biliyə can atan tələbələrin, laboratoriyalarda yeni axtarışlar aparan tədqiqatçıların, elmi kəşflərə doğru addımlayan gənc alimlərin yolunu daim aydınlatsın. Onun elmi irsi yeni nəsillərə yalnız bilik deyil, həm də zəhmətə sədaqət, peşə məsuliyyəti, yaradıcı düşüncə və məqsədə inam aşılasın.
Çünki elmə həsr edilən ömür yalnız bir insanın şəxsi nailiyyətləri ilə tamamlanmır; o, yetişdirdiyi mütəxəssislərin uğurlarında, irəli sürdüyü elmi fikirlərin davamında və gələcəyə ötürdüyü mənəvi dəyərlərdə yaşayır. Tahirə Axi qızı Haqverdiyevanın həyat yolu da məhz bu həqiqətin ifadəsidir: insan öz biliyini başqaları ilə bölüşdükcə, elmin inkişafına töhfə verdikcə və gələcək nəsillərin yetişməsinə xidmət etdikcə ömrünün mənasını daha da zənginləşdirir.
Qoy Tahirə xanımın elmi fəaliyyətinin işığı daim parlasın, zəhmətinin bəhrələri yeni nailiyyətlərə çevrilsin, gələcək fəaliyyəti uğurlarla müşayiət olunsun! Qoy elmimizin tərəqqisi naminə gördüyü işlər gələcək nəsillərə yol göstərən bir çıraq kimi heç zaman sönməsin, hər yeni nəslin biliyə, yaradıcılığa və elmi axtarışlara olan sevgisi ilə daha da alovlansın. Çünki biliklə işıqlanan yolun sonu yoxdur — o yol hər yeni kəşflə, hər yeni uğurla və hər yetişən alimlə yenidən başlayır.
YENİNEWSTV24.AZ
Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü YENİNEWSTV24.AZ
9 views