Gündüzün ilk işıqları küçələrə süzüləndə, məktəb yoluna düzülən körpə addımların səsini bəzən qorxunun soyuq kölgəsi kəsir. İnsan qəlbinin ən ali və ən incə məqamlarından biri, şübhəsiz ki, özündən zəif olan hər bir canlıya bəslədiyi mərhəmət və şəfqətdir. Xalqımızın genetik yaddaşından, əsrlərin mənəvi köklərindən su içən heyvan sevgisi təbiətə, həyata və yaradılana göstərilən humanist münasibətin təbii təzahürlərindən biridir. Lakin bu gün şəhər və rayonlarımızda yaşanan bəzi acı reallıqlar bizi sivil cəmiyyətin fundamental prinsiplərindən biri ilə üz-üzə qoyur: insan həyatı, xüsusilə də sabaha ümidlə boylanan məsum uşaqlarımızın fiziki və psixoloji təhlükəsizliyi hər cür mülahizədən üstün tutulmalı, qorunması isə cəmiyyətin və dövlətin mühüm vəzifələrindən biri olmalıdır.
Mərhəmət və humanist hisslər cəmiyyətin vahimə içində yaşamasına, küçələrin isə hər an təhlükə yarada biləcək məkanlara çevrilməsinə səbəb olan vəziyyətə laqeyd yanaşmağa əsas verə bilməz. Bu gün küçə və məhəllələrimizdə nəzarətsiz şəkildə artan sahibsiz itlər artıq yalnız şəhər mühitinin bir hissəsi kimi qəbul edilə bilməz. Xüsusilə sürü halında hərəkət edən, insanlara qarşı qorxu və aqressiya nümayiş etdirən heyvanlar böyükdən tutmuş azyaşlılara qədər hər kəs üçün real təhlükə yarada bilər. Problemin mahiyyəti də məhz burada başlayır: bir tərəfdə canlılara mərhəmət göstərmək istəyən insan, digər tərəfdə isə təhlükəsiz küçə, təhlükəsiz məktəb yolu və qorunmalı olan uşaq həyatı dayanır.
Məsələyə yalnız emosional müstəvidən deyil, etoloji və baytarlıq baxımından yanaşdıqda da problemin bir sıra amillərlə bağlı olduğu görünür. Küçələrdə yaşayan itlərin davranışına onların sosiallaşma səviyyəsi, insanlarla əvvəlki təcrübəsi, qida və ərazi uğrunda rəqabət, qorxu, xəstəlik və digər bioloji və mühit amilləri təsir göstərə bilər. Qrup halında hərəkət edən heyvanlarda isə müəyyən davranışların daha qabarıq şəkildə meydana çıxması mümkündür. Bu zaman insanlara qarşı qorxu və ya aqressiv reaksiyalar yarana, xüsusilə də qəfil hərəkət edən, qaçan və özünü müdafiə etmək imkanları məhdud olan uşaqlar risk qarşısında qala bilərlər. Buna görə də sahibsiz heyvan probleminə nə yalnız heyvan sevgisi prizmasından, nə də yalnız təhlükə və cəza müstəvisindən yanaşmaq doğrudur. Burada elmi əsaslandırılmış, humanist və eyni zamanda insan təhlükəsizliyini qoruyan sistemli idarəetmə mexanizminə ehtiyac var.
Kənd və rayon yerlərində isə vəziyyət bəzi hallarda daha mürəkkəb xarakter alır. Yaşayış məntəqələri ilə təbii ərazilərin sərhədlərinin yaxınlığı, qida mənbələrinin dəyişməsi və vəhşi heyvanların yaşayış məntəqələrinə yaxınlaşması insanlarla heyvanlar arasında qarşılaşmaların artmasına səbəb ola bilər. Çaqqallar və digər vəhşi heyvanlar müəyyən şəraitdə həm insan sağlamlığı, həm də kənd təsərrüfatı üçün risk yarada bilər. Xüsusilə quduzluq kimi zoonoz xəstəliklərin mövcudluğu məsələyə yalnız məişət və təhlükəsizlik problemi kimi deyil, həm də ictimai səhiyyə və baytarlıq nəzarəti baxımından yanaşmağı zəruri edir. Heyvandarlıqla məşğul olan insanların təsərrüfatlarına dəyən zərər isə onsuz da ağır olan sosial-iqtisadi yükü daha da artırır.
Bu problemin soyuq nəzəriyyə deyil, birbaşa həyatımızın içində yaşanan ağrılı həqiqət olduğunu Daşkəsən rayonunda baş verdiyi bildirilən son hadisə bir daha gündəmə gətirdi. İsmət Qayıbov küçəsi 3 ünvanından rayon mərkəzinə və Nəsimi adına 1 saylı tam orta məktəbə doğru gedən ailənin və azyaşlı uşaqların sürü halında hərəkət edən itlərin hücumuna məruz qalması ilə bağlı redaksiyamıza müraciət daxil olub. Məktəbə — işıqlı gələcəyə, elmin və təhsilin ünvanına doğru addımlayan uşaqların yaşadığı qorxu və sarsıntı, hadisədən sonra redaksiyamızın qaynar xəttinə müraciət edən valideynin danışığında öz əksini tapıb. Övladının təhlükə qarşısında qalması valideyn üçün yalnız həmin anın qorxusu deyil, sonradan da uşağın psixoloji vəziyyətinə təsir edə biləcək ağır bir təcrübədir. Uşaq məktəb yolunda özünü təhlükəsiz hiss etmirsə, küçə onun üçün öyrənmək, oynamaq və sərbəst hərəkət etmək məkanı olmaqdan çıxıb qorxu məkanına çevrilirsə, bu məsələ artıq bütün cəmiyyətin diqqətini tələb edir.
Burada söhbət heyvanlara qarşı amansız münasibətdən getmir. Əksinə, sağlam cəmiyyət həm insan həyatını, həm də heyvanların həyatını qorumağı bacaran cəmiyyət olmalıdır. Lakin bunun üçün küçələrdə sahibsiz heyvanların nəzarətsiz və baxımsız vəziyyətdə qalmasına imkan verilməməli, problemin həlli yalnız hadisə baş verdikdən sonra gündəmə gətirilməməlidir. Əgər bir ərazidə sakinlər dəfələrlə it sürülərindən şikayət edirlərsə, xüsusilə məktəb yollarında və insanların intensiv hərəkət etdiyi məkanlarda təhlükə yaranırsa, aidiyyəti qurumların həmin müraciətləri sistemli şəkildə araşdırması və risklərin qarşısının alınması üçün tədbirlər görməsi vacibdir.
Bu baxımdan yerli icra hakimiyyətləri, bələdiyyələr, sanitariya və epidemioloji xidmətlər, baytarlıq qurumları və digər aidiyyəti strukturlar arasında əlaqələndirilmiş fəaliyyətin qurulması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sahibsiz heyvanları küçələrdə ac, xəstə, baxımsız və nəzarətsiz vəziyyətdə buraxmaq nə heyvanların rifahının qorunmasıdır, nə də insan təhlükəsizliyinin təmin olunması. Məsuliyyətli yanaşma həm heyvanların qorunmasını, həm də insanların təhlükəsizliyini eyni sistem daxilində nəzərə almalıdır.
Problemin həlli üçün ilk növbədə şəhər və rayonlarda sahibsiz heyvanların sayının, yaşayış məntəqələrində toplandığı ərazilərin və insanların həyatına yaratdığı risklərin dəqiq müəyyənləşdirilməsi lazımdır. Bundan sonra heyvanların humanist şəkildə tutulması, baytarlıq müayinəsindən keçirilməsi, xəstə və sağlam heyvanların müəyyənləşdirilməsi, peyvəndləmə, sterilizasiya və identifikasiya tədbirlərinin həyata keçirilməsi, zəruri hallarda isə uyğun sığınacaqlarda yerləşdirilməsi sistemli şəkildə təşkil olunmalıdır. Xüsusilə nəzarətsiz çoxalmanın qarşısının alınması uzunmüddətli həllin əsas istiqamətlərindən biri kimi nəzərdən keçirilməlidir. Bununla yanaşı, əhali arasında heyvanlarla təhlükəsiz davranış qaydaları, uşaqların itlərlə qarşılaşarkən hansı davranışları göstərməli olduğu və dişləmə və ya cızılma halında dərhal tibbi yardıma müraciətin vacibliyi barədə maarifləndirmə işi də gücləndirilməlidir.
Kənd yerlərində isə vəhşi heyvanların yaşayış məntəqələrinə yaxınlaşması ayrıca monitorinq edilməli, quduzluğun profilaktikası, ev və kənd təsərrüfatı heyvanlarının peyvəndlənməsi, tullantı və qida mənbələrinin nəzarətdə saxlanılması kimi tədbirlər gücləndirilməlidir. Ekoloji tarazlıq nəzərə alınmadan vəhşi heyvan populyasiyalarına müdaxilə edilməsi də düzgün yanaşma deyil. Burada əsas məqsəd təbiətin öz qanunauyğunluqlarını pozmadan insanlarla vəhşi təbiət arasındakı təhlükəli təmasların minimuma endirilməsi olmalıdır.
Bu məsələni yalnız bir rayonun, bir küçənin və ya bir ailənin problemi kimi görmək də doğru olmaz. Bu, şəhərsalma, baytarlıq, ictimai səhiyyə, ekologiya, yerli idarəetmə və ictimai məsuliyyətin kəsişdiyi çoxşaxəli bir problemdir. Hər bir məktəb yolunun təhlükəsizliyi, hər bir uşağın küçədə qorxmadan hərəkət edə bilməsi cəmiyyətin ümumi rifahının göstəricilərindən biridir. Uşaqlar səhər məktəbə gedərkən yollarının təhlükəsiz olduğuna inanmalıdırlar. Valideyn övladını məktəbə yola salarkən onun qarşısına hansı təhlükənin çıxa biləcəyi barədə daim narahatlıq keçirməməlidir.
Xalqımızın qəlbindəki mərhəmət və şəfqət hissi tükənməzdir. Bu mərhəmət küçədə yaşayan heyvanların da qorunmasını, onların xəstəlikdən, aclıqdan və amansız münasibətdən uzaq olmasını tələb edir. Lakin humanist cəmiyyət anlayışı eyni zamanda insan həyatının və uşaqların təhlükəsizliyinin etibarlı şəkildə qorunmasını da tələb edir. Bu iki dəyəri bir-birinə qarşı qoymaq deyil, onları düzgün idarəetmə və elmi yanaşma ilə uzlaşdırmaq lazımdır. Küçələrimiz qorxunun və vahimənin məkanı deyil, uşaqlarımızın sərbəst addımladığı, oynadığı, məktəbə təhlükəsiz şəkildə getdiyi, qəhqəhələrinin əks-səda verdiyi hüzur məkanları olmalıdır. Bunun üçün isə hadisələr baş verdikdən sonra yalnız təəssüf ifadə etmək kifayət deyil. Problemin kökündən araşdırılması, aidiyyəti qurumların koordinasiyalı fəaliyyət göstərməsi, davamlı nəzarət və nəticəyönümlü tədbirlərin həyata keçirilməsi zəruridir. Çünki küçədə təhlükəsiz addımlayan bir uşağın qorxusuz baxışı, əslində, cəmiyyətin öz gələcəyinə verdiyi dəyərin ən sadə və ən aydın göstəricisidir
YENİNEWSTV24.AZ
Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü
13 views