Elə insanlar var ki, onların ömür yolu yalnız şəxsi həyatlarının xronologiyasından ibarət olmur, yaşadıqları dövrün mənəvi mənzərəsinə, elm və təhsil tarixinin müəyyən səhifələrinə, xalqın yaddaşında qorunan dəyərlərin öyrənilməsinə və gələcək nəsillərə çatdırılmasına çevrilir. Belə insanların adı çəkiləndə insanın təsəvvüründə təkcə alim, müəllim, tədqiqatçı obrazı deyil, illərin zəhməti ilə formalaşmış mənəvi dünya, sözə və elmə sədaqət, xalqın yaratdığı dəyərlərə hörmət və gələcək nəslin yetişdirilməsinə məsuliyyət hissi canlanır. Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Ulduz Bəşir qızı Mürşüdovanın elmi-pedaqoji fəaliyyəti də məhz belə zəngin və çoxşaxəli bir yolun ifadəsidir. Onun yaradıcılığına nəzər saldıqca Azərbaycan folklorunun dərin qatlarına enən, xalqın yaddaşında yaşayan söz və düşüncə nümunələrini araşdıran, milli davranış mədəniyyətinin mənşəyini və mahiyyətini öyrənən, müxtəlif xalqların folklorunu müqayisəli şəkildə tədqiq edən və uzun illər pedaqoji fəaliyyət göstərən ziyalı obrazı qarşımızda canlanır.
22 mart 1958-ci ildə Azərbaycanın qədim mədəniyyət beşiklərindən biri olan Şəki şəhərində dünyaya gələn Ulduz Mürşüdovanın həyat və yaradıcılıq yoluna doğulduğu şəhərin mənəvi atmosferindən kənarda nəzər salmaq çətindir. Şəki əsrlərin yaddaşını, sənətkarlıq ənənələrini, xalq yaradıcılığını, zəngin dil və folklor nümunələrini özündə yaşadan canlı mədəniyyət məkanıdır. Şəhərin qədim küçələri, məhəllələri, sənətkarları, soyları, ləqəbləri, adətləri, mərasimləri və xalq arasında dolaşan deyimləri sanki böyük bir açıq kitabın səhifələridir. Həmin kitabı oxumaq üçün isə yalnız göz deyil, yaddaş, müşahidə və elmi təfəkkür də lazımdır. Ulduz Mürşüdovanın sonrakı elmi fəaliyyətində doğma mühitin bu mənəvi izlərini görmək mümkündür.
Azərbaycan Dillər Universitetində aldığı ali təhsil onun gələcək elmi-pedaqoji fəaliyyətinin mühüm təməlini formalaşdırmış, filologiya sahəsində qazandığı biliklər isə onu dil, ədəbiyyat, folklor və təhsil məsələlərinin qovuşduğu geniş elmi mühitə gətirib çıxarmışdır. Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi və dosent elmi adı uzun illər davam edən elmi-pedaqoji əməyin akademik göstəriciləridir. Lakin alim haqqında danışarkən elmi dərəcə və elmi ad yalnız zahiri göstəricilərdir. Əsl alim portreti onun araşdırdığı problemlərdə, verdiyi suallarda, yazdığı əsərlərdə və özündən sonra gələnlərə buraxdığı elmi izdə görünür.
Ulduz Mürşüdovanın elmi yaradıcılığının əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycan folklorudur. Onun tədqiqatlarında folklor sadəcə mətnlərin toplanması və təsnifatı səviyyəsində qalmır; xalqın mənəvi aləmi, davranışı, tərbiyəsi, dünyagörüşü, dili və milli yaddaşı ilə əlaqələndirilir. Çünki folklor yalnız nağıllar, əfsanələr, atalar sözləri, laylalar, inanclar və mərasimlər toplusu deyil. O, xalqın əsrlər boyu yaratdığı mənəvi dildir. Xalq yazmadığı tarixini bəzən nağılda danışır, həyat təcrübəsini atalar sözündə ümumiləşdirir, dünyaya münasibətini inanclarda ifadə edir, övladına olan sevgisini laylada yaşadır, gündəlik davranış qaydalarını deyimlərdə qoruyur. Bu baxımdan folkloru araşdırmaq xalqın özünü, onun düşüncə və mənəviyyat dünyasını araşdırmaq deməkdir.
Ulduz Mürşüdovanın elmi yolunun mühüm istiqamətlərindən biri Rəşidbəy Əfəndizadə və folklor mövzusudur. Rəşidbəy Əfəndizadənin yaradıcılığında folklorla bağlı məsələlərin öyrənilməsi Azərbaycan ədəbiyyatı, maarifçilik, müəllimlik və xalq yaradıcılığı münasibətlərinin araşdırılması baxımından mühüm elmi əhəmiyyət daşıyır. Ulduz Mürşüdova bu mövzuya müxtəlif illərdə ardıcıl şəkildə müraciət etmişdir. 1991-ci ildə “Rəşid bəy Əfəndizadə və folklor” mövzusunda Azərbaycan Folklorşünaslarının konfransında çıxış etməsi, 1994-cü ildə “Rəşidbəy Əfəndizadə yaradıcılığında şifahi ədəbiyyat motivləri”, 1997-ci ildə “Rəşidbəy Əfəndizadə yaradıcılığında inamlar” və “Rəşidbəy Əfəndizadə Azərbaycan folklorunun toplayıcısı və tədqiqatçısıdır” kimi araşdırmaları bu istiqamətin onun elmi fəaliyyətində davamlı xarakter daşıdığını göstərir.
Bu tədqiqatların nəticəsi kimi 2004-cü ildə Bakıda “Rəşidbəy Əfəndizadə və Folklor” monoqrafiyasının nəşr olunması alimin elmi yolunda mühüm mərhələdir. Monoqrafiya uzun illər davam edən mütaliənin, mənbə araşdırmasının, müqayisə və təhlilin nəticəsi kimi meydana çıxmışdır. Rəşidbəy Əfəndizadə irsinə müraciət etməklə Ulduz Mürşüdova Azərbaycan ədəbiyyatı ilə folklorun qarşılıqlı əlaqələrinin, şifahi xalq yaradıcılığının ədəbi düşüncəyə təsirinin və folklorun maarifçi şəxsiyyətlərin yaradıcılığındakı rolunun araşdırılmasına töhfə vermişdir.
Lakin onun elmi yaradıcılığı yalnız bu istiqamətlə məhdudlaşmır. Sonrakı tədqiqatlarda folklor və insan tərbiyəsi, ənənəvi davranış, davranış mədəniyyəti, milli-mənəvi dəyərlər kimi məsələlər mühüm yer tutur. “Folklor və insan tərbiyəsi”, “İnsan tərbiyəsində folklorun rolu”, “Azərbaycan folklorunda ənənəvi davranış”, “Azərbaycan folkloru Azərbaycan xalqının ənənəvi davranışıdır”, “Folklor və davranış mədəniyyəti” kimi əsərlər alimin folklora yalnız ədəbi nümunə kimi deyil, xalqın tərbiyə sisteminin mühüm komponentlərindən biri kimi yanaşdığını göstərir.
İnsan şəxsiyyətinin formalaşmasında ailə, məktəb və sosial mühitlə yanaşı folklorun da özünəməxsus rolu vardır. Uşaq yaxşı ilə pisi, mərdliklə qorxaqlığı, doğruluqla yalanı çox zaman nağılların, atalar sözlərinin, xalq deyimlərinin və ailə söhbətlərinin dili ilə öyrənir. Nağılda xeyirin qalib gəlməsi mənəvi ölçü yaradır, atalar sözü nəsillərin həyat təcrübəsini ümumiləşdirir, layla isə ana məhəbbətini və arzularını yaşadır. Bu mənada folklor xalqın yaratdığı qədim pedaqogikadır. Ulduz Mürşüdovanın bu istiqamətdəki araşdırmaları onun folklorşünas alim olmaqla yanaşı, pedaqoji düşüncəyə malik tədqiqatçı olduğunu da göstərir.
Folklor və davranış mədəniyyəti arasındakı əlaqənin araşdırılması da diqqətəlayiqdir. Böyüyə hörmət, kiçiyə qayğı, qonaqpərvərlik, ailə və qonşuluq münasibətləri, toy və yas mərasimləri kimi sosial davranış modelləri əsrlər ərzində formalaşaraq xalq yaddaşında qorunmuşdur. Folklor həmin mədəniyyətin yaddaşını yaşadır. Xalqın yaratdığı sözlə onun yaşadığı həyat arasında möhkəm bağ vardır və folklor nümunələri müəyyən dövrlərin sosial-mənəvi mühitindən xəbər verə bilir.
Alimin yaradıcılığında inanclar, mif və əfsanələrə müraciət də xüsusi yer tutur. “Mif əfsanələr”, “Azərbaycan inanmları”, “Naqualizm və tunalizm” kimi mövzular xalq düşüncəsinin qədim qatlarının araşdırılmasına yönəlmişdir. İnsan tarix boyu təbiət hadisələrini, doğum və ölümü, bərəkət və quraqlığı, həyat və ətraf aləmlə münasibətini anlamağa çalışmış, bunun nəticəsində müxtəlif mifoloji təsəvvürlər və inanclar yaranmışdır. Bu nümunələrdə yalnız qədim insanın dünyanı izah etmək cəhdi deyil, onun qorxuları, arzuları, ümidləri və təbiətlə münasibəti də yaşayır. Mif və əfsanələrin öyrənilməsi bu baxımdan insanlığın özünü dərk etmə tarixinin araşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Ulduz Mürşüdovanın elmi fəaliyyətinin digər mühüm istiqaməti müqayisəli folklorşünaslıqdır. “Azərbaycan və Şimali Amerika folklorunda oxşar motivlər”, “Türk-Azərbaycan və Şimali Amerika-Hindu folkloru”, “Şimali Amerika hindu folklorunun mənbələri”, “Azərbaycan və Şimali Amerika folklorunda totemlər”, “Naqualizm və tunalizm” kimi mövzular onun Azərbaycan folklorunu dünya folklor məkanı daxilində müqayisəli şəkildə öyrənməyə marağını göstərir. Müxtəlif xalqların təbiətə, heyvanlara, ailəyə, mərasimlərə, həyat və ölüm məsələlərinə münasibətində müəyyən ortaq motivlərə rast gəlinsə də, hər xalq həmin motivləri öz tarixi, coğrafiyası və mədəni yaddaşı əsasında fərqli şəkildə mənalandırır. Müqayisəli folklorşünaslığın əhəmiyyəti də məhz bu oxşarlıq və fərqləri elmi kontekstdə üzə çıxarmaqdadır.
“Hindu tayfalarının toy adətləri” mövzusunda araşdırma da müxtəlif xalqların ailə və mərasim mədəniyyətlərinə marağın göstəricisidir. Toy mərasimlərində ailə, qohumluq, sosial münasibətlər, musiqi, geyim, məişət, inanclar və davranış normaları öz əksini tapır. Buna görə mərasim folklorunun araşdırılması bütöv bir cəmiyyətin mədəni kodlarının öyrənilməsinə imkan verir.
Azərbaycan folklorunun tərcümə problemlərinin araşdırılması da alimin elmi fəaliyyətində mühüm istiqamətlərdəndir. Folklor mətnini başqa dilə çevirmək yalnız sözləri dəyişmək deyil,həmin sözlərin arxasında dayanan məişət, adət, inanc, yumor və dünyagörüşü də başqa mədəniyyətə çatdırılmalıdır. “Azərbaycan folklorunda tərcümə problemləri” mövzusuna müraciət bu məsələnin elmi əhəmiyyətini göstərir. “The Images of Azerbaijan folktales” kimi ingilisdilli elmi işi isə Azərbaycan folklorunun beynəlxalq elmi ünsiyyət müstəvisində təqdim olunmasına nümunədir.
Alimin elmi maraqları atalar sözləri və xalq deyimlərini də əhatə edir. “Atalar sözləri-paremiologiya”, “Atalar sözləri ümumxalq təfəkkürünün məhsuludur” və “Xalq deyimlərinin tədqiqi” kimi araşdırmalar xalqın həyat təcrübəsinin dildə necə qorunduğunu öyrənməyə yönəlmişdir. Atalar sözləri əsrlər boyu toplanmış həyat təcrübəsinin yığcam fəlsəfəsidir. Xalq deyimləri isə gündəlik danışıqda yaşayan milli düşüncə kodlarını qoruyur. İnsanların sevinci, kədəri, münasibətləri və hadisələri necə məcazlaşdırması dilin içində yaşayan mədəni yaddaşın göstəricilərindəndir.
Ulduz Mürşüdovanın doğma Şəki ilə bağlı tədqiqatları da bu yaddaş xəttinin mühüm hissəsidir. “Şəkidə məhəllə adları, soylar və ləqəblər” əsərinin II cildinin hazırlanması şəhərin sosial və mənəvi tarixinin araşdırılması baxımından diqqətəlayiqdir. Məhəllə adlarının, soyların və ləqəblərin arxasında ailə tarixləri, sənətkarlıq ənənələri, insanların xarakter xüsusiyyətləri və keçmiş hadisələr dayana bilər. Bir şəhərin tarixini yalnız rəsmi sənədlər deyil, onun yaddaşında yaşayan adlar və deyimlər də yazır. Bu baxımdan belə materialların toplanması şəhərin görünməyən tarixini qorumaq deməkdir.
“Azərbaycanın Balakən-Şəki folklorunda etnik kolorit” və “Azərbaycanın Şəki-Zaqatala bölgəsində yayılan laylaların tipologiyası” kimi mövzular da regional folklorun araşdırılmasına yönəlmişdir. Layla ana ilə uşağın ilk mənəvi ünsiyyət formalarından biridir və hər bölgənin laylalarında həmin ərazinin dil, məişət və mədəni xüsusiyyətlərinin izləri görünə bilər. Regional folklorun öyrənilməsi bu baxımdan yalnız ayrı-ayrı janrların deyil, bölgənin mənəvi həyatının araşdırılmasıdır.
Alimin yaradıcılığında yumor və şifahi xalq yaradıcılığının digər formaları da diqqətdən kənarda qalmır. 2015-ci ildə Moskva şəhərində nəşr olunan “Юмор и шутки в Азербайджанском фольклоре” əsəri Azərbaycan folklorunda yumor və zarafatların roluna həsr olunmuşdur. Yumor xalqın həyat hadisələrinə münasibətini, sosial tənqid imkanlarını və mənəvi dözümlülüyünü ifadə edən mühüm folklor vasitəsidir.
“Azərbaycan nağıllarında insan məskənləri və sığınacaqlar” mövzusu isə nağıl məkanlarının semantik xüsusiyyətlərinə diqqət yetirir. Ev, saray, mağara, dağ, meşə və digər məkanlar nağıl dünyasında yalnız hadisələrin baş verdiyi yerlər deyil, həm də təhlükəsizlik, ailə, mənsubiyyət və sığınacaq anlayışlarının bədii ifadəsi kimi çıxış edə bilər.
Ulduz Mürşüdovanın elmi fəaliyyəti folklorşünaslıqla məhdudlaşmayaraq pedaqogika və müəllim hazırlığını da əhatə edir. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şəki filialında “Dillər kafedrası”na 2006-2017 ci illərdə rəhbərlik etməsi onun pedaqoji və təşkilati fəaliyyətinin mühüm mərhələlərindən biridir. “Müəllim hazırlığının və orta təhsilin yeni perspektivləri”, “İngilis dili dərslərində dinləmə fəaliyyətlərinin təşkili”, “İngilis dili dərslərinin tədrisində yeni təlim metodlarından istifadə qaydaları”, “English Teaching Methods”, “Müzakirə dərslərinin təşkili”, “Mühazirə dərsləri və onların təşkilinə yeni yanaşma”, “Interactive lecture”, “Yazı işlərinin tədrisi”, “Oxu dərslərinin təşkili”, “Tapşırıq Əsaslı Öyrənmə” kimi əsərlər bu istiqamətin genişliyini göstərir.
Müasir təhsil yalnız müəllimin danışması və tələbənin dinləməsi ilə məhdudlaşmır. Təhsil prosesi düşünməyi, sual verməyi, müzakirə aparmağı, dinləməyi, oxumağı, yazmağı və müstəqil nəticəyə gəlməyi tələb edir. İnteraktiv mühazirə, müzakirə və tapşırıq əsaslı öyrənmə kimi metodlar məhz öyrənənin fəallığını artırmağa yönəlir. Bu yanaşma müəllim hazırlığının da daim yenilənməsini zəruri edir.
“Folklor və insan tərbiyəsi” ilə müəllim hazırlığına dair əsərlər zahirən fərqli sahələrə aid görünsə də, onların mərkəzində eyni məsələ — insanın formalaşması dayanır. Xalq pedaqogikası əsrlər ərzində nağıllar, atalar sözləri, laylalar, mərasimlər və davranış normaları vasitəsilə tərbiyə təcrübəsi formalaşdırmışdır. Müasir pedaqogika isə bu prosesi elmi metodlarla sistemləşdirir. Ulduz Mürşüdovanın fəaliyyətində folklorşünaslıqla pedaqogikanın bir araya gəlməsi bu baxımdan xüsusi məna daşıyır.
Onun “Sociolinguistic nature of language” mövzusunda araşdırması da dilə yalnız qrammatik sistem kimi deyil, sosial hadisə kimi yanaşdığını göstərir. Dil cəmiyyətin tarixi, mədəniyyəti, sosial münasibətləri və həyat tərzi ilə sıx bağlıdır. Xalq deyimləri, atalar sözləri, ləqəblər, mərasim ifadələri, laylalar və nağıllar bu sosial-mədəni yaddaşın canlı nümunələridir. Beləliklə, dilçilik, folklorşünaslıq və pedaqogika onun yaradıcılığında bir-birindən təcrid olunmuş deyil, qarşılıqlı əlaqədə olan sahələr kimi çıxış edir.2017-ci ildən bu günədək davam edən dekanlıq fəaliyyəti Ulduz Mürşüdovanın elmi-pedaqoji yolunda yeni bir məsuliyyət mərhələsi kimi xarakterizə oluna bilər. Alim kimi o, keçmişin yaddaşını araşdırır, müəllim kimi həmin bilikləri gənc nəslə çatdırır, fakültə rəhbəri kimi isə humanitar təhsilin təşkilinə və inkişafına öz təcrübəsi ilə töhfə verir. Beləliklə, onun fəaliyyətinin müxtəlif istiqamətləri bir-birindən ayrılmır, əksinə, vahid elmi-pedaqoji düşüncə sistemində birləşir.Bu gün Ulduz Mürşüdovanın fəaliyyət yoluna nəzər saldıqda onun həyatının müxtəlif mərhələləri arasında mənəvi və elmi bir ardıcıllıq görmək mümkündür. Şəkidə başlayan həyat yolu, Azərbaycan Dillər Universitetində alınan ali təhsil, folklorşünaslıq sahəsində aparılan araşdırmalar, Rəşidbəy Əfəndizadə irsinin öyrənilməsi, Azərbaycan folklorunun müxtəlif janrlarının tədqiqi, müqayisəli folklorşünaslıq, pedaqoji metodika, müəllim hazırlığı və nəhayət, Humanitar Elmlər fakültəsinə dekanı vəzifəsini yerinə yetirərkən bütün bunlar ayrı-ayrı fəaliyyət istiqamətləri deyil, bir ziyalı ömrünün müxtəlif səhifələridir.Bu səhifələri birləşdirən əsas xətt isə elmə, təhsilə və insana münasibətdir. Folklor xalqın yaddaşını qoruyursa, elm həmin yaddaşı araşdırır, təhsil isə onu gələcək nəsillərin düşüncəsinə daşıyır. Ulduz Mürşüdovanın fəaliyyətində bu üç məqamın ,yaddaşın, elmin və təhsilin bir-birini tamamlaması onun yaradıcılıq və pedaqoji yolunun səciyyəvi cəhətlərindən biri kimi görünür.Humanitar Elmlər fakültəsinin dekanı kimi fəaliyyət göstərdiyi illər də məhz bu böyük yolun davamıdır. Burada onun qarşısında yalnız bugünün tədris məsələləri deyil, həm də gələcəyin müəllimlərinin, filoloqlarının, humanitar düşüncə daşıyıcılarının yetişdirilməsi kimi məsuliyyət dayanır. Çünki universitet auditoriyasında səslənən bir fikir, müəllimin tələbəyə verdiyi bir istiqamət, elmi araşdırmaya yönələn bir sual bəzən illər sonra bütöv bir elmi yolun başlanğıcına çevrilə bilər.Bu mənada Ulduz Mürşüdovanın dekanlıq fəaliyyəti onun elmi bioqrafiyasının sadəcə növbəti vəzifə mərhələsi deyil, illər ərzində topladığı bilik və təcrübənin daha geniş bir akademik mühitə ötürülməsi kimi də nəzərdən keçirilə bilər. Alimlikdən pedaqoqluğa, pedaqoqluqdan idarəçiliyə uzanan bu yolun hər mərhələsində əsas məqsəd insanın, elmin və təhsilin inkişafına xidmət etmək ideyası ilə səsləşir.Bu gün Humanitar Elmlər fakültəsinin dekanı vəzifəsində fəaliyyət göstərən Ulduz Mürşüdova həm də bir ziyalı məsuliyyətinin daşıyıcısıdır. Çünki ,humanitar elmlər yalnız keçmişi öyrənmir; insanın bu gününü anlamağa və gələcəyini düşünməyə kömək edir. Dilimizi, ədəbiyyatımızı, folklorumuzu, tariximizi və mənəvi dəyərlərimizi öyrənmək özümüzü tanımağın yollarından biridir. Bu sahələrin inkişafına rəhbərlik etmək isə yalnız peşəkar fəaliyyət deyil, həm də böyük mənəvi məsuliyyətdir.
Ulduz Mürşüdovanın müxtəlif respublika və beynəlxalq konfranslarda iştirakı onun elmi mühitdə fəallığını göstərən amillərdəndir. Elmi toplantılar nəticələrin təqdimatı ilə yanaşı, fikir mübadiləsi və yeni ideyaların formalaşması üçün də mühüm platformadır. AMEA-nın Şəki Regional Elmi Mərkəzi ilə bağlı araşdırmaları isə doğma regionun elmi və mədəni potensialının öyrənilməsinə diqqətini göstərir.
Regional folklorun elmi dövriyyəyə gətirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki bəzi folklor nümunələri yalnız yerli yaddaşda yaşayır və yazıya alınmadıqda zaman keçdikcə unudula bilər. Bir məhəllə adı, soy, ləqəb, layla və ya xalq deyimi gələcək tədqiqatçı üçün qiymətli mənbəyə çevrilə bilər. Bu mənada Ulduz Mürşüdovanın Şəki, Balakən-Şəki və Şəki-Zaqatala folkloru ilə bağlı araşdırmaları regional mədəni yaddaşın qorunmasına xidmət edən elmi fəaliyyət kimi diqqət çəkir.
Onun elmi əsərlərinin ümumi sayının 56 olması uzun illər davam edən tədqiqatların miqyasını göstərən mühüm göstəricidir. Lakin elmi fəaliyyətin dəyəri yalnız rəqəmlərlə ölçülmür. Hər bir əsərin arxasında ayrıca mövzu, axtarış, mənbə, müqayisə və düşüncə dayanır. 1991-ci ildən başlayaraq 2016-cı ilə qədər davam edən elmi xəttə nəzər saldıqda Rəşidbəy Əfəndizadə mövzusundan folklorun müxtəlif sahələrinə, müqayisəli folklorşünaslıqdan tərcümə problemlərinə, milli-mənəvi dəyərlərdən dil və tədris metodikasına doğru genişlənən ardıcıl bir elmi düşüncə görünür.
Bu yaradıcılığın əsas xüsusiyyətlərindən biri də müxtəlif mövzular arasında daxili əlaqənin olmasıdır. Rəşidbəy Əfəndizadənin folklor irsi, atalar sözləri, xalq deyimləri, mif və inanclar, laylalar, regional folklor, müqayisəli folklorşünaslıq və pedaqoji metodika ilk baxışda fərqli istiqamətlər təsiri bağışlasa da, onların ortaq nöqtəsində insan, dil, xalq yaddaşı və mədəniyyət dayanır.
Bu baxımdan Ulduz Mürşüdovanın elmi yaradıcılığını “insan və yaddaş” xətti üzərində düşünmək mümkündür. İnsan yaddaş yaradır, yaddaş mədəniyyətə çevrilir, mədəniyyət nəsilləri birləşdirir. Folklor həmin yaddaşın ən qədim ifadə formalarından biridir. Təhsil isə bu biliklərin gələcəyə ötürülməsini təmin edən əsas vasitələrdən biridir. Alim araşdırır, müəllim öyrədir, tələbə mənimsəyir və beləliklə, elmi-mədəni yaddaş yeni nəsildə davam edir.
Ulduz Mürşüdovanın yaradıcılığında gənclərin mənəvi-əxlaqi dəyərlərinin qorunması məsələsinə diqqət yetirməsi də bu baxımdan təbiidir. Gənc nəsil öz dilini, tarixini, folklorunu və mədəniyyətini tanıdıqca milli yaddaşın davamlılığı möhkəmlənir. Lakin milli dəyərlərin qorunması keçmişi sadəcə təkrarlamaq deyil, onun mənəvi mahiyyətini anlayaraq müasir həyatla əlaqələndirməkdir.
Müasir texnologiyalar folklorun qorunması və yayılması üçün yeni imkanlar yaradır. Lakin bu imkanlardan səmərəli istifadə etmək üçün əvvəlcə hansı materialların toplanmalı, araşdırılmalı və qorunmalı olduğu müəyyənləşdirilməlidir. Folklorşünas alimlərin tədqiqatları gələcək rəqəmsal və elmi yaddaş üçün də mühüm baza yaradır.
Ulduz Mürşüdovanın fəaliyyətində Rəşidbəy Əfəndizadə mövzusuna uzun illər ərzində qayıdılması elmi ardıcıllığın nümunəsidir. Elm bir mövzuya yalnız bir dəfə baxmaqla bitmir. Yeni mənbələr, yeni yanaşmalar və yeni suallar əvvəlki tədqiqatlara fərqli rakursdan baxmağa imkan verir. Bu mənada elmi yaradıcılıq daim davam edən düşüncə prosesidir.
Alimlik yalnız elmi dərəcə əldə etməklə tamamlanmır. Əsl alimlik daim düşünmək, araşdırmaq, sual vermək və özünü yeniləməkdir. Müəllimlik isə bu düşüncə prosesini yeni nəslə ötürmək məsuliyyətini daşıyır. Ulduz Mürşüdovanın uzun illər ərzində həm tədqiqatçı, həm pedaqoq, həm də kafedra rəhbəri kimi fəaliyyət göstərməsi bu iki istiqamətin bir-birini tamamladığını göstərir.
Onun yaradıcılığında doğma Şəkiyə bağlılıq da xüsusi rəng daşıyır. Şəkinin məhəllə adları, soyları, ləqəbləri və bölgənin folklor nümunələri zamanın yaddaşında qalan səslərdir. Bu materialların elmi yazıya çevrilməsi şəhərin mənəvi portretinin qorunmasına xidmət edir. Doğma mühitin regional folklorunu araşdırmaqla yanaşı, Şimali Amerika hindu folkloruna qədər uzanan müqayisəli tədqiqatlar isə alimin elmi baxışlarının həm lokal, həm də qlobal xarakter daşıdığını göstərir.
Onun elmi fəaliyyətində dil və mədəniyyətlərarası əlaqələr də mühüm yer tutur. Dil xalqın yaddaşını daşıyır, folklor isə həmin yaddaşın ən canlı ifadələrindəndir. Azərbaycan folklorunun başqa dillərə tərcüməsi, xarici elmi mühitdə təqdim olunması və müxtəlif xalqların folkloru ilə müqayisəsi milli mədəni irsin beynəlxalq elmi ünsiyyətə daxil edilməsinə imkan yaradır.
Ulduz Mürşüdovanın elmi yaradıcılığında folklor yalnız keçmişə aid hadisə kimi təqdim edilmir. O, müasir insan üçün də əhəmiyyətini qoruyan canlı mənəvi sistemdir. Texnologiyalar və həyat tərzi dəyişə bilər, lakin insanın mənsubiyyət, ailə, sevgi, yaddaş və mənəvi istiqamət ehtiyacı dəyişmir. Folklor bu ehtiyacların tarix boyunca ifadə olunmuş formalarından biridir.
Bu baxımdan onun elmi-pedaqoji fəaliyyətinin əsas xəttini yaddaş, elm və təhsil anlayışlarının vəhdətində görmək mümkündür. Elmi əsərlərində xalqın yaddaşı araşdırılır, pedaqoji fəaliyyətində gələcək nəsil yetişdirilir, tədqiqatlarında isə keçmişlə müasirlik arasında əlaqə qurulur.
Alim ömrünün ən qiymətli tərəfi zamanın içində iz qoymasıdır. İnsan ömrü keçicidir, lakin elmə və mədəniyyətə verilən töhfələr müəllifindən sonra da yaşaya bilər. Bir kitab başqa tədqiqatçı üçün mənbəyə çevrilir, bir məqalə yeni sual doğurur, bir müəllimin fikri tələbəsinin yaddaşında qalır, bir folklor nümunəsi elmi əsərdə qorunaraq gələcək nəslə çatır. Beləliklə, elm bir ömürdən digərinə keçərək öz yolunu davam etdirir.
Ulduz Mürşüdovanın elmi-pedaqoji fəaliyyəti də bu davamlılığın müxtəlif izlərini daşıyır. Onun tədqiqatlarında Rəşidbəy Əfəndizadənin irsi öyrənilir, qədim folklor nümunələri elmi baxımdan araşdırılır, Şəki və Şəki-Zaqatala bölgəsinin yaddaşı sənədləşdirilir, Azərbaycan folkloru başqa xalqların folkloru ilə müqayisə olunur, müasir müəllimin tədris imkanları araşdırılır. Bu istiqamətlərin hamısını birləşdirən əsas məqam isə insanın və xalqın mənəvi dünyasına elmi münasibətdir.
Ulduz Bəşir qızı Mürşüdovanın elmi-pedaqoji fəaliyyəti yalnız şəxsi yaradıcılıq uğurlarının ifadəsi deyil, həm də Azərbaycan filologiyasına, folklorşünaslığına və pedaqoji fikrin inkişafına verilən töhfələrin məcmusudur. Onun tədqiqatlarında folklor keçmişdən günümüzə gəlib çatmış şifahi nümunələr toplusu kimi deyil, xalqın dünyagörüşünü, həyat fəlsəfəsini, inanclarını, davranış mədəniyyətini və mənəvi yaddaşını yaşadan canlı xəzinə kimi təqdim olunur.
Onun yaradıcılığında keçmişin səsi müasir elmi düşüncə ilə qovuşur. Şəkinin məhəllə adları və ləqəblərindən Azərbaycan və Şimali Amerika folklorunun müqayisəsinə, Rəşidbəy Əfəndizadənin irsindən müəllim hazırlığına qədər uzanan bu elmi yol bir alim ömrünün çoxşaxəli mənzərəsini yaradır.
Arzu edirik ki, Ulduz Mürşüdova Bəşir qızının elm və təhsil yolunda qazandığı uğurlar bundan sonra da yeni tədqiqatlara, yeni elmi axtarışlara və yaradıcılıq zirvələrinə çevrilsin. Ömrünü elmə, təhsilə, sözə və xalqımızın mənəvi sərvətlərinin qorunmasına həsr edən ziyalının yaradıcılıq yolları daim açıq olsun, elmi düşüncəsinin işığı daha geniş üfüqlərə yayılsın, araşdırmalarının nəticələri gələcək nəsillərin mənəvi dünyasına töhfə versin.
Hər yeni elmi fikir milli yaddaşımızın daha bir səhifəsini işıqlandırsın, hər yeni araşdırma Azərbaycan filologiyası və folklorşünaslığının inkişafına xidmət etsin, yetişdirdiyi tələbələr isə elmi-pedaqoji irsin davamçıları kimi bu yolu gələcəyə daşısınlar.
Ulduz xanıma filologiya elminin dərinliklərində, folklorşünaslığın zəngin dünyasında və pedaqoji fəaliyyətin şərəfli yolunda daim yeni uğurlar, böyük nailiyyətlər, tükənməz yaradıcılıq enerjisi və elmi axtarışlarında sonsuz ilham arzulayırıq. Yaradıcılıq yolunuz hər zaman işıqlı və açıq olsun.Xalqımızın zəngin mənəvi irsinə göstərdiyiniz sədaqət, söz xəzinəmizə verdiyiniz dəyər və elmə həsr etdiyiniz ömür yolu bundan sonra da yeni uğurlarla pərvazlansın.
Çünki ,söz yaşadıqca yaddaş yaşayır, yaddaş yaşadıqca xalq yaşayır. Xalqın yaddaşını araşdıran, onu elmi fikirlə qoruyan və gələcək nəsillərə çatdıran insanlar isə öz əməyinin işığında zamanın fövqündə qalırlar.
YENİNEWSTV24..AZ
Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü
17 views