Azərbaycanın müasir elmi və mədəni irsində nadir simalardan biri olan Barat Rəhim qızı Osmanova, yalnız bilik sahibi deyil, həm də insanpərvərliyi, zəngin daxili dünyası və yüksək əxlaqı ilə seçilən bir ziyalıdır.
Barat Osmanova 8 mart 1940-cı ildə Nuxa şəhərində (indiki Şəki) anadan olmuşdur. Azərbaycanın şimal-qərbində yerləşən Şəki şəhəri, sadəcə coğrafi mövqeyi ilə deyil, həm də zəngin tarixi, mədəni irsi və insanlarının mənəvi zənginliyi ilə seçilən bir məkan olaraq diqqət çəkir. Dağların qoynunda, çayların sərin sularının əhatəsində yerləşən bu qədim şəhər, əsrlər boyu ticarət yollarının kəsişdiyi nöqtədə mədəniyyət və bilik mərkəzi kimi inkişaf edib.
Şəki yalnız tarixi abidələri və gözəl təbiəti ilə deyil, həm də burada yetişmiş ziyalıları ilə məşhurdur. Bu şəhərin sakinləri, nəslindən nəslə ötürülən bilik və mədəniyyət dəyərləri ilə həm özlərini, həm də şəhəri parlaq bir intellektual mərkəzə çevirmişlər. Əli Məmmədov, Fikrət Xalıqov, Barat Rəhim qızı Osmanova və digər görkəmli şəxslər, Şəkinin zəngin elmi və mədəni ənənələrinin canlı təcəssümü sayılırlar. Onların fəaliyyəti şəhərin yalnız regional deyil, milli və hətta beynəlxalq səviyyədə tanınmasına xidmət etmişdir, Onun pedaqoji fəaliyyəti və elmi araşdırmaları, şəhərin zəngin intellektual tarixinin davamı kimi qiymətləndirilir.Onun uşaqlıq illəri qədim Şəkinin sakit küçələri, daş karvansarayları və dağların sərin küləkləri ilə əhatələnmişdir. Hər daş, söz və mədəniyyətə qarşı sonsuz maraq oyadırdı.Barat xanımın atası Rəhim Əyyub oğlu Osmanov və anası Firat Babayeva, övladlarına yalnız sevgi və qayğı göstərməklə kifayətlənməmiş, həm də onları bilikli, düşüncəli və dünyagörüşlü bir şəxsiyyət kimi yetişdirmişlər.Rəhim bəydə həm də şəhər həyatının və sosial dəyərlərin incə müşahidəsi, insanlara hörmət və qayğı ilə yanaşmaq qabiliyyəti var idi. Onun diqqəti və qayğısı yalnız ailəyə yönəlməmiş, həm də cəmiyyətdə nümunəvi bir insan kimi tanınmasına səbəb olmuşdur. Barat xanımın elmi və pedaqoji müvəffəqiyyətlərinin kökündə atası Rəhim Osmanovun ona aşıladığı əxlaq və həyat prinsipləri dayanır.Firat Babayeva isə övladlarına həm qayğı, həm də mənəvi zənginlik bəxş edən bir ana olmuşdur. Onun incə ruhu, həssaslığı və zəngin daxili dünyası, Barat xanımın şəxsi və elmi dünyagörüşünün formalaşmasında əvəzsiz rol oynamışdır. Fırat xanım, övladlarına yalnız sevgi göstərməmiş, həm də onların təhsilinə diqqət etmiş, elmə və mədəniyyətə olan hörməti yaşam nümunəsi kimi göstərmişdir.Bu dəstək onun gələcək alim kimi formalaşmasında əsas dayağa çevrilmişdir.
1957-ci il, Barat Rəhim qızı Osmanova üçün yalnız bir il deyil, həm də həyat yolunun yeni bir mərhələsinin başlanğıcı idi. O, M.Qorki adına 10 №-li orta məktəbi bitirərək gənc bir qız kimi böyük şəhərin işıqlı küçələrinə, universitet həyatının geniş dünyasına addım atdı. O illər, onun həyatında həm elmi axtarışların, həm də mənəvi və intellektual inkişafın ilk təməl daşlarını qoyduğu dövr idi.Bu dövr haqqında Barat xanımın dediklərindən: Mən burada onu da qeyd etmək istəyərdim ki, bu ailə ortamı içərisində qapalı rayon həyatı daxilində müharibədən yeni dönən həkim dayım Lütfəli Həsənov mənə Rusdilli kitablar oxudaraq yeni dünyalar açdı.
O yeddinci sinifdə oxuyan, Rus dili bilməyən bir qıza həm Avropada nəşr olunmuş elmi və bədii Avropa kitablarını, həm də Rus dilində çap olunan kitablar verərək, onu bilmədiyi şeyləri araşdırmağa və öyrənməyə həvəsləndirir.Orta məktəbdə qazandığı bilik və formalaşmış xarakter, Barat Osmanovaya universitet həyatına hazırlıq verdi. O, hər bir dərsi, hər bir müəllimin sözünü diqqətlə dinləyir, öyrəndiklərini yalnız yaddaşında deyil, həm də həyatında tətbiq etməyə çalışırdı. Hər səhər açılan universitet qapıları onun üçün yalnız yeni biliklərin deyil, həm də həyatın özü ilə tanışlıq demək idi.
Böyük şəhərin işığında böyümək, gənc Barat üçün həm imkan, həm də çağırış idi. Yeni mühit, fərqli insanlar, geniş kitabxanalar, elmi müzakirələr və seminarlar onun dünyagörüşünü genişləndirdi. Universitet illəri yalnız akademik biliklərin öyrənildiyi zaman deyildi,bu illər, onun şəxsiyyətinin, mənəvi və intellektual dəyərlərinin formalaşdığı illər idi.
Gənc yaşlarından elmi araşdırmalara olan marağı, universitet həyatı ilə daha da genişləndi. Kitabların sərin səhifələri, müəllimlərin hikmət dolu sözləri, elmi müzakirələr onun dünyasında yeni üfüqlər açdı. Hər uğur, hər yeni bilik onun gələcək elmi araşdırmalarına, pedaqoji fəaliyyətinə və ziyalı kimi yetişməsinə təkan verdi.
Gənclik illəri insan həyatında yalnız zaman ölçüsü deyil, ruhun, düşüncənin və qəlbin formalaşdığı illərdir. Barat Rəhim qızı Osmanova, bu illəri S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində, türk filologiyası şöbəsində keçirərək həm biliyə, həm də milli mədəniyyətə dair dərin bir yolculuğa çıxdı.
Universitetin qədim divarları, geniş kitabxanaları və müəllimlərin hikmət dolu dərsləri onun dünyagörüşünü genişləndirdi. Hər dərs, hər oxunan əsər, hər müzakirə onu sözün sehrli gücünə, mədəniyyətin dərin qatlarına və tariximizin incə nüanslarına aparırdı. Türk filologiyası şöbəsində öyrəndiyi dil, yalnız ünsiyyət vasitəsi deyildi,onun vasitəsilə xalqın düşüncəsini, duyğularını, tarixini və ruhunu anlayırdı.
Bu illər Barat Osmanovanın elmə, ədəbiyyata və milli mədəniyyətə olan sevgisini formalaşdırdı. Hər dərs onun üçün yeni bir kəşf idi,hər müəllim onun düşüncəsini və dünyagörüşünü zənginləşdirirdi. Universitet yalnız akademik biliklərin öyrənildiyi yer deyil, həm də şəxsiyyətin, mənəvi dəyərlərin və estetik zövqün inkişaf etdiyi bir səyahət idi.
1979-cu ildə Barat Osmanova filologiya elmləri doktoru Y. Şirvanın rəhbərliyi altında “Məlih Cevdət Andayın həyat və yaradıcılığı” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdi. Bu tədqiqat yalnız akademik iş deyil, həm də Türk ədəbiyyatının incəliklərini oxucuya çatdıran bir körpü idi. Barat xanımın araşdırmaları oxucunu yalnız biliklə zənginləşdirmir, həm də mədəniyyətimizin və insan ruhunun əbədiliyini hiss etdirirdi.
Barat xanımın dissertasiyası oxucunu yalnız biliklə zənginləşdirmir, həm də insan ruhunun dərin qatlarına yol açırdı. Hər bir analiz, hər bir araşdırma onun sənətə və ədəbiyyata duyduğu ehtiramın göstəricisi idi. Məlih Cevdət Andayın əsərlərini araşdırarkən, Barat Osmanova yalnız sözün səthi mənasını deyil, həm də onun daşıdığı tarixi, mədəni və mənəvi qatları oxucunun qəlbinə çatdırırdı.
Onun tədqiqatı elmi yanaşmanı bədii duyğu ilə birləşdirirdi. Barat xanım üçün ədəbiyyat yalnız yazılmış sözlərdən ibarət deyildi,insanın daxili dünyasını əks etdirən bir güzgü, mədəniyyətin və ruhun daşıyıcısı idi. Dissertasiya oxucunu Türk ədəbiyyatının incəliklərinə dəvət edir, onu yalnız akademik biliklərlə deyil, həm də mədəni dəyərlər və insan ruhunun əbədiliyi ilə tanış edirdi.
Bu müdafiə, Barat Osmanovanın elmi karyerasında dönüm nöqtəsi oldu. O, yalnız tədqiqatçı deyil, həm də ədəbiyyatın canlı tərcüməçisi, milli-mədəni irsin daşıyıcısı kimi tanındı. Hər bir akademik addımı, hər bir araşdırması onun milli mədəniyyətə və elmi irsə verdiyi töhfənin dəyərini göstərirdi. 2018-ci il, Barat Rəhim qızı Osmanova uzun illər zəhmət, araşdırma və intellektual fədakarlığın mükafatını aldığı bir dönəm idi. Bu il o, dosent elmi adını aldı və bu nailiyyət, onun elmi fəaliyyətindəki səylərin və bilik axtarışının rəsmi tanınması kimi tarixə düşdü.
Barat Osmanovanın elmi yolu yalnız akademik uğurların siyahısından ibarət deyil,o, hər məqaləsində, hər kitabında biliklə insan ruhunu birləşdirərək oxucuya mədəniyyət və elm arasındakı incə əlaqəni göstərmişdir. Onun elmi irsi, yalnız ölkədə deyil, xaricdə də tanınmışdır və 69 məqalə, 6 kitab onun zəhmətinin, araşdırmalarının və yaradıcılığının canlı sübutudur..
Onun yazdıqları, tədqiqatları və nəşr etdiyi əsərlər, yalnız akademik biliklərin inkişafına deyil, həm də gələcək nəsillərin milli və mədəni şüurunun güclənməsinə xidmət etmişdir. Barat xanım üçün hər bir elmi məqalə, hər bir kitab, həm özünün, həm də Azərbaycan elminin zənginliyinə verdiyi töhfənin bir nümunəsidir.
Eyni zamanda, bir fəlsəfə doktorunun elmi rəhbəri kimi gənc alimlərin yetişməsinə töhfə vermişdir. Onun araşdırmaları türk filologiyasının incə detallarını, milli dil və mədəniyyətimizin zənginliyini aydın şəkildə nümayiş etdirir.
1962-ci ildən Barat Rəhim qızı Osmanova, AMEA Şərqşünaslıq İnstitutunda fəaliyyətə başlayaraq yalnız tədqiqatçı kimi deyil, həm də tələbələr üçün işıqlı bir müəllim kimi tanındı. Onun dərsləri sadəcə bilik ötürməkdən ibarət deyildi,hər söz, hər cümlə elmin dərinliyini və mədəniyyətin incəliklərini əks etdirirdi.
Barat xanımın pedaqoji fəaliyyəti onun elmi araşdırmaları ilə vəhdət təşkil edirdi. Hər dərs, hər seminar tələbələr üçün yalnız akademik məzmun demək deyildi; o, onları milli mədəniyyətə, ədəbiyyata və sözə olan hörmətə dəvət edirdi. Onun müəllim kimi nümunəsi göstərirdi ki, elm yalnız bilik deyil, həm də düşüncə tərzi, estetik zövq və mənəvi dəyərlərin formalaşmasıdır.
Barat Osmanova həmçinin Bakı Dövlət Universitetində bir il müddətində dərs demiş, burada tələbələrinə elmə və ədəbiyyata olan sevgisini birbaşa çatdırmışdır. Onun sinfində hər bir tələbə yalnız müəllimin sözlərini deyil, həm də onun həyat fəlsəfəsini və milli-mədəni dəyərlərə olan bağlılığını hiss edirdi. Hər dərs, hər mühazirə bir pedaqoji sənət nümunəsi kimi yadda qalırdı.
Barat xanımın pedaqoji fəaliyyəti göstərir ki, həqiqi müəllim yalnız bilik verən deyil, həm də ruhu və zəkası ilə öyrədən, mədəniyyətin incəliklərini hiss etdirən, tələbələrinə həyat yolu göstərən bir işıq mənbəyidir. Barat xanımın sinfində tələbələr elmin yalnız kitab səhifələrində olmadığını, həm də həyatın hər anında və insan münasibətlərində yaşandığını öyrənirdilər.
Barat Rəhim qızı Osmanova yalnız elmi uğurları ilə deyil, eyni zamanda ailə həyatı və valideyn nümunəsi ilə də diqqət çəkir. Onun evində hər künc bilik, hörmət və sevgi ilə dolu idi, burada öyrənmək arzusu və elmin işığı ailə üzvlərinin gündəlik həyatının bir parçasına çevrilmişdi.
Barat xanımın iki övladı — Jalə və Samir — onun diqqət və qayğısının canlı nümunələridir. Onun tərbiyəsi altında övladlar yalnız akademik biliklərlə deyil, həm də əxlaq, hörmət və milli-mədəni dəyərlərlə yetişmişdir. Hər bir övlad onun sevgisini və qayğısını hiss edərək, həyatın həm elm, həm də mənəvi zənginlik tələb etdiyini öyrənmişdir.
Dörd nəvəsi isə Barat Osmanovanın həyatına xüsusi rəng qatır. Onlarla keçirdiyi hər an, yalnız ailəvi sevgi deyil, həm də mədəni və elmi dəyərlərin nəsildən-nəsilə ötürülməsi kimi qiymətlidir. Evdəki hər söhbət, hər dərs və hər an, onun övladlarına və nəvələrinə elmə, mədəniyyətə və sözə hörmət aşılayır, onları gələcəkdə məsuliyyətli və düşüncəli insanlar kimi yetişdirir.
Barat Osmanova üçün elm və ailə bir-birini tamamlayan iki böyük dəyərdir. Onun üçün elmi fəaliyyət yalnız şəxsi inkişaf deyil, həm də ailəsinə nümunə göstərmək, övladlarına həyatın dəyərini və mənasını öyrətmək demək idi.
Hər kitab, hər məqalə və hər araşdırma, onun evindəki bilik mühitini daha da zənginləşdirir, övladları və nəvələrinə ilham verirdi.
Hər bir əsər Barat Osmanovanın sözə, mədəniyyətə və elmə olan sonsuz hörmətini göstərir. Onun yaradıcılığı yalnız akademik bilik deyil, həm də milli irsin və mədəni dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi yolunda bir töhfədir. Hər kitab, hər məqalə onun öz xalqına və mədəniyyətinə bağlılığının, elmin və sözün işığında yetişən ziyalı ruhunun ifadəsidir
Onun əsərləri, hər biri özündə dərin elmi baxışı, Türk ədəbiyyatına və milli mədəniyyətə olan sonsuz sevgisini əks etdirir. Onlar yalnız akademik tədqiqat deyil, həm də gələcək nəsillərə mədəni və elmi irsin ötürülməsi üçün bir körpü rolunu oynayır.
“Osmanova Barat” (Məmmədov Ə., Xalıqov F., 2002) əsərində Barat xanımın həyat yolu və elmi fəaliyyəti detallı şəkildə təqdim edilir. Bu kitabda onun həm tələbələrə, həm də elmi dünyaya verdiyi töhfələr işıqlandırılır. Oxucu burada yalnız bir alim portreti görmür, həm də Şəkinin zəngin intellektual mühitinin və milli mədəniyyətin parlaq nümayəndəsinin portretini kəşf edir.
“Osmanova Barat Rəhim qızı” (Bəşirov R., Hacıyev N., 2007) əsərində onun həyatı və fəaliyyəti daha bədii və səmimi tərzdə təqdim edilir. Burada gənc yaşlarından başlayan elmi maraqlar, universitet illəri, pedaqoji nümunəsi və ailə həyatı oxucuya canlı təsvir edilir. Kitab oxucunu yalnız məlumatla zənginləşdirmir, həm də Barat xanımın mənəvi dünyasına səyahətə çıxarır.
“Məzunlar” (Osmanova Barat Rəhim qızı, 2012) əsəri onun pedaqoji fəaliyyətinə fokuslanır. Burada tələbələri ilə olan münasibətləri, onları elmin və mədəniyyətin işığında yetişdirməsi və şəxsiyyət olaraq formalaşdırması canlı və bədii şəkildə təsvir olunur. Hər səhifə oxucuda elmə, sözə və insanpərvərliyə olan hörməti oyadır.
AMEA Şərqşünaslıq İnstitutunun fəlsəfə doktorları: Osmanova Barat Rəhim qızı (2021) əsəri isə onun elmi nailiyyətlərini rəsmi və sənədlərlə təqdim edir. Bu nəşr, Barat Osmanovanın Türk ədəbiyyatı və milli-mədəni irs sahəsində apardığı tədqiqatların dəyərini göstərir, onun elmi baxışının sistemli və dərindən olduğunu təsdiqləyir.
Hər bir əsər onun sözə, mədəniyyətə və elmə olan sonsuz hörmətini göstərir. Bu əsərlər yalnız elmi iş deyil, həm də milli və mədəni irsin gələcək nəsillərə ötürülməsi yolunda bir töhfədir.
Barat Osmanova yalnız alim və pedaqoq deyil, həm də sözün və bilginin işığı, mədəniyyətin canlı daşıyıcısıdır. Onun həyatı göstərir ki, həqiqi alim üçün elm yalnız peşə deyil, həm də mənəvi taledir. Barat xanım bu taleyi işıqlandıran nadir simalardandır. Onun adı və elmi irsi gələcək nəsillər üçün ilham mənbəyi olacaq, sözün, mədəniyyətin və insan sevgisinin əbədiliyini yaşadacaqdır.
Barat Rəhim qızı Osmanova, uzun illər elmi fəaliyyət göstərərək yalnız özünü deyil, həm də Azərbaycan elmini zənginləşdirmişdir. Onun akademik fəaliyyəti Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) tərəfindən rəsmi şəkildə sənədləşdirilmişdir və bu, onun elmi yolunun tanınmasının mühüm göstəricisidir.
Barat xanım Şərqşünaslıq İnstitutunda fəlsəfə doktoru dərəcəsi alaraq elmi sahədə dərin iz qoymuşdur. Onun araşdırmaları yalnız akademik dairələrdə deyil, həm də mədəniyyət və ədəbiyyapt sahəsində də böyük əhəmiyyət kəsb edir. O, elmin və mədəniyyətin birləşdiyi nöqtədə fəaliyyət göstərmiş, oxuculara və tələbələrə Türk ədəbiyyatının incəliklərini, milli mədəniyyətin zəngin qatlarını çatdırmışdır.
21 noyabr 2021-ci il tarixində bu məlumat rəsmi olaraq sənədləşdirilmiş, onun elmi nailiyyətləri AMEA tərəfindən təsdiq olunmuşdur. Bu rəsmi qeyd , Barat Osmanovanın uzun illərin zəhməti, dərin elmi araşdırmaları və milli-mədəni dəyərlərə bağlılığının təntənəsi idi. Bu sənədləşdirmə göstərdi ki, onun fəaliyyəti yalnız akademik baxımdan deyil, həm də Azərbaycan elminin və mədəniyyətinin inkişafına verdiyi töhfələr baxımından dəyərlidir.
Barat Rəhim qızı Osmanova yalnız bir alim deyil, həm də bir ziyalıdır. Onun elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti, tələbələrinə verdiyi dəyərlər, vətənpərvərlik ruhunu aşılamağı və yüksək əxlaq nümunəsi göstərməsi Azərbaycan elm və mədəniyyətinə böyük töhfədir. Onun irsi gələcək nəsillər üçün bir elmi-mənəvi xəzinə rolunu oynayır.
Barat Osmanova həm elmi fəaliyyəti, həm də insanpərvərliyi ilə Azərbaycan ziyalılıq ənənəsini yaşadan, onu zənginləşdirən və gələcək nəsillərə ötürən nadir simalardan biridir. Onun həyatı və yaradıcılığı göstərir ki, elm və mədəniyyət yalnız bilik deyil, həm də əxlaq, qayğı və insani dəyərlərlə möhkəmlənir.
Barat xanımın həyatı yalnız elmi nailiyyətlərdən ibarət deyil. Onun ruhu, davranışı və insanlara yanaşması onu yalnız akademik mühitdə deyil, həm də ictimai həyatda hörmətli bir şəxsiyyət kimi tanıdır. Onun fəaliyyəti göstərir ki, bir ziyalı üçün elm yalnız karyera deyil, həm də əxlaqi və mənəvi missiyadır.
Onun davranışı, övladlarına, tələbələrinə və həmkarlarına yanaşması, elmin və mədəniyyətin işığında yaşamaq arzusu, həm ictimai həyatda, həm də elmi mühitdə onu hörmətli bir şəxsiyyət kimi tanıtdı. Barat Osmanova göstərdi ki, elm və insanlıq bir-birini tamamlayan dəyərlərdir, və hər bir tədqiqat, hər bir əsər yalnız biliyi deyil, həm də mənəvi zənginliyi ötürməlidir.
Gələcək fəaliyyətlərində ona daha böyük uğurlar və yeni nailiyyətlər arzulayırıq. Onun yolu, elmi araşdırmaları, pedaqoji nümunəsi və mədəni irsə verdiyi töhfələr, gələcək nəsillər üçün işıqlı bir örnək olaraq qalacaqdır.Çunki, Barat Osmanova, sözün, bilik və insanpərvərliyin harmoniyasında formalaşan ,zamanın və mədəniyyətin əbədi inkişafına, gələcək nəsillərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunmaları istiqamətində böyük işləri ilə yaddaşlara həkk olunmuş ziyalımızdır.
YENİNEWSTV24.AZ
Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, YENİNEWSTV24.AZ saytının təsisçisi
