Qasim Xəlilovun musiqi dünyasında mədəni irsi

İncəsənətdə elə talelər var ki, onlar yalnız fərdi yaradıcılıq yolu deyil, bütöv bir dövrün mədəni panoramasını əks etdirir. Bu talelər səsin yaddaşla, musiqinin tarixlə, ifanın isə elmi düşüncə ilə qovuşduğu nadir sintezlərdir. Qasim Xəlilov məhz belə sənətkar taleyinə malik olan şəxsiyyətlərdəndir. Onun yaradıcılıq bioqrafiyası təkcə vokal sənətinin inkişaf mərhələlərini deyil, Azərbaycan mədəniyyətinin SSRİ məkanında tanıdılması və təmsil olunması tarixini də ehtiva edir.
Qasim Xəlilovun yaradıcılıq yolu məktəb illərində – Bakı şəhərinin 46 saylı məktəbinin sadə akt zalında başlanır. Bu səhnə sonralar Dəmiryolçular Mədəniyyət Evi, Dövlət Filarmoniyası, Moskvanın aparıcı konsert salonları, mərkəzi televiziya proqramları ilə əvəzləndi.
Onun peşəkar formalaşmasında iki böyük sənətkar-pedaqoqun rolu xüsusilə əhəmiyyətlidir. Klassik gitaranın mahir ustası, pedaqoq Süleyman Abdullayev ifa mədəniyyətinin texniki incəliklərini aşıladığı halda, SSRİ Xalq artisti Şövkət xanım Məmmədova Qasim Xəlilovun vokal dünyasını yalnız səs yox, şəxsiyyət, səhnə etikası və sənət aristokratizmi ilə zənginləşdirdi. Bu məktəb onun ifasında hər zaman hiss olunan daxili intizam və estetik bütövlüyün əsasını qoydu
Süleyman Abdullayevin pedaqoji fəaliyyətinin əsas mahiyyəti texnikanı məqsəd deyil, düşünülmüş ifanın aləti kimi formalaşdırmaqdan ibarət idi. Onun dərslərində texniki dəqiqlik yalnız barmaq çevikliyi ilə məhdudlaşmırdı,burada ritm duyumu, musiqi frazasının məntiqi quruluşu və ifaçının daxili intizamı əsas meyar sayılırdı. Bu yanaşma Qasim Xəlilovun musiqi təfəkküründə səsə elmi, rasional münasibət formalaşdırdı, ifanı emosional spontanlıqdan çıxarıb nəzarətli estetik ifadəyə çevirdi.Məhz bu mərhələdə ifaçıda səhnə məsuliyyəti anlayışı yaranırdı – hər səsin çəkisi, hər pauzanın mənası vardı. Sonralar vokal ifasında müşahidə edilən intizam, nəfəsin dəqiq idarəsi və musiqi mətninə sədaqət köklərini bu texniki məktəbdən alırdı.Şövkət xanım Məmmədovanın pedaqoji irsi isə Qasim Xəlilovun sənət dünyasında tamam başqa bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Onun üçün vokal yalnız fizioloji imkanların səfərbərliyi deyildi,vokal – şəxsiyyətin səhnədə açılması, sənətkarın daxili mədəniyyətinin səs vasitəsilə ifadəsi idi. O, tələbəsinə səhnəyə sadəcə oxumaq üçün yox, təmsil etmək, daşımaq və məsuliyyət almaq üçün çıxmağı öyrədirdi.Bu məktəbdə sənət aristokratizmi anlayışı xüsusi yer tuturdu. Aristokratizm burada sosial status deyil, daxili nizam, davranış mədəniyyəti, sənətə hörmət və tamaşaçı ilə etik münasibət idi. Qasim Xəlilovun ifasında hiss olunan təmkin, səsin emosional çalarlarının ölçülü-biçili təqdimatı və səhnədəki təbii ləyaqət məhz bu pedaqoji fəlsəfənin nəticəsidir.Süleyman Abdullayevin texniki dəqiqliyə əsaslanan məktəbi ilə Şövkət xanım Məmmədovanın mənəvi-estetik yanaşmasının sintezi Qasim Xəlilovun ifasında nadir rast gəlinən bütövlük yaratdı. Bu bütövlük onun səsini yalnız eşidilən deyil, hiss edilən, düşündürüən və yadda qalan sənət hadisəsinə çevirdi.Elmi baxımdan bu sintez ifaçılıq sənətində texniki bacarıqla emosional-intellektual komponentlərin balanslı vəhdətinin uğurlu modelidir. Publisistik prizmadan isə bu yol bir sənətkarın təkcə peşəkar yox, həm də mədəni missiya daşıyıcısına çevrilməsinin bariz nümunəsidir.Qasim Xəlilovun ifasında hər zaman hiss olunan daxili intizam, estetik bütövlük və səhnə mədəniyyəti təsadüfi keyfiyyətlər deyil. Bunlar iki böyük pedaqoji məktəbin – texniki mükəmməllik və mənəvi aristokratizmin – üzvi vəhdətinin bəhrəsidir.
Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasına solist-vokalist kimi qəbul olunması Qasim Xəlilovun yaradıcılıq həyatında yeni mərhələ açdı. SSRİ-nin müxtəlif guşələrində – Qərbi Sibirdən Baltikyanı respublikalara, Orta Asiyadan Moskva səhnələrinə qədər səslənən elanlar dəyişməz idi.
“Oxuyur Bakı şəhərindən, günəşli Azərbaycandan Qasim Xəlilov.”
Bu təqdimat sadəcə anons deyildi – bu, mədəni missiya idi. Hər konsert Azərbaycan musiqi məktəbinin səviyyəsini, milli ifa mədəniyyətinin incəliyini nümayiş etdirirdi.
Qasim Xəlilovun yaradıcılığının mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun janrlararası çevikliyidir. “Qara Qayalar”, “Sevgilim”, “Ritmlər Apşerona” kimi ansambllarda çalışdığı dövrdə fransız şansonuna müraciət etməsi təsadüfi deyildi. Jak Brel, Şarl Trene, Enriko Masias, Salvatore Adamo kimi sənətkarların repertuarı onun ifasında yeni intonasiyalar qazanır, Şərq temperamentinin Avropa lirizmi ilə sintezinə çevrilirdi.Fransız şansonu sadəcə musiqi janrı deyil, söz, intonasiya və emosional mətnin sintezindən doğan mədəni fenomendir. Bu janr ifaçıdan yalnız vokal texnika deyil, poetik mətnin semantik qatlarını açmaq, emosiyanı minimal vasitələrlə maksimum dərəcədə ötürmək bacarığı tələb edir. Qasim Xəlilovun Jak Brel, Şarl Trene, Enriko Masias, Salvatore Adamo kimi sənətkarların repertuarına müraciəti onun ifaçı kimi məhz bu dərinliyə meylli olduğunu göstərirdi.
Onun interpretasiyasında bu əsərlər sadəcə təqlid obyektinə çevrilmir, yeni intonasiya mühitində yenidən doğulurdu. Bu isə artıq elmi baxımdan interpretativ transformasiya prosesidir ifaçının milli-estetik yaddaşının xarici musiqi materialı ilə dialoqu.Qasim Xəlilovun fransız şansonunu ifa edərkən əldə etdiyi əsas estetik nailiyyət Şərq temperamentinin Avropa lirizmi ilə sintezidir. Şərq musiqisinə xas olan daxili emosional gərginlik, intonasiyanın canlılığı və improvizasiya ruhu onun ifasında Avropa şansonunun zərif melodik xətti və intellektual təmkinlə ahəngdar şəkildə birləşirdi.
Bu sintez nəticəsində ifa nə tam Qərb modelinə, nə də ənənəvi Şərq formalarına tabe olurdu. O, transmədəni musiqi dili yaradırdı ki, bu da müasir musiqişünaslıq baxımından qlobal mədəni inteqrasiyanın uğurlu nümunələrindən biri hesab oluna bilər.
Bu xüsusiyyət sonralar Dövlət Estrada Orkestrində, Qırmızı Bayraqlı Xəzər Donanmasının Mahnı və Rəqs Ansamblında, Moskva Dövlət Estrada Teatrında fəaliyyətində də özünü göstərdi.Onun taleyində nadir rast gəlinən bir cəhət də vardır,fizika və musiqinin paralel inkişafı. Professor, dünya səviyyəli alim olan atasının təkidi ilə A.P.İ.-nin fizika fakültəsini bitirən Qasim Xəlilov, eyni zamanda Konservatoriyada təhsil alaraq vokal sənətinin akademik əsaslarını mənimsədi. Bu iki istiqamətin sintezi sonralar onun “İxtiraçılıq musiqidə” kimi qeyri-adi mövzulara müraciətinə, yaradıcılığa analitik yanaşmasına zəmin yaratdı.
1980-ci illərdən etibarən Qasim Xəlilov təkcə ifaçı deyil, həm də bəstəkar və mədəni təşkilatçı kimi tanındı. Onun Mixail Vladimov sözlərinə yazdığı və Muslum Maqomayev üçün nəzərdə tutulmuş “Dinlə, Yer” əsəri Azərbaycan Radiosu və Televiziyası tərəfindən laureat mahnı kimi qəbul olundu.
1986-cı ildə İlyas Əfəndiyevin “Sən həmişə mənimləsən” əsəri əsasında çəkilmiş televiziya filminə yazdığı musiqi Azərbaycan Televiziyasının Qızıl Fonduna daxil edildi. Bu, onun yaradıcılığının artıq tarixə çevrildiyinin rəsmi təsdiqi idi.
Bu gün Qasim Xəlilov yaradıcılıqla yanaşı, pedaqoji fəaliyyətini də davam etdirir. Milli Konservatoriyada, Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində yetişdirdiyi tələbələr onun səsinin davamçılarıdır. Caz musiqisi ifaçıdan yüksək peşəkarlıqla yanaşı, improvizasiya mədəniyyəti, intellektual çeviklik və emosional azadlıq tələb edir. Qasim Xəlilovun Beynəlxalq Caz Festivallarında iştirakı onun vokal məktəbinin universal imkanlarını nümayiş etdirir. Burada o, akademik vokal intizamını cazın sərbəst strukturları ilə uzlaşdıraraq, səsin yeni ifadə imkanlarını açır.
Elmi baxımdan bu mərhələ onun yaradıcılığında polistilistik adaptasiya və improvizasiya təfəkkürünün inkişafı kimi dəyərləndirilə bilər. Caz mühiti onun səsində formalaşmış zəngin intonasiya ehtiyatını daha da dərinləşdirir, onu yalnız ifaçı deyil, səhnədə düşünən musiqi subyektinə çevirir.“I AM JAZZMAN” müsabiqəsində iştirakı Qasim Xəlilovun yaradıcılığında növbəti mərhələni – təcrübənin ötürülməsi mərhələsini simvolizə edir. Burada o, təkcə ifaçı kimi deyil, münsif və pedaqoq kimi çıxış edərək gənc sənətçilərin vokal mədəniyyətinə istiqamət verir.
Publisistik aspektdən bu fəaliyyət mədəni irsin canlı şəkildə davam etdirilməsidir. Elmi aspektdə isə bu, ustad–şagird modelinin müasir kontekstdə transformasiyası kimi qiymətləndirilə bilər. Onun qiymətləndirmələrində texniki meyarlarla yanaşı, səhnə davranışı, musiqi düşüncəsi və emosional dürüstlük əsas kriteriyalar kimi ön plana çıxır.Bu layihələrdə iştirakı ilə Qasim Xəlilov müasir musiqi məkanında Azərbaycan vokal məktəbinin nümayəndəsi kimi çıxış edir. Onun ifası milli intonasiya yaddaşını qorumaqla yanaşı, beynəlxalq musiqi dilində sərbəst danışa bilən sənətkar obrazını formalaşdırır.
Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin çoxqatlı inkişaf mərhələlərində elə sənətkarlar vardır ki, onların yaradıcılıq yolu təkcə fərdi uğurların toplusu deyil, bütöv bir dövrün estetik düşüncə tarixidir. Klassik vokal məktəbindən estrada, simfonik səhnədən caz improvizasiyasına, ifaçılıqdan bəstəkarlığa, pedaqoji fəaliyyətdən mədəniyyət menecmentinə qədər uzanan bu zəngin yol sənətin universallığını təsdiqləyən nadir nümunələrdəndir.
Konservatoriya təhsili sənətkarın vokal texnikasında akademik dəqiqlik, səs mədəniyyətində isə yüksək peşəkarlıq yaratmış, onun gələcək estrada və səhnə fəaliyyətinə möhkəm elmi-estetik əsas vermişdir.
1970-ci illər sənətkarın fəal səhnə axtarışları dövrü kimi səciyyələnir. 1976-cı ildə “Riqa-76” Sovet mahnısı müsabiqəsində diplomant adına layiq görülməsi, ardınca “AGU-50”, gənc ifaçılar müsabiqələri, Zaqafqaziya musiqiçilər müsabiqəsi və Sovet İnqilabının 60 illiyinə həsr olunmuş Ümumittifaq yarışlarında iştirakı onun ifaçılıq potensialının geniş coğrafiyada qəbul olunduğunu göstərir. 1978-ci ildə yaratdığı “Diyar” vokal-instrumental ansamblı isə milli musiqi təfəkkürü ilə müasir estrada estetikasının uğurlu sintez nümunəsinə çevrilmişdir.
1980-ci illər sənətkarın yaradıcılıq zirvəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan Dövlət Qastrol-Konsert Birliyi “Azkonsert”in solisti kimi uzun müddət Moskvada fəaliyyət göstərməsi, Mərkəzi Televiziyanın “Şire krug”, “S pesney po jizni” kimi populyar proqramlarında müntəzəm çıxışları Azərbaycan vokal sənətinin ittifaq miqyasında tanıdılmasına mühüm töhfə vermişdir. Moskva Dövlət Estrada Teatrında Boris Brunovun rəhbərliyi altında solist kimi fəaliyyəti isə onu dövrün ən məşhur səhnə ustaları – Gennadi Xazanov, Larisa Dolina, Valentina Tolkunova, Yefim Şifrin, Klara Novikova və başqaları ilə eyni yaradıcı müstəviyə çıxarmışdır.
Sənətkarın yaradıcılıq dünyası yalnız ifaçılıqla məhdudlaşmır. Tofiq Quliyev, Tofiq Babayev, Yuri Saulsky, Polad Aydoniçki, Arno Babacanian, Vladimir Şainski, Lidiya Lyadova kimi görkəmli bəstəkarlarla əməkdaşlıq onun musiqi zövqünün miqyasını genişləndirmişdir. Eyni zamanda Vyaçeslav Tixonov, Mixail Kazakov, Sergey Bondarçuk, İnna Çurikova, Georgi Volçek, Vladimir Etuş, Svetlana Kryuçkova, Sergey Yurski, Liya Axedjakova kimi dünya şöhrətli aktyorlarla bir səhnəni bölüşməsi musiqi ilə teatr estetikasının canlı sintezini yaratmışdır.
Ümumittifaq “Mayak” radio kanalında səslənən ifaları sənətkarın səsinin geniş auditoriyaya çatmasını təmin etmiş, şair Mixail Vladimirovla əməkdaşlıq isə onu yeni bir mərhələyə – bəstəkarlıq fəaliyyətinə gətirmişdir. Bu əməkdaşlığın zirvəsi kimi, Müslüm Maqomayev üçün yazdığı “Dinlə, Yer” (“Слушай, Земля”) mahnısı Azərbaycan Radio və Televiziyası yanında keçirilən bəstəkarlar müsabiqəsində Laureat mahnı adına layiq görülmüşdür.
Sənətkar Ümumittifaq Radio və Televiziya Orkestri (dirijor Yuri Selantyev), Mərkəzi Televiziyanın Estrada-Simfonik Orkestri (Aleksandr Mixaylov), Leninqrad Estrada-Simfonik Orkestri (A. Batxin), “Leysa, Pesnya” VİA-sı (Mixail Şufutinski), “Rapsodiya” ansamblı ilə çıxış edərək yüksək səhnə mədəniyyətinin daşıyıcısına çevrilmişdir. 1982-ci ildə Soçidə keçirilən “Sülh Planetə” Ümumittifaq festivalında Azərbaycanı təmsil etməsi onun milli sənət missiyasının parlaq ifadəsidir.1986-cı ildə İlyas Əfəndiyevin “Sən həmişə mənimləsən” pyesi əsasında çəkilmiş iki seriyalı televiziya filmi üçün yazdığı musiqi Azərbaycan Televiziyasının Qızıl Fonduna daxil edilmişdir. Rəşid Behbudov adına Teatr-Mahnının solisti kimi fəaliyyəti isə onun vokal irsində xüsusi yer tutur.
1989-cu ildə Mərkəzi Metodologiya və İxtiraçılıq İnstitutunu bitirməsi və “Musiqidə ixtiraçılıq” adlı sənədli filmin “Mosfilm” tərəfindən çəkilməsi sənətkarın musiqiyə elmi-innovativ yanaşmasının bariz göstəricisidir. 1991-ci ildə təşkil etdiyi, post-sovet məkanında ən möhtəşəm layihələrdən biri sayılan ulduzlar şou-festivalı isə onun mədəniyyət təşkilatçısı kimi miqyasını təsdiqləmişdir.
2000-ci illərdə “Arena” Caz Orkestri ilə fəaliyyəti, Beynəlxalq Caz Festivalında iştirakı, Nəbi Xəzri, Bəxtiyar Vahabzadə, Nüsrət Kəsəmənli kimi söz ustadlarının şeirlərinə bəstələdiyi mahnılar yaradıcılığının yeni üfüqlərini açmışdır.1991-ci ilin sentyabrında Beynəlxalq “İntergeo-Tettis” təşkilatı çərçivəsində təşkil edilən və post-sovet məkanında analoqu olmayan möhtəşəm pop-musiqi şou-festivalı təkcə musiqi tədbiri deyil, həm də mədəni diplomatiya aktı kimi yadda qaldı. Moskvanın tanınmış konsert təşkilatçısı A. Lisovskinin rəhbərlik etdiyi qurumun, Mərkəzi Televiziyanın, eləcə də Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin – şəxsən nazir Məmməd Asadovun dəstəyi ilə reallaşan bu festival Azərbaycanın mədəni təhlükəsizliyinin və təşkilati potensialının simvoluna çevrildi. Festivalda Rusiya və Azərbaycanın bütün aparıcı estrada ulduzlarının iştirakı bu tədbiri regional deyil, beynəlxalq miqyaslı sənət hadisəsi səviyyəsinə yüksəltdi.
Sənətkarın yaradıcılıq coğrafiyası yalnız yerli məkanla məhdudlaşmadı. “Meksika Musiqisi Günləri”, “Yunan Musiqisi Günləri”, “İtalyan Musiqisi Günləri” kimi beynəlxalq mədəni layihələrdə iştirakı onun musiqi dünyagörüşünün universallığını və fərqli musiqi mədəniyyətləri ilə dialoq qurmaq bacarığını nümayiş etdirdi. Türkiyədə uzunmüddətli qastrollar isə bu yaradıcılığın türk dünyası miqyasında qəbul olunduğunu təsdiqlədi.
2000-ci illərin əvvəllərində Caz Orkestri “Arena”nın (bədii rəhbər – Həsən Abaskuliyev) solisti kimi fəaliyyəti sənətkarın yaradıcılığında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Klassik estrada vokalından caz improvizasiyasına keçid onun musiqi təfəkkürünün çevikliyini və peşəkar yetkinliyini sübut etdi. 2005-ci ildə həmin orkestrin tərkibində Beynəlxalq Caz Festivalında iştirakı Azərbaycan caz məktəbinin çağdaş simasını formalaşdıran mühüm hadisələrdən biri kimi dəyərləndirilə bilər.
Sənətkar eyni zamanda bəstəkar kimi də milli poeziya ilə musiqi arasında üzvi bağ yarada bilmişdir. Nəbi Xəzri, Bəxtiyar Vahabzadə, Nüsrət Kəsəmənli, Gülnar Şıxəliqızı, Ramiz Heydər və digər görkəmli şairlərin sözlərinə yazılmış mahnılar Azərbaycan musiqi poeziyasının emosional və fəlsəfi dərinliyini səslə ifadə edən nümunələrdir.
Onun mədəni təşkilatçılıq fəaliyyəti də xüsusi qeyd olunmalıdır. Nüsrət Kəsəmənlinin təşəbbüsü ilə yaradılmış “YAZIÇI” sosial-mədəni mərkəzinin baş direktoru kimi gördüyü işlər ədəbi-musiqili mühitin sistemli inkişafına xidmət etmişdir. Paralel olaraq Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində və Milli Konservatoriyada pedaqoji fəaliyyəti gənc nəslin estetik tərbiyəsində və peşəkar musiqiçi kimi formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.
“Məhəbbətə məğlub” televiziya filminə yazdığı musiqi isə onun dramaturji düşüncəyə malik bəstəkar olduğunu, ekran sənəti ilə musiqi arasında emosional körpü qurmağı bacardığını göstərir.2005–2010-cu illərdə Qasim Xəlilovun yaradıcılığı, xüsusilə Beynəlxalq Caz Festivalı və şəhər mədəni tədbirlərində iştirakı ilə yadda qaldı. Bu dövr onun improvizasiya və vokal ustalığının zirvəsinə yüksəldiyi illər oldu. Hər bir mahnısı yalnız dinləyici üçün deyil, həm də musiqi tədqiqatçıları üçün incələnməsi zəruri bir sənət nümunəsinə çevrildi.
2010–2015-ci illərdə Qasim Xəlilov yaradıcılığında daha çox eksperimental janrlar ön plana çıxdı. O, müxtəlif ölkələrin musiqi ənənələrini Azərbaycan musiqi məkanına daxil edərək, hər ifasında yeni emosional palitra yaratdı. Eyni zamanda, müəllif kimi yeni musiqi kompozisiyaları ilə mədəniyyətimizə nadir töhfələr verdi. Bu illərdə onun bəstələri həm milli poeziya ilə, həm də müasir musiqi estetikası ilə ahəngdar şəkildə ahəngləndi.
2015–2020-ci illər yaradıcılığının daha da genişlənmiş mərhələsi kimi diqqət çəkir. Qasim Xəlilov bu dövrdə gənc nəslin musiqiçilərini yetişdirməkdə, mədəni proqramların təşkili və musiqi festivallarının qurulmasında aktiv iştirak etdi. Onun səhnədəki enerjisi, pedagog kimi verdiyi töhfələr və təşkilatçı bacarığı bir araya gələrək, Azərbaycan musiqi məktəbinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasında mühüm rol oynadı.
2020–2025-ci illərdə isə Qasim Xəlilov yaradıcılığının təcrübəsi yetkinləşərək onun musiqi dünyasında mədəni irsi formalaşdırdı. Bu dövrdə həm solo layihələri, həm də kollektivi ilə çıxışları Azərbaycan musiqisinin çağdaş xəttini müəyyənləşdirdi. Onun bəstələri yalnız milli kimliyi əks etdirmədi, həm də universal musiqi dili ilə beynəlxalq auditoriyanı təsirləndirdi.
Beləliklə, 2005–2025-ci illər Qasim Xəlilov üçün yalnız vaxt deyil, həm də sınaqlar və yaradıcılıq zirvələri ilə dolu bir mərhələ oldu. Onun sənətkar həyatı və musiqi fəaliyyəti sübut edir ki, əsl yaradıcı yalnız keçmişin izinə dayanmaqla kifayətlənmir, gələcəyə yol açır, musiqi mədəniyyətini yeni səviyyəyə qaldırır. Qasim Xəlilovun səsi, melodiyası və ideyaları 21-ci əsrin Azərbaycan musiqi xəritəsini zənginləşdirən parlaq bir iz olaraq qalacaq.Bu fəaliyyətlər göstərir ki, əsl sənətkar üçün səhnə ömürlük bir missiyadır, səs isə zamanın fövqündə dayanan mənəvi dəyərdir.
Qasim Xəlilov fenomeni Azərbaycan musiqi mədəniyyətində səhnə mədəniyyəti, intellektual dərinlik və beynəlxalq estetik zövq anlayışlarının vəhdətidir. Onun yaradıcılığı təkcə keçmişin xatirəsi deyil, bu gün də yaşayan, öyrədən, ilham verən bir məktəbdir. Səs zamana qalib gələndə, sənət ömürdən uzun olur – Qasim Xəlilovun yaradıcılıq taleyi bunun ən parlaq sübutudur.Bu gün Qasim Xəlilov yenə səhnədədir, yenə müəllim kürsüsündədir, yenə yaradıcılıq axtarışındadır. Onun sənət yolu artıq tarixə çevrilsə də, fəaliyyəti gələcəyə yönəlib. Məhz buna görə də onun yaradıcılığı təkcə dəyərləndirilmir, həm də davam etdirilir.
Bu münasibətlə Qasim Xəlilova gələcək fəaliyyətlərində yeni yaradıcılıq uğurları, möhkəm cansağlığı, ilham dolu günlər və yetişdirdiyi şagirdlərin nailiyyətlərində öz sənət məktəbinin əksini görmək kimi ən xoş arzularımızı bildiririk. Qoy onun səsi, düşüncəsi və sənətə verdiyi dəyər hələ uzun illər Azərbaycan mədəniyyətinin işıqlı yolunu aydınlatsın.