İnsan ömrü bəzən sadəcə illərin ardıcıllığı deyil, ideyaların, zəhmətin və mənəvi dəyərlərin bir-birinə qovuşduğu mənalı bir yol olur. Bu yolun hər addımı bir iz qoyur bəzən tələbələrin yaddaşında, bəzən elmi məqalələrin sətirlərində, bəzən isə bütöv bir nəslin dünyagörüşündə. Ramiz Əziz oğlu İskəndərovun ömür yolu məhz belə izlərlə zəngin olan nadir həyat hekayələrindəndir.
1955-ci ilin yay günündə Qərbi Azərbaycanın Çənbərək rayonunun Cil kəndində dünyaya gələn bu sadə kənd uşağı, əslində zamanın qoynunda böyüyən bir alim idi. O illərin kənd həyatı təbiətin ritmi, zəhmətin dəyəri, insan münasibətlərinin səmimiliyi onun xarakterində möhkəm iradə, səbir və məqsədyönlülük kimi keyfiyyətləri formalaşdırdı. Bu keyfiyyətlər sonradan onun elmi fəaliyyətinin əsas sütunlarına çevrildi.
1962-ci ildə ilk dəfə məktəb həyatı ilə tanış olan Ramiz İskəndərov üçün təhsil sadəcə öyrənmək deyil, dünyanı anlamaq vasitəsi idi. Hər yeni dərs, hər yeni mövzu onun üçün yeni bir qapı açırdı. 1965-ci ildə ailəsinin Xanlar (indiki Samux) rayonuna köçməsi isə həyatında yeni bir səhifə açdı. Yeni mühit, yeni müəllimlər və yeni dostlar onun dünyagörüşünü daha da genişləndirdi.
Sərkar kənd orta məktəbində keçən illər onun biliklərə olan sevgisini daha da möhkəmləndirdi. Riyaziyyat və fizika kimi dəqiq elmlərə olan marağı artıq o dövrdə aydın sezilirdi. Bu maraq onu 1972-ci ildə -nin mexanika-riyaziyyat fakültəsinə apardı. Universitet mühiti onun üçün sadəcə təhsil ocağı deyil, həm də elmi düşüncənin, tədqiqat ruhunun və yaradıcı axtarışların məkanı oldu.
Mexanika ixtisası onun üçün yalnız formullar və qanunlar toplusu deyildi bu, kainatın hərəkət qanunlarını anlamaq, təbiətin gizli mexanizmlərini çözmək cəhdi idi. O, mexanikanı yalnız öyrənmədi, onu hiss etdi, onun fəlsəfəsini dərk etdi. Bu yanaşma sonradan onun elmi fəaliyyətində özünü aydın şəkildə göstərdi.
1977-ci ildə universiteti bitirdikdən sonra “Dənizneftqazlayihə” institutunda mühəndis kimi fəaliyyətə başlaması onun nəzəri biliklərini real həyat problemlərinin həllinə tətbiq etməsinə imkan verdi. Burada qazandığı təcrübə onun elmi baxışlarını daha da dərinləşdirdi. Lakin onun daxilindəki tədqiqatçı ruh daha böyük axtarışlara can atırdı.
1979-cu ildə İnşaat mühəndisləri institutunun Materiallar müqaviməti kafedrasında aspiranturaya qəbul olunması bu axtarışların məntiqi davamı idi. Bu dövr onun həyatında zəhmətin, səbrin və elmi axtarışların ən intensiv mərhələlərindən biri oldu. Gecələr uzanan hesablamalar, saysız-hesabsız təcrübələr və analizlər nəticəsində o, 1983-cü ildə namizədlik dissertasiyasını uğurla müdafiə etdi.
Elə həmin ildən Nəzəri mexanika kafedrasında fəaliyyətə başlaması ilə Ramiz İskəndərov yeni bir missiyanı müəllimlik missiyasını üzərinə götürdü. O, auditoriyaya yalnız bilik ötürən müəllim kimi deyil, tələbələrdə düşünməyi, araşdırmağı və sual verməyi öyrədən bir pedaqoq kimi daxil oldu. Onun dərsləri quru nəzəriyyədən uzaq, həyatla əlaqəli, məntiqlə zəngin və düşündürücü idi.
1984-cü ildən assistent, 1994-cü ildən dosent kimi fəaliyyət göstərərək o, təkcə dərs demədi bir məktəb yaratdı. Ramiz müəllimin yetirmələri bu gün müxtəlif sahələrdə uğurla fəaliyyət göstərərək müəllimlərinin elmi və mənəvi irsini davam etdirirlər.
Zaman keçdikcə onun elmi axtarışları daha da genişləndi və dərinləşdi. 2014-cü ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək riyaziyyat üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini qazanması onun uzun illər davam edən zəhmətinin zirvəsi oldu. 2016-cı ildən isə Mexanika kafedrasının professoru kimi fəaliyyət göstərərək həm elmi, həm də pedaqoji istiqamətdə öz töhfələrini davam etdirir.
Ramiz İskəndərovun fəaliyyəti yalnız auditoriya ilə məhdudlaşmır. 2002–2015-ci illərdə -nin Əcnəbi vətəndaşların hazırlığı fakültəsinin dekanı kimi çalışaraq, beynəlxalq təhsil əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynamışdır. Bu dövrdə universitetə gələn xarici tələbələrin adaptasiyası, təhsil keyfiyyətinin yüksəldilməsi və akademik mühitin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması istiqamətində böyük işlər görmüşdür.
Professorun elmi yaradıcılığı isə ayrıca bir dünyadır. 155 elmi məqalə, bu rəqəm sadəcə statistik göstərici deyil, illərin zəhmətinin, tədqiqatın və axtarışın ifadəsidir. Bu məqalələrin 42-nin SCOPUS bazasında yer alması onun elmi fəaliyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanındığını göstərir. O, yalnız yazan alim deyil, həm də elmi fikri istiqamətləndirən, yeni tədqiqatlara yol açan bir elm xadimidir.
Elm bəzən səssiz danışır. O, nə gurultulu şüarlarla, nə də gözqamaşdıran görüntülərlə özünü təqdim edir. Onun dili daha incədir formulaların arxasında gizlənən məntiq, eksperimentlərin dərinliyində yatan həqiqət və zamanın sınağından keçən ideyaların sükutudur. Deformasiya olunan bərk cisim mexanikası isə bu sükutun içində ən çox danışan sahələrdən biridir. Çünki burada hər bir dəyişmə, hər bir əyilmə, hər bir çat maddənin yaddaşına yazılmış tarixdir.
Professor Ramiz İskəndərovun elmi yaradıcılığı bu yaddaşı oxumağa yönəlmiş böyük bir axtarışın nəticəsidir. Onun tədqiqatlarında mexanika yalnız maddənin davranışını izah etmir, eyni zamanda insan zəkasının təbiətə verdiyi cavabın bədii-estetik təcəssümünə çevrilir. Bu əsərlər bir-birindən ayrı tədqiqatlar deyil, əksinə, vahid bir fəlsəfi xəttin dayanıqlılıq, dəyişmə və qorunma ideyasının müxtəlif təzahürləridir.
Müasir texnogen dünyada ən təhlükəli proseslərdən biri səssiz baş verənlərdir. Koroziya da məhz belədir, gözə görünmədən, səssizcə, lakin davamlı şəkildə maddəni zəiflədir. 2024-cü ildə dərc olunan “Substantiation of initial provisions of construction of a methodology for modeling corrosion degradation” adlı tədqiqat bu səssiz təhlükənin elmi dərkidir.
Bu əsərdə koroziya artıq sadə kimyəvi proses kimi deyil, zamanın mexaniki təsiri ilə birləşən kompleks fenomen kimi təqdim olunur. Müəlliflərin irəli sürdüyü modelləşdirmə yanaşması sanki görünməyən bir düşmənin xəritəsini çəkmək kimidir. Bu xəritə vasitəsilə mühəndislər gələcəkdə baş verə biləcək deformasiyaları əvvəlcədən görə, onları proqnozlaşdıra və qarşısını ala bilərlər.
Burada elm yalnız müşahidə etmir, müdaxilə edir, qoruyur və gələcəyi təmin edir. Sanki insan zəkası zamanın aşındırıcı gücünə qarşı öz elmi qalxanını yaradır.
Mexanika bəzən musiqiyə bənzəyir. Hər bir sistemin öz ritmi, öz harmoniyası var. 2020-ci ildə nəşr olunan “Vibrations of fluid-filled inhomogeneous cylindrical shells strengthened with lateral ribs” adlı tədqiqat bu harmoniyanın elmi izahıdır.
Maye ilə dolu qeyri-bircins silindrik qabıqların titrəyişləri, bu mövzu yalnız mühəndislik problemi deyil, həm də təbiətin ritminin anlaşılmasıdır. Burada hər bir titrəyiş, hər bir rezonans, hər bir amplituda dəyişməsi bir növ mexaniki musiqi kimi qəbul olunur.
Müəllifin yanaşması bu mürəkkəb sistemi sadəcə analiz etmir, onu hiss edir. Sərtləşdirici qabırğaların təsiri, maye ilə konstruksiyanın qarşılıqlı əlaqəsi, qeyri-bircinsliyin yaratdığı fərqlər bütün bunlar bir orkestrin müxtəlif alətləri kimi bir araya gələrək bütöv bir sistemin davranışını formalaşdırır. Bu tədqiqat göstərir ki, mexanika yalnız dəqiqlik deyil, həm də harmoniya elmidir.
Körpülər yalnız iki sahili birləşdirən konstruksiyalar deyil. Onlar insan sivilizasiyasının simvoludur, ayrılığı birliyə çevirən, məsafəni yaxınlaşdıran mühəndis möcüzələridir. 2025-ci ildə dərc olunan “Vibrations of bridge column consisting of four arched panels reinforced with rings together with ground” adlı məqalə bu möcüzənin daxili mexanikasını açır.
Bu tədqiqatda körpü sütunlarının torpaqla qarşılıqlı əlaqəsi, halqalarla möhkəmləndirilmiş panellərin davranışı və titrəyişlərin sistemə təsiri dərindən araşdırılır. Bu, sadəcə konstruktiv analiz deyil, etibarın elmi əsaslandırılmasıdır.
Çünki hər bir körpü üzərindən keçən insan, əslində, görünməyən hesablamalara, elmi dəqiqliyə və mühəndis düşüncəsinə güvənir. Bu güvənin arxasında isə məhz belə tədqiqatlar dayanır.
Müasir dövrdə mühəndislik yalnız texniki problemlərin həlli ilə məhdudlaşmır. O, həm də təbiətlə harmoniyanın qorunmasını tələb edir. 2025-ci ildə dərc olunan “Stability and protection of drainage pipelines from environmental influences” adlı məqalə bu harmoniyanın elmi ifadəsidir.
Drenaj boru xətləri ilk baxışda sadə görünən bu sistemlər əslində şəhərlərin, kəndlərin və sənaye obyektlərinin həyat damarlarıdır. Onların sabitliyi yalnız texniki məsələ deyil, həm də ekoloji təhlükəsizlik məsələsidir. Bu tədqiqatda ətraf mühitin təsirləri, torpaq şəraiti, mexaniki yüklər və qoruyucu tədbirlər kompleks şəkildə təhlil olunur. Burada mexanika artıq yalnız qüvvələrin deyil, həm də məsuliyyətin elminə çevrilir.
Professor Ramiz İskəndərovun bu elmi əsərləri bir daha sübut edir ki, mexanika yalnız riyazi modellərdən ibarət deyil. O, düşüncənin incəliyi, analizin dərinliyi və yaradıcılığın məhsuludur. Onun tədqiqatlarında hər bir məsələ çoxşaxəli şəkildə yanaşılır həm nəzəri, həm praktiki, həm də fəlsəfi aspektdən.
Bu əsərlər bir alim ömrünün müxtəlif mərhələlərinin elmi əks-sədasıdır. Burada gənclik illərinin axtarış ruhu, yetkinlik dövrünün sistemli düşüncəsi və təcrübənin gətirdiyi müdriklik bir araya gəlir.
Beynəlxalq elmi jurnalların: “Technical and Physical Problems of Engineering” (Danimarka), “Problems of Computational Mechanics and Strength of Structures” (Ukrayna), “Technical mechanics”(Ukrayna), “Computer Science and Applied Mathematics” (Ukrayna) redaksiya heyətlərində təmsil olunması və “Engineering Mechanics Scientific and Technical Journal” jurnalının baş redaktoru kimi fəaliyyəti onun elmi nüfuzunun göstəricisidir. O, bu platformalar vasitəsilə yalnız öz tədqiqatlarını deyil, ümumilikdə mexanika elminin inkişafını dəstəkləyir.
Dövlət tərəfindən verilən “Azərbaycan Respublikasının qabaqcıl təhsil işçisi” döş nişanı, “Tərəqqi medalı” və fəxri fərmanlar onun əməyinin yüksək qiymətləndirildiyini təsdiqləyir. Lakin onun üçün ən böyük mükafat yetişdirdiyi tələbələrin uğuru, elmə qazandırdığı yeni simalar və geridə qoyduğu elmi irsdir.
Professor Ramiz İskəndərovun həyatı yalnız elmdən ibarət deyil. Ailə onun üçün müqəddəs dəyərdir. İki övlad atası kimi, həm də qayğıkeş ata, etibarlı dayaq və nümunəvi ailə başçısıdır. Bu xüsusiyyətlər onun şəxsiyyətini daha da zənginləşdirir.
Bu gün professor Ramiz İskəndərovun ömür yolu bir daha sübut edir ki, elmə gedən yol asan deyil, lakin bu yolun hər addımı mənalıdır. Elm zamanla yarışdır. Kim bu yarışda iz qoya bilirsə, yalnız öz dövrünün deyil, gələcəyin də alimidir. Ramiz İskəndərovun deformasiya olunan bərk cisim mexanikası sahəsindəki tədqiqatları məhz belə izlərdən ibarətdir.
Onun əsərləri körpülərin möhkəmliyində, boru xətlərinin təhlükəsizliyində, sənaye sistemlərinin dayanıqlılığında yaşayır. Bu, görünməyən, lakin hər yerdə hiss olunan bir irsdir.
Bu irs bizə bir həqiqəti xatırladır:
Elm yalnız bilik deyil, zamanın yaddaşı, insan zəkasının imzasıdır.Onun həyatı bir çağırışdır öyrənməyə, araşdırmağa, düşünməyə və yaratmağa çağırış. Bu ömür, zamanın yaddaşına yazılmış bir elmi dastandır.
Sizin həyat yolunuz məhz bu böyük həqiqətin canlı təcəssümüdür – öyrənməyin bir ömür davam edən bir səfər olduğunu, elmin isə heç vaxt sonu olmayan bir üfüq kimi daim insanı özünə çağırdığını sübut edən parlaq bir nümunədir.
Siz elmi yalnız seçməmisiniz, siz onu taleyinizə çevirmisiniz. Hər bir addımınızda biliklə məsuliyyət, zəhmətlə məqsəd, düşüncə ilə yaradıcılıq birləşərək bütöv bir ömür fəlsəfəsi formalaşdırıb. Bu fəlsəfənin mərkəzində isə bir ideya dayanır: insan öyrəndikcə böyüyür, düşündükcə dərinləşir, yaratdıqca isə əbədiləşir.
Sizin ömür yolunuz bir çağırışdır, sadəcə sözlə deyil, əməl ilə səslənən, illərin təcrübəsi ilə möhkəmlənən, zamanın sınağından keçərək saflaşan bir çağırış. Bu çağırış gənc nəslə ünvanlanır:
Öyrənməkdən yorulmayın, çünki bilik insanı azad edir, araşdırmaqdan çəkinməyin, çünki suallar həqiqətə aparan yoldur, düşünməkdən vaz keçməyin, çünki düşüncə insanı insan edən ən Ali keyfiyyətdir, və yaratmaqdan geri qalmayın, çünki yaradılan hər bir dəyər gələcəyə qoyulan ən qiymətli mirasdır.
Bu ömür doğrudan da zamanın yaddaşına yazılmış bir elmi dastandır. Bu dastanın hər səhifəsində zəhmətin izi, hər sətirində düşüncənin nuru, hər fəslində isə insanlığa xidmətin Ali mənası yaşayır. Bu, yalnız bir alim ömrü deyil bu, bütöv bir məktəbdir, bir yol xəritəsidir, gələcək nəsillərə istiqamət verən bir mayakdır.
Zaman keçəcək, nəsillər dəyişəcək, lakin elmə həsr olunmuş belə ömürlər heç vaxt unudulmayacaq. Çünki onlar yalnız yaşanmır – onlar tarixə çevrilir, yaddaşlara hopur, düşüncələrdə yaşayır və gələcəyin qurulmasında səssiz, lakin möhtəşəm rol oynayır.
Bu şərəfli, məsuliyyətli və eyni zamanda ilhamverici yolda sizə sonsuz uğurlar, yeni elmi zirvələr, tükənməz enerji və daim yenilənən yaradıcılıq ruhu arzulayırıq. Qoy hər yeni gün sizin üçün yeni bir kəşfin başlanğıcı, hər yeni fikir isə gələcəyə açılan bir qapı olsun. Qoy əməyiniz daim dəyərləndirilsin, zəhmətiniz bəhrəsini versin və elmi irsiniz zamanın sərhədlərini aşaraq daha geniş üfüqlərə yayılsın.
YENİNEWSTV24.AZ
Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü,YENİNEWSTV24.AZ saytının təsisçisi
3 views