Möhkəm siyasi iradə, cəsarətli milli mövqe, dönməz mübarizə əzminə malik dahi şəxsiyyət olan Heydər Əliyevin Azərbaycanda siyasi hakimiyyətə gəlişi ölkəmiz, millətimiz üçün çox mürəkkəb dövrlərə təsadüf etmişdir. Müdrik rəhbər və uzaq görən siyasətçi olan Heydər Əliyev hər dəfə mövcud problemləri müvəffəqiyyətlə həll edərək, xalqın ona bəslədiyi ümidləri doğrultmuş, qətiyyət nümunəsi göstərərək Azərbaycan xalqının gələcək taleyi ilə bağlı məsələlərdə böyük fədakarlıqla prinsipial vətənpərvərlik mövqeyini nümayiş etdirmişdir. Heydər Əliyev Azərbaycan xalqının və dövlətinin taleyüklü problemlərini həll edən dahi tarixi şəxsiyyət olmaqla yanaşı, həm də tarixi yaradan bir şəxsiyyətdir. Azərbaycan tarixinin və mədəniyyətlər arasında İslahatların həyata keçirilməsində hər bir sahəyə məxsus olan spesifik xüsusiyyətləri nəzərə alan, Ümumilli Lider sosial yönümlü proqramlaşdırma prosesini asanlaşdırmağı hədəf kimi seçilməsini xüsusilə zəruri hesab edirdi. Bu yanaşma eyni zamanda Azərbaycanda həyata keçirilən islahatların əsas meyarı kimi istehsalın səmərəliliyinin yüksəldilməsi və bu əsasda xalqın həyat səviyyəsinin yüksəldilməsində özünü büruzə verən sosial yönümlü bazar iqtisadiyyatı modelinə üstünlük verilməsini bir daha sübut edir. Ulu öndərin iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi istiqamətində baxışlarını səciyyələndirən ən vacib xüsusiyyət – islahatların həyata keçirilməsinin istiqamətlərini düzgün proqnozlaşdırmaqdan ibarət idi. Yeni təsərrüfatçılıq formalarının meydana gəlməsi, kiçik sahibkarlığın inkişafı, təşəbbüskarlığın genişləndirilməsinə imkan verən iqtisadi islahatlar Heydər Əliyev tərəfindən bazar iqtisadiyyatına gedən yolda əsas vasitə kimi dəyərləndirilmişdir. Sahibkarlığın ümumi islahatlar sistemində yerinin düzgün müəyyənləşdirilməsi, sahibkarlıq fəaliyyəti üçün zəruri şərait yaradılması, dövlət tərəfindən maliyyə və hüquqi cəhətdən dəstəklənməsinin əsası məhz Ulu Öndər tərəfindən qoyulmuşdur. Bununla yanaşı, sənayenin aparıcı istiqamətlərindən sayılan neft və kimya sahələrində əmtəə dövriyyəsi xeyli artmış, respublikamızda iri sənaye müəssisələri tikilib istifadəyə verilmişdir. Məhsuldar qüvvələrin düzgün yerləşdirilməsi, mövcud potensialdan səmərəli istifadə edilməsi nəticəsində Azərbaycanda iqtisadi fəallıq xeyli artmış, respublikamız bir sıra məhsulların istehsalına görə Sovet İttifaqında qabaqcıl yerlərə çıxmışdır. Dahi Liderin səyləri nəticəsində Azərbaycan, eyni zamanda kənd təsərrüfatı respublikası, qabaqcıl pambıqçılıq və üzümçülük diyarı kimi məşhurlaşmışdır. Sənaye obyektlərinin sayı artırılmış, məhsul istehsalının həcmi yüksəldilmiş, kənd təsərrüfatı sahəsində sürətli inkişaf əldə edilmişdir. Bütün bunlar, heç şübhəsiz, mövcud avtomobil yolları şəbəkəsinin genişləndirilməsi, bərpa edilməsi və yenidən qurulması zərurətini yaratmışdır.
“Yol iqtisadiyyat, mədəniyyət, bir sözlə, həyat deməkdir.”Bu dahi kəlam, Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin yol-nəqliyyat kompleksinin inkişafına verdiyi böyük əhəmiyyətin fövqəladə ifadəsidir. Həqiqətən də, yollar yalnız asfalt və beton zolaqları deyil, həm də ölkənin qan damarlarıdır – iqtisadiyyatın, mədəniyyətin və milli tərəqqinin nəfəs aldığı mühüm arteriyalardır. Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə nəqliyyat tikintisi və yol hərəkətinin təşkilində aparılan islahatlar Azərbaycana regional və beynəlxalq miqyasda böyük nailiyyətlər qazandırmış, ölkəni Şərqlə Qərbi birləşdirən mühüm qovşağa çevirmişdir.
Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərliyinin birinci dövrü (1969-1982) Azərbaycan Respublikasının quruculuq salnaməsinin ən parlaq səhifələri kimi tarixə yazılmışdır. Bu illər ərzində iqtisadiyyatın bütün sahələrində, o cümlədən yol təsərrüfatında misli görünməmiş canlanma yaşandı. Ulu Öndər uzaqgörənliklə anlayırdı ki, inkişafın təməli möhkəm infrastrukturdadır.Bu dövrdə yolların təmiri və tikintisi sürətləndi, respublika və yerli əhəmiyyətli avtomobil yolları şəbəkəsi əsaslı şəkildə yenidən quruldu. Bu addımlar o dövrün şərtlərinə baxmayaraq, məhz müstəqil Azərbaycanın gələcəyi, onun iqtisadi qüdrəti üçün təməl rolunu oynayırdı.
Görülən işlər sadəcə lokal problemlərin həlli deyil, gələcəkdə regionlar arası və beynəlxalq kommunikasiya sisteminə inteqrasiyanı hədəfləyən genişmiqyaslı strateji planın tərkib hissəsi idi.
Ulu Öndərin xalqın təkidli tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıdışı (1993) Azərbaycanı parçalanmaq təhlükəsindən qurtarmaqla yanaşı, nəqliyyat sahəsində də yeni bir inkişaf erasına start verdi. Qədim İpək Yolunun bərpası ideyası məhz onun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən xarici siyasətin və iqtisadi strategiyanın əsas istiqamətlərindən biri oldu. Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1998-ci ildə Bakıda keçirilən Tarixi İpək Yolunun bərpasına həsr olunmuş Beynəlxalq Konfrans bu sahədəki ən böyük nailiyyətlərdən biridir. 32 ölkənin və 13 beynəlxalq təşkilatın iştirak etdiyi bu mötəbər tədbirdə “Avropa-Qafqaz-Asiya nəqliyyat dəhlizinin inkişaf etdirilməsi üzrə beynəlxalq nəqliyyat haqqında Bakı Bəyannaməsi” qəbul edildi.
Bu sənəd Azərbaycanın geosiyasi mövqeyini beynəlxalq miqyasda təsdiqlədi, ölkəni Qərb-Şərq və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişmə nöqtəsinə, regionda etibarlı və əvəzolunmaz tranzit mərkəzinə çevirdi.
Nəqliyyat sisteminin tənzimlənməsi və idarəedilməsi sahəsində də fundamental islahatlar həyata keçirildi.
Ulu Öndərin apardığı bu islahatlar beynəlxalq yol infrastrukturunun inkişafı baxımından Azərbaycana aşağıdakı böyük nailiyyətləri gətirdi,Azərbaycanın “Quru körpü” kimi rolu bərpa edildi. Ulu öndər Azərbaycana rəhbərlik etdiyi bir qərinədən artıq dövrdə respublikamızın həyatında, xalqımızın taleyində elə bir əzəmətli rol oynamışdır ki, bu, əsrlər boyu unudulmayacaqdır. İndi müstəqil Azərbaycanda həyatın elə bir sahəsi yoxdur ki, orada Heydər Əliyevin gərgin əməyinin, parlaq zəkasının izləri hiss olunmasın . Böyük İpək Yolunun bərpası ilə bağlı atılan addımlar ölkəyə əlavə valyuta axınına, logistika və nəqliyyat sektorunun inkişafına təkan verdi.
Müasir yollar regional inkişafın tarazlaşmasına, kənd təsərrüfatı məhsullarının bazara çıxarılmasına və ümumilikdə qeyri-neft sektorunun inkişafına mühüm töhfə verdi.
Azərbaycan dünya kommunikasiya məkanına sürətlə inteqrasiya olundu, beynəlxalq nəqliyyat layihələrinin fəal iştirakçısına çevrildi.
Heydər Əliyevin təməlini qoyduğu bu yol strategiyası bu gün onun layiqli davamçısı, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə uğurla inkişaf etdirilir. “Bakı-Tbilisi-Qars”, “Şimal-Cənub” kimi nəhəng layihələrin icrası, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə Zəfər yollarının və Zəngəzur dəhlizinin inşası – bütün bunlar Ulu Öndərin uzaqgörən siyasətinin məntiqi davamıdır. BTQ Azərbaycanın regional siyasi çəkisini artırmaqla yanaşı, illik milyonlarla ton yükün daşınmasına imkan yaradaraq iqtisadi gəlirlərin diversifikasiyasına şərait yaratdı. Bu, həm də Türkiyə ilə Azərbaycanın strateji qardaşlığının möhkəm iqtisadi təməli oldu.
Əgər BTQ Şərq-Qərb oxunu tamamladısa, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında sürətləndirilən Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizinin Azərbaycan hissəsinin inkişafı, ölkəni Rusiya və Şimali Avropanı Fars Körfəzi və Hindistanla birləşdirən qlobal kəsişmə nöqtəsinə çevirdi.
Bu dəhlizin uğurla həyata keçirilməsi üçün Azərbaycanın beynəlxalq standartlara cavab verən avtomobil və dəmir yolları şəbəkəsinə, eləcə də Xəzər dənizində ən böyük strateji liman olan Yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanına (Ələt) böyük investisiyalar yatırıldı. Bu liman dəmir yolu, avtomobil və dəniz nəqliyyatını vahid bir logistik mərkəzdə birləşdirir .Bakı və ətraf ərazilərdə sürətli urbanizasiya və əhali artımı fonunda, 2025-2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramının qəbulu, şəhərdaxili tıxacların azaldılması, ictimai nəqliyyatın səmərəliliyinin artırılması və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi sahəsində inqilabi addımların atılmasını nəzərdə tutur. Nəqliyyatın idarəedilməsindəki bu modern yanaşma, Azərbaycanda yol hərəkətinin təşkilinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.
Prezident İlham Əliyev bölgələrə, demək olar ki, bütün səfərləri zamanı respublika və yerli əhəmiyyətli yolların yenidən qurulması, hətta ucqar dağ kəndlərinə yeni yolların çəkilməsi ilə bağlı konkret tapşırıqlar verir. Bunun nəticəsi olaraq Biləsuvar-İran sərhədi, Lənkəran-Lerik, Masallı-Yardımlı, Gəncə-Daşkəsən-Xoşbulaq, Quba-İspik-Xınalıq, Şamaxı-Pirqulu, Tovuz-Əlibəyli, Şəmkir-Gədəbəy, İsmayıllı-Qəbələ, Xaldan-Mingəçevir, Ağdaş-Ləki, Quba-Qəçrəş-Qımılqazma, Qusar-Əniğ-Ləzə, Qazaxbəyli-Aşağı Salahlı, Qəbələ-Ağdaş, Oğuz-Qəbələ, Quba-Qusar, Şəki-Qax, Ağstafa-Poylu-Gürcüstan sərhədi, Yevlax-Bərdə və digər avtomobil yolları yenidən qurulmuş, ölkədaxili yol infrastrukturu əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmişdir. Hazırda regionlar üzrə daxili investisiya hesabına ümumi uzunluğu 381 kilometr təşkil edən avtomobil yollarının və 14 ədəd körpünün tikintisi uğurla davam etdirilir . Şimal-Cənub dəhlizi ilə yüklərin daşınma vaxtı 40 günlərlə deyil, 15-20 günlərlə ölçülür. Bu vaxt və məsafə qazanması Azərbaycanı beynəlxalq logistik bazarda rəqabətə davamlı edir.
Dövlət başçısı İlham Əliyevin nəqliyyat strategiyasının ən emosional və mənəvi cəhətdən zəngin hissəsi işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən nəqliyyat tikintisidir.Məcburi köçkünlərin təhlükəsiz, rahat və mərhələli şəkildə qayıdışını təmin edən ən vacib elementlərdən biri hava nəqliyyatının yaradılmasıdır. Eyni zamanda bu limanlar regionu ölkənin digər bölgələri və dünya ilə birləşdirən strateji qovşağa çevrilir. Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi və müvafiq sərəncamları nəticəsində cəmi bir neçə il ərzində Füzuli, Zəngilan və Laçında beynəlxalq standartlara cavab verən üç hava limanı inşa olunub.44 günlük Vətən Müharibəsindən dərhal sonra “Böyük Qayıdış”ın təmin edilməsi üçün bu ərazilərdə sıfırdan Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı kimi hava nəqliyyatı obyektləri, eləcə də onlarla kilometr avtomobil və dəmir yolları çəkilməyə başlandı.
Şuşaya aparan “Zəfər Yolu”nun qısa müddətdə inşası – sadəcə bir yol deyil, həm də xalqın qətiyyətinin və dövlətin bərpa gücünün simvolu, Qarabağa həyatın və iqtisadi fəaliyyətin qayıdışının müjdəsidir. Bu yollar Heydər Əliyevin yaratdığı müstəqil Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tam bərpası ilə nəticələnən siyasətinin ən şərəfli mərhələsidir.
Prezident İlham Əliyevin gündəmində duran ən vacib strateji layihə Zəngəzur Dəhlizidir. Bu, Heydər Əliyevin vaxtilə blokadada olan Naxçıvanla əsas Azərbaycanı birləşdirmək arzusu ilə üst-üstə düşən tarixi bir missiyadır . Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirməklə, eyni zamanda Türkiyəni birbaşa Türk dünyası ilə birləşdirəcək. Bu dəhliz Cənubi Qafqazda bütün kommunikasiyaların açılmasına, regional əməkdaşlığa və sülhə töhfə vermək potensialına malikdir. Bu, həm də Heydər Əliyevin başladığı, Türk dünyasının birliyini hədəfləyən siyasətin yeni və möhtəşəm mərhələsidir.
Heydər Əliyevin uzaqgörənliklə təməlini qoyduğu nəqliyyat strategiyası bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında geosiyasi reallıqlara, qlobal iqtisadi tələblərə və milli zəfərə cavab verən yeni səviyyəyə yüksəldilmişdir. BTQ və Şimal-Cənub dəhlizləri Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini, Zəfər yolları isə ölkənin milli qürurunu və ərazi bütövlüyünü təmin edir. Azərbaycan yollarının hər kilometri — həm də sülhə, tərəqqiyə və yeni bir gələcəyə doğru atılan addımdır . Azərbaycan bu gün qlobal logistik xəritədə öz mövqeyini daha da möhkəmləndirən, dünyanın iki qitəsini birləşdirən müasir bir nəqliyyat qovşağıdır.Heydər Əliyevin yol-nəqliyyat sahəsindəki islahatları Azərbaycanın sadəcə yollarını deyil, həm də gələcəyini dəyişdi. O, Azərbaycanı regional izolyasiyadan çıxararaq, qlobal nəqliyyat xəritəsində mühüm strateji oyunçuya çevirdi.Hazırda azad edilmiş ərazilərdə dəmir yolu xətlərinin tikintisi geniş miqyasda davam edir. Layihələrin ox üzrə ümumi uzunluğu 185,5 kilometr, yan yollarla birlikdə isə 229,257 kilometr təşkil edir. Bu çətin relyefdə mühəndislik baxımından kompleks həllər tələb edən işlər də nəzərdə tutulub: ümumi uzunluğu 5204,4 metr olan 49 körpünün və uzunluğu 2345 metr olan 4 tunelin inşası planlaşdırılıb. Artıq 4441 metr uzunluğunda olan 42 körpünün tikintisi tamamlanıb, 3 körpü istismara verilib. Tunellərdə və digər körpülərdə işlər ardıcıl şəkildə davam etdirilir.Horadiz–Ağbənd dəmir yolu xətti (110,4 km) isə strateji əhəmiyyətinə görə xüsusi yer tutur, çünki Zəngəzur istiqamətində gələcək böyük nəqliyyat dəhlizinin əsas qollarından biri məhz bu xətt olacaq. Ərazinin mürəkkəb relyefinə baxmayaraq, işlər üç mərhələdə ardıcıl şəkildə həyata keçirilir. Layihənin ümumi icra səviyyəsi artıq 68 %-ə çatıb. Birinci hissə – Horadiz-Soltanlı (30 km) üzrə işlər 89 %, ikinci hissə – Soltanlı–Mincivan (55 km) üzrə 80 %, üçüncü hissə – Mincivan-Ağbənd (25,4 km) üzrə isə 44 % tamamlanıb.Regionun nəqliyyat sistemində xüsusi önəm daşıyan daha bir layihə – Ağdam–Xankəndi dəmir yolu xətti (28 kilometr) – artıq icra mərhələsindədir. 2025-ci il iyulun 3-də Prezident İlham Əliyev tərəfindən Xankəndi Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksinin təməli qoyulub. Bu marşrut üzrə layihələndirmə işləri 73 %, torpaq işləri isə 16,8 % icra olunub. Xəttin istifadəyə verilməsi Xankəndinin regional iqtisadi şəbəkələrə tam reinteqrasiyasını təmin edəcək.Burada hər bir təməl daşı həm inkişafın, həm də qayıdışın rəmzidir. Azad edilmiş torpaqlarda formalaşan yeni həyat bölgənin sabahına inamı möhkəmləndirir, Azərbaycanın isə güclü, yenilənmiş və daha rəqabətqabiliyyətli gələcəyini müjdələyir. Bütün bunlar əvəzolunmaz dahi şəxsiyyətin uğurlu siyasətinin bariz nümunəsidir. Ata nəsihətini ləyaqətli şəkildə yerinə yetirmək missiyasını uğurla həyata keçirən İlham Əliyev Azərbaycanı işıqlı gələcəyə doğru aparır.
Şəxsiyyətinin böyüklüyü və miqyası kimi daha iri ölkələrə rəhbərlik etmək imkanında olan Heydər Əliyev Azərbaycan adlı qədim diyarı az qala, qarış-qarış gəzərək, rəhbər kimi onun hər bölgəsinə silinməz izlər salmış, sağlığında xalq üçün gördüyü nəhəng işlərlə özü-özünü əbədiləşdirmişdir. Heydər Əliyev bizim dahi müasirimizdir. Bu faktın özü hər bir azərbaycanlı üçün qürur və iftixar mənbəyidir. Müstəqil Azərbaycan dövlətinin qurucusu kimi milli dövlətçiliyimizin ideya əsasını məhz Heydər Əliyev yaratmışdır. Bütün mənalı həyatını öz xalqına bəxş etmiş Heydər Əliyevin siyasi və dövlət xadimi kimi zəngin fəaliyyəti Azərbaycan xalqının tarixində dərin iz buraxaraq, əsl dövlət idarəçiliyi məktəbinə çevrilmişdir. Azərbaycan xalqının hələ neçə-neçə nəsli bu böyük məktəbdən, Heydər Əliyevin zəngin siyasi irsindən ölkəmizin inkişafı, xalqımızın rifahı naminə faydalanacaqdır. Azərbaycan xalqının milli lideri, müdrik rəhbər və dahi şəxsiyyətin əziz və işıqlı xatirəsi qədirbilən Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi yaşayacaqdır.
YENİNEWSTV24.AZ
Yusifzadə Elçin Nazim oğlu Texnika elmləri namizədi,Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin “Nəqliyyat” fakultəsinin dekanı
